KISA CEVAP
- Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve sonraki her beş yılın sonunda, yeni kira yılının kira bedeli hâkim tarafından TÜFE’nin on iki aylık ortalamasına göre değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri gözetilerek hakkaniyete uygun biçimde belirlenir (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, TBK m. 344/3). Bu davada yıllık TÜFE sınırı uygulanmaz; kira bedeli piyasa koşullarına yaklaştırılabilir. Mahkeme, kiralananın boş olarak getirebileceği kira bedelini bilirkişi raporuyla belirler ve kiracının eski kiracı olması nedeniyle bu bedelden hakkaniyet indirimi yapar. Davanın yeni dönemden en az 30 gün önce açılması veya bu süre içinde kiracıya yazılı bildirim yapılması, kararın yeni dönemden itibaren uygulanmasını sağlar (TBK m. 345).
Uzun süreli kira ilişkilerinde, kira bedeli her yıl yalnızca TÜFE ortalaması oranında artırıldığında zamanla piyasa kirasının çok altında kalabilir. Özellikle yüksek enflasyon ve hızlı kira artışı dönemlerinde, beş yıl önce kiraya verilmiş bir dairenin kirası aynı binadaki yeni kiralanan dairelerin kirasının yarısına kadar düşebilir. Kanun, bu dengesizliği gidermek için beş yıllık dönemlerin sonunda hâkime kira bedelini emsallere göre yeniden belirleme yetkisi vermiştir.
Bu yazıda TBK m. 344/3’e göre beş yıllık süre dolduktan sonra açılan kira tespit davasının şartları, beş yılın nasıl hesaplandığı, mahkemenin kira bedelini belirlerken kullandığı ölçütler, hakkaniyet indirimi ve sonraki yıllara etkisi anlatılmaktadır. Kira artış oranı ve genel kira tespiti için Konut ve Çatılı İş Yeri Kira Bedelinin Belirlenmesi ve Kira Tespit Davası yazımıza da bakılabilir.
Kanun metinleri
TBK m. 344/3 (Beş yıl sonrasında kira bedelinin belirlenmesi)
“Taraflarca bu konuda bir anlaşma yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve bundan sonraki her beş yılın sonunda, yeni kira yılında uygulanacak kira bedeli, hâkim tarafından tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak hakkaniyete uygun biçimde belirlenir. Her beş yıldan sonraki kira yılında bu biçimde belirlenen kira bedeli, önceki fıkralarda yer alan ilkelere göre değiştirilebilir.”
TBK m. 345/1 (Dava açma süresi ve kararın etkisi)
“Kira bedelinin belirlenmesine ilişkin dava her zaman açılabilir. Ancak, bu dava, yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önceki bir tarihte açıldığı ya da kiraya veren tarafından bu süre içinde kira bedelinin artırılacağına ilişkin olarak kiracıya yazılı bildirimde bulunulmuş olması koşuluyla, izleyen yeni kira dönemi sonuna kadar açıldığı takdirde, mahkemece belirlenecek kira bedeli, bu yeni kira döneminin başlangıcından itibaren kiracıyı bağlar.”
Beş yıl nasıl hesaplanır?
Başlangıç: kira ilişkisinin başladığı tarih
Beş yıllık süre, kira ilişkisinin başladığı tarihten itibaren hesaplanır. Bir yıllık bir sözleşme her yıl kendiliğinden uzamışsa, beşinci yılın sonunda beş yıllık süre dolmuş olur ve altıncı kira yılı için TBK m. 344/3’e göre tespit istenebilir. Beş yıllık süre dolduktan sonra her yeni kira yılı için de aynı yol açıktır; kanunun “beş yıldan sonra yenilenen” sözleşmelerden söz etmesi bu anlama gelir.
Sonraki beş yıllık dönemler ise son tespitin yapıldığı kira yılından değil, ilişkinin başlangıcından itibaren değerlendirilir. Mahkeme bir kez emsallere göre kira belirlediğinde, bu bedel izleyen yıllarda TBK m. 344/1 ve 2’deki TÜFE ilkelerine göre değişir. Kanunun “Her beş yıldan sonraki kira yılında bu biçimde belirlenen kira bedeli, önceki fıkralarda yer alan ilkelere göre değiştirilebilir” cümlesi bu dengeyi kurar.
Yeni sözleşme imzalanması
Taraflar aynı kiralanan için belirli aralıklarla yeni sözleşme imzalıyorsa, beş yılın yeni sözleşmeden itibaren mi yoksa ilk kira ilişkisinden itibaren mi hesaplanacağı tartışılır. Kira ilişkisi kesintisiz olarak aynı taraflar arasında sürüyorsa, yeni sözleşme imzalanması kural olarak ilişkinin başlangıcını değiştirmez. Ancak yeni sözleşme kira bedelini ve şartları esaslı biçimde yeniden belirlemişse, mahkemeler bu yeni anlaşmayı da dikkate alabilir. Bu nedenle dava açmadan önce sözleşmelerin tamamı ve aralarındaki ilişki incelenmelidir.
Kiracı veya kiraya veren değişirse
Kiralanan satılmışsa yeni malik kira sözleşmesinin tarafı olur (TBK m. 310) ve beş yıllık süre, önceki malik zamanında başlayan kira ilişkisi üzerinden hesaplanır. Kira ilişkisinin kiraya verenin yazılı rızasıyla devri hâlinde de devralan, sözleşmede kiracının yerine geçtiğinden aynı ilişki devam eder.
Mahkeme kira bedelini nasıl belirler?
TBK m. 344/3 üç ölçüt sayar: TÜFE’nin on iki aylık ortalamasına göre değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri. Bu ölçütlerin tamamı birlikte ve hakkaniyete uygun biçimde değerlendirilir.
Emsal kira bedelleri
Mahkeme, kiralananın bulunduğu bölgede benzer nitelikteki taşınmazların kira bedellerini araştırır. Emsal olarak alınacak taşınmazların konum, büyüklük, kat, yaş, cephe, kullanım amacı ve kira başlangıç tarihi bakımından kiralananla karşılaştırılabilir olması gerekir. Taraflar dilekçelerinde emsal gösterebilir; mahkeme de bilirkişi aracılığıyla resen emsal araştırabilir. Kira tespitinde emsal karşılaştırmasının nasıl yapılacağı, Yargıtay’ın 18.11.1964 tarihli, E. 1964/2, K. 1964/4 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı’ndan bu yana uygulamanın temelini oluşturur. Buna göre her emsal kiralanan ile ayrı ayrı karşılaştırılmalı, üstün ve eksik yönleri belirlenmelidir.
Emsal olarak sunulan kira sözleşmelerinin gerçek olup olmadığı da önemlidir. Davadan kısa süre önce yapılmış, yakın akrabalar arasında veya muvazaalı olarak yüksek gösterilmiş kira sözleşmeleri emsal değerini yitirir. Bilirkişi, emsal sözleşmelerin hangi tarihte başladığını ve dava konusu kira yılına göre güncellenip güncellenmediğini açıklamalıdır.
Kiralananın durumu
Kiralananın bakımlı olup olmadığı, ısınma sistemi, asansör ve otopark imkânı, binanın yaşı, kiracının yaptığı ve kira sonunda bırakacağı faydalı değişiklikler kiralananın durumu içinde değerlendirilir. Kiracının kendi masrafıyla yaptığı iyileştirmeler, kiralananın değerini kiraya veren lehine artırıyorsa, kira tespitinde bu artışın kiracı aleyhine hesaba katılmaması hakkaniyet gereğidir.
Bilirkişi incelemesi
Kira tespit davalarında mahkeme, genellikle bir gayrimenkul değerleme uzmanı veya emlak bilirkişisi görevlendirir. Bilirkişi kiralananda keşif yapar, emsalleri inceler ve kiralananın “boş olarak kiraya verilmesi hâlinde getirebileceği kira bedelini” raporlar. Raporun denetime elverişli olması, emsallerin adres ve kira bilgileriyle somut olarak gösterilmesi gerekir. Taraflar rapora karşı iki hafta içinde itiraz edebilir ve ek rapor veya yeni bilirkişi incelemesi isteyebilir.
Hakkaniyet indirimi
Bilirkişinin belirlediği boş kira bedeli doğrudan hükme esas alınmaz. Kiracı yeni bir kiracı değildir; uzun süredir aynı yerde oturan veya iş yapan eski kiracıdır. Mahkeme bu durumu gözeterek boş kira bedelinden hakkaniyet indirimi yapar. Uygulamada bu indirim, somut olayın özelliklerine göre yüzde 5 ile yüzde 20 arasında değişen oranlarda yapılmaktadır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 22.09.2021 tarihli, E. 2021/5455, K. 2021/8864 sayılı kararında, kiralananın boş olarak getirebileceği kira bedelinden davalının eski kiracı olduğu dikkate alınarak hakkaniyet indirimi yapılması gerektiğini kabul etmiştir. Aynı dairenin 22.11.2018 tarihli, E. 2017/4780, K. 2018/11917 sayılı kararında ise eski kiracı olma durumu gözetilerek hakkaniyet indirimi yapılmadan belirlenen kira bedeli doğru bulunmamış ve hüküm bozulmuştur.
İndirimin oranını belirlerken mahkeme kira ilişkisinin süresini, önceki yıllarda kiranın ne ölçüde artırıldığını, kiracının kiralananı nasıl kullandığını ve tarafların karşılıklı menfaatlerini değerlendirir. Kira ilişkisi uzun yıllar sürmüş ve kira bedeli piyasanın çok altında kalmışsa, indirimin tek seferde aradaki farkın tamamını kiracıya yüklemesi de hakkaniyete aykırı görülebilir.

Dava süresi ve kararın hangi dönemden geçerli olacağı
Kira tespit davası her zaman açılabilir, ancak kararın hangi kira yılından itibaren uygulanacağı dava tarihine bağlıdır (TBK m. 345):
- Dava yeni kira yılından en az 30 gün önce açılırsa: Belirlenen kira bedeli o yeni kira yılının başından itibaren geçerli olur.
- Kiraya veren yeni kira yılından en az 30 gün önce kiracıya yazılı bildirimde bulunmuşsa: Dava o yeni kira yılı sonuna kadar açılabilir ve karar yine o yılın başından itibaren geçerli olur.
- Sözleşmede yeni dönemde kira artışı yapılacağına dair hüküm varsa: Yeni kira yılı sonuna kadar açılan davada karar, o yılın başından itibaren geçerlidir (TBK m. 345/2).
- Bu şartlar yoksa: Karar, davanın açıldığı tarihten sonraki kira yılından itibaren uygulanır.
Kiraya verenin bildirimi yazılı olmalı ve bildirimde kira bedelinin artırılacağı açıkça belirtilmelidir. Noter ihtarnamesi en güvenli bildirim yoludur. Dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurulması gerektiğinden, 30 günlük sürenin hesabında arabuluculuk sürecinin zamanı da dikkate alınmalıdır. Arabuluculuk aşaması için Kira Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk yazımıza bakılabilir.
Kiracının savunmaları
Kiracı, kira tespit davasında şu konularda savunma yapabilir:
- Beş yıllık sürenin dolmadığı, yani davanın TBK m. 344/3 yerine TÜFE sınırına tabi olduğu,
- Emsal olarak gösterilen taşınmazların kiralananla karşılaştırılabilir olmadığı,
- Kiralananın bakımsızlığı, ayıpları veya kiracının yaptığı faydalı iyileştirmeler nedeniyle daha düşük bedel belirlenmesi gerektiği,
- Hakkaniyet indiriminin yetersiz kaldığı,
- Kiraya verenin bildiriminin süresinde veya usulüne uygun yapılmadığı, bu nedenle kararın davayı izleyen kira yılından itibaren uygulanması gerektiği.
Kararın sonraki yıllara etkisi
Kesinleşen kira tespit kararı, belirlenen kira yılı için bağlayıcıdır. Sonraki kira yıllarında kira, TBK m. 344/1 ve 2’ye göre TÜFE’nin on iki aylık ortalaması sınırında artırılır. Bir sonraki beş yıllık dönemin sonunda yeniden TBK m. 344/3’e dayanılarak emsallere göre tespit istenebilir.
Kira tespit kararı kesinleşmeden önce de belirlenen kira farkı için icra takibi yapılabilmesi tartışmalıdır. Uygulamada kira farkı alacağı için kararın kesinleşmesi beklenir. Kiracı, kesinleşen karar uyarınca ortaya çıkan farkı ödemezse, kiraya veren bu fark için temerrüt ihtarı gönderebilir.
Uygulamadan örnek olaylar
Örnek 1: Kira ilişkisi 1 Mart 2020’de başlamış, sözleşme her yıl uzamıştır. 2025 yılında aylık kira 9.000 TL’dir; aynı binadaki benzer daireler 25.000 TL’ye kiralanmaktadır. Kiraya veren 1 Mart 2025 kira yılının başlangıcından 30 gün önce kiracıya yazılı bildirim yapar, arabuluculuk sonrası davayı açar. Bilirkişi boş kira bedelini 25.000 TL olarak belirler; mahkeme yüzde 15 hakkaniyet indirimi yaparak kirayı 21.250 TL olarak tespit eder.
Örnek 2: Kiraya veren, kira ilişkisinin dördüncü yılında emsallere göre kira tespiti ister. Beş yıllık süre dolmadığından mahkeme TBK m. 344/3’ü uygulamaz; kira bedelini TÜFE’nin on iki aylık ortalaması sınırında belirler.
Örnek 3: Kiraya veren davayı yeni kira yılı başladıktan iki ay sonra, önceden bildirim yapmadan açar ve sözleşmede artış hükmü yoktur. Mahkemenin belirlediği kira bedeli, davanın açıldığı kira yılı için değil, izleyen kira yılından itibaren uygulanır.
Sıkça sorulan sorular
Beş yıl dolduktan sonra kiraya veren kirayı istediği kadar artırabilir mi?
Artıramaz. Kiraya veren tek taraflı olarak kira bedelini belirleyemez. Taraflar anlaşamazsa kira bedelini mahkeme belirler. Kiracı mahkeme kararı olmadan istenen yüksek bedeli ödemek zorunda değildir.
Kiracı da beş yıl sonra kira tespiti isteyebilir mi?
Kanun davayı kiraya verene özgülememiştir. Kira bedeli piyasanın üzerinde kalmışsa kiracı da TBK m. 344/3’e dayanarak kira bedelinin belirlenmesini isteyebilir. Uygulamada bu durum daha nadirdir.
Hakkaniyet indirimi her davada yapılır mı?
Eski kiracıya karşı açılan davalarda mahkeme hakkaniyet indirimini değerlendirmek zorundadır. İndirim oranı somut olaya göre değişir.
Yabancı para üzerinden yapılan kira sözleşmelerinde de bu kural uygulanır mı?
Yabancı para üzerinden kararlaştırılan kira bedelinde beş yıl geçmedikçe değişiklik yapılamaz; beş yıl geçtikten sonra yabancı paranın değerindeki değişiklikler de gözetilerek TBK m. 344/3 uygulanır (TBK m. 344/4).
İş yeri kiralarında da beş yıllık kural geçerli midir?
TBK m. 344, konut ve çatılı iş yeri kiralarına uygulanır. İş yeri kiralarında da beş yıllık dönem sonunda emsallere göre kira tespiti istenebilir.
Tarafların izleyeceği yol
Kiraya veren, kira ilişkisinin başlangıç tarihini ve beşinci yılın dolacağı tarihi belirlemeli, yeni kira yılından en az 30 gün önce kiracıya yazılı bildirim yapmalı ve arabuluculuk sürecini zamanında başlatmalıdır. Emsal kira sözleşmeleri ve ilanlar önceden toplanmalıdır. Kiracı ise emsallerin karşılaştırılabilirliğini, kiralananın durumunu ve hakkaniyet indirimini somut belgelerle tartışmalıdır.
İlgili yazılar: Kira Uyarlama Davası (TBK 138): Olağanüstü Değişikliklerde Kira Bedelinin Yeniden Belirlenmesi, 2026 Kira Artış Oranı ve Kira Artışına İtiraz
Mevzuat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu.
Bu yazı, 24 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.
