İlgilinin (Mağdurun) Rızası (TCK 26/2): Şartları ve Sınırları

Av. Emrah KaratayGüncelleme: 3 Kasım 2026Okuma süresi: 8 dakika

Başkasına ait bir malı alan, bir eve giren veya bir eşyayı tahrip eden kişi ilk bakışta bir suç tanımını gerçekleştirmiş görünür. Ancak hak sahibi bu fiile önceden izin vermişse, ortada cezalandırılacak bir haksızlık kalmaz. Türk Ceza Kanunu’nun 26. maddesinin ikinci fıkrası ilgilinin rızasını bir hukuka uygunluk sebebi olarak düzenler. Rıza her hak için geçerli değildir ve belirli şartlara bağlıdır. Aşağıda rızanın şartları, rızanın suç tanımının unsuru olduğu durumlar, vücut bütünlüğü ve tıbbi müdahaledeki sınırları, rızada hata ve rızanın ispatı ele alınmaktadır.

KISA CEVAP

  • Kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakkına ilişkin olarak açıkladığı rıza çerçevesinde işlenen fiil cezalandırılmaz (TCK 26/2).
  • Rıza fiil işlenmeden önce veya en geç işlendiği sırada mevcut olmalıdır.
  • Sonradan verilen rıza hukuka uygunluk sebebi değildir; şikâyetten vazgeçme gibi başka sonuçlar doğurabilir.
  • Rıza verenin o hak bakımından rıza açıklama ehliyeti bulunmalıdır.
  • Yaşam hakkı gibi mutlak tasarruf edilemeyen haklarda rıza fiili hukuka uygun kılmaz.
  • Rızanın varlığında kaçınılmaz hataya düşen kişi, TCK 30/3 uyarınca bu hatasından yararlanabilir.

Kanun metni

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 26/2 ve 30/3

(26/2) Kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakkına ilişkin olmak üzere, açıkladığı rızası çerçevesinde işlenen fiilden dolayı kimseye ceza verilmez. (30/3) Ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenlere ait koşulların gerçekleştiği hususunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi, bu hatasından yararlanır.

Rızanın şartları

İlgilinin (Mağdurun) Rızası bilgi grafiği

Mutlak tasarruf edilebilen hak. Rıza ancak kişinin kendi başına karar verebileceği haklar bakımından sonuç doğurur. Mülkiyet hakkı, konut dokunulmazlığı, özel hayatın gizliliği ve haberleşmenin gizliliği bu haklara örnektir. Kamu yararını veya üçüncü kişileri ilgilendiren haklarda kişinin rızası belirleyici değildir. Örneğin bir kişinin, kendisine ait olsa bile sigortalı aracının yakılmasına rıza göstermesi, sigorta şirketinin zararına yönelik bir fiil söz konusu olduğundan sonucu değiştirmez.

Rıza açıklama ehliyeti. Rıza veren kişinin, verdiği iznin anlamını ve sonuçlarını kavrayabilecek durumda olması gerekir. Akıl hastalığı, ağır sarhoşluk veya küçük yaş ehliyeti ortadan kaldırabilir. Çocuklara ilişkin bazı suçlarda kanun rızayı açıkça sonuçsuz saymıştır; örneğin on beş yaşını tamamlamamış çocuklara yönelik cinsel istismarda çocuğun rızası hukuken geçersizdir.

Zaman. Rıza fiilden önce veya en geç fiil sırasında bulunmalıdır. Fiil tamamlandıktan sonra hak sahibinin “razıyım” demesi fiili geriye dönük olarak hukuka uygun hâle getirmez. Bu durum şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten vazgeçme olarak değerlendirilebilir. Rıza, fiil gerçekleşinceye kadar her zaman geri alınabilir; geri alma anından sonra devam eden fiil hukuka aykırı hâle gelir.

Açıklanmış ve özgür rıza. Rıza açık veya örtülü olabilir, ancak dış dünyaya yansımış olmalıdır. Cebir, tehdit veya hile ile elde edilen rıza geçerli değildir. Örneğin kendini belediye görevlisi olarak tanıtıp sayaç okumak için eve girmeye izin alan kişi, hileyle elde ettiği bu rızaya dayanamaz.

Rızanın sınırları içinde kalmak. Fail rızanın kapsamını aşarsa, aşılan kısım bakımından sorumludur. Bahçesinden bir ağaç kesilmesine izin veren kişinin rızası bütün ağaçların kesilmesini kapsamaz.

Rızanın suç tanımının unsuru olduğu durumlar

Bazı suç tanımlarında rızanın bulunmaması bizzat bir unsur olarak yazılmıştır. Hırsızlıkta malın zilyedinin “rızası olmadan” alınması (TCK 141), konut dokunulmazlığının ihlalinde konuta “rızası hilafına” girilmesi (TCK 116), kısırlaştırmada işlemin kişinin “rızası olmaksızın” yapılması (TCK 101/1) bu niteliktedir. Bu suçlarda rıza varsa fiil suç tanımına hiç uymaz; ayrıca hukuka uygunluk sebebine başvurmaya gerek kalmaz. Sonuç yine beraattir, ancak beraatin dayanağı farklıdır: rıza unsur ise “fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması”, hukuka uygunluk sebebi ise “olayda bir hukuka uygunluk nedeninin bulunması” (CMK 223/2-a, d) gerekçe olarak gösterilir.

Bazı durumlarda kanun, rızaya rağmen fiili cezalandırır ya da rızayı belirli şartlara bağlar. Rızaya dayalı kısırlaştırmanın yetkili olmayan bir kişi tarafından yapılması suçtur (TCK 101/2). Gebeliği on haftayı geçmiş kadının çocuğunun tıbbi zorunluluk olmadan düşürtülmesi rızaya dayalı olsa bile cezalandırılır (TCK 99/2). Bu düzenlemeler, rızanın tek başına yeterli sayılmadığı alanları gösterir.

Yaşam hakkı ve vücut bütünlüğü

Yaşam hakkı üzerinde kişinin mutlak tasarruf yetkisi bulunmaz. Bu nedenle öldürülmeye rıza gösterilmesi fiili hukuka uygun kılmaz. Vücut bütünlüğüne yönelik müdahalelerde ise rıza sınırlı ölçüde sonuç doğurur. Dövme yaptırmak, kulak deldirmek veya estetik bir işlem yaptırmak gibi hafif ve toplumca kabul gören müdahalelerde rıza fiili hukuka uygun kılar. Buna karşılık kalıcı sakatlık doğuran ağır müdahalelerde rızanın tek başına yeterli olup olmadığı tartışmalıdır.

Tıbbi müdahalelerde hastanın aydınlatılmış onamı, müdahalenin tıp biliminin kurallarına uygun yapılmasıyla birlikte değerlendirilir. Hekimin hastayı müdahalenin riskleri, alternatifleri ve olası sonuçları hakkında bilgilendirmeden aldığı onam, aydınlatılmış onam sayılmaz. Organ ve doku nakli gibi alanlarda ise rızanın şekli ve kapsamı özel kanunlarla düzenlenmiştir.

İnsan üzerinde bilimsel deney bunun en ayrıntılı örneğidir. TCK 90/2, rızaya dayalı deneyin cezalandırılmaması için yetkili kurul izni, önce hayvanlar veya insan dışı ortamda deney yapılmış olması, sağlık üzerinde öngörülebilir kalıcı zarar bırakmaması ve rızanın yeterli bilgilendirmeye dayalı, yazılı ve menfaat karşılığı olmaması gibi şartları birlikte arar. Çocuklar üzerinde deneyde, rıza açıklama yeteneğine sahip çocuğun kendi rızasının yanında ana ve babanın veya vasinin yazılı muvafakati de gerekir (TCK 90/3).

Rızada hata

Fail, hak sahibinin rıza gösterdiğini yanlışlıkla sanmış olabilir. Bu durumda TCK 30/3 devreye girer: kişi, ceza sorumluluğunu kaldıran bir nedenin koşullarının gerçekleştiği konusunda kaçınılmaz bir hataya düşmüşse bu hatasından yararlanır. Hatanın kaçınılmaz olup olmadığı failin durumunu ve kendisinden beklenebilecek özeni dikkate alarak belirlenir. Ayrıntılar için Ceza Hukukunda Hata (Yanılma) Hâlleri (TCK 30): Kaçınılmaz Hata yazımıza bakılabilir.

Yargıtay kararı

Ceza Genel Kurulu, yol genişletme çalışması sırasında bir tarladaki ağaçları söken iş makinesi operatörüne ilişkin dosyada, arazi sahibinin hibe tutanağı imzalamadığının sonradan anlaşılması üzerine rızanın şartlarını şöyle açıklamıştır:

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 31.10.2017 tarihli, E. 2014/259, K. 2017/449 sayılı kararı

Sözü edilen hukuka uygunluk nedeninin doğabilmesi, rızanın kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakka ilişkin olmasına ve kişinin bu hakla ilgili olarak rıza açıklama ehliyetinin bulunmasına bağlıdır. Yine rızanın bir hukuka uygunluk nedeni olabilmesi için fiilin işlenmesinden önce ve en geç işlendiği sırada mevcut olması gerekir. Fiilin işlendiği sırada olmayıp sonradan ortaya çıkan rıza bir hukuka uygunluk nedeni değildir.

Dosyada çözülmesi gereken uyuşmazlık, rızanın bulunduğunu sanarak hareket eden operatörün TCK 30’daki hata hükmünden yararlanıp yararlanamayacağıdır. Genel Kurul rıza ile hata arasındaki ilişkiyi bu çerçevede değerlendirmiştir. Kararda köy ihtiyar heyetlerinin yol yapım taahhüdü ve diğer arazi sahiplerinin imzaladığı hibe tutanakları gibi olgulara ayrıntılı olarak yer verilmiştir. Bu olgular failin rızanın varlığına ilişkin bilgisinin değerlendirilmesinde önemlidir.

Rıza, şikâyetten vazgeçme ve uzlaşma

Bu üç kurum uygulamada sık karıştırılır. Rıza fiilden önce veya fiil sırasında verilir ve fiili baştan hukuka uygun kılar; sonuç beraattir. Şikâyetten vazgeçme fiilden sonra gerçekleşir, yalnız şikâyete bağlı suçlarda sonuç doğurur ve davanın düşmesine yol açar; fiil hukuka aykırı olmaya devam eder. Uzlaşma ise uzlaştırma kapsamındaki suçlarda, fail ile mağdurun bir edim üzerinde anlaşmasıyla soruşturma veya kovuşturmayı sona erdirir. Bu farkın pratik bir sonucu vardır: rıza nedeniyle beraat eden kişi aleyhine aynı fiil için tazminat davası da kural olarak başarılı olamaz; oysa şikâyetten vazgeçme hâlinde, vazgeçen kişi şahsi haklarından da açıkça vazgeçmedikçe hukuk mahkemesinde tazminat isteyebilir (TCK 73/7).

Örnek olaylar

Kiralık daireye giriş. Kiracı, taşınma sırasında eşyalarını almak için eski ev arkadaşına anahtarı bırakır ve “hafta sonu gelip kitaplarını alabilirsin” der. Ev arkadaşı hafta sonu gelip kitaplarını alır; bu giriş rıza kapsamındadır. Aynı kişinin iki hafta sonra, kiracının haberi olmadan anahtarla tekrar girip birkaç gün evde kalması ise rızanın amacını ve süresini aşar. Bu ikinci giriş konut dokunulmazlığının ihlali bakımından ayrıca değerlendirilir.

Telefonun incelenmesi. Eşlerden biri, diğerinin telefonundaki fotoğraflara bakmasına bir akşam izin verir. İzin verilen eşin bu sırada mesaj yazışmalarını da kendi telefonuna aktarması, izin verilen işlemin kapsamı dışında kalır. Rıza yalnızca fotoğraflara bakmayı kapsadığından, yazışmaların kopyalanması özel hayatın gizliliğini ihlal veya kişisel verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi suçları bakımından değerlendirilebilir.

Rızanın ispatı

Kanun rıza için bir şekil şartı aramaz; TCK 90 gibi özel hükümler bunun istisnasıdır. Ancak rızanın varlığını ileri süren kişi, bunun en geç fiil sırasında açıklandığını gösterebilmelidir. Uygulamada en sık kullanılan deliller yazılı izin belgesi, mesaj veya e-posta yazışmaları, tanık beyanları ve tarafların önceki ilişkisini gösteren kayıtlardır. Örneğin anahtar teslimi, rızanın varlığına güçlü bir karine oluşturur; ancak rızanın amacını ve süresini tek başına göstermez. Tıbbi müdahalelerde imzalı onam formu, hastanın neye rıza gösterdiğini belirlemek için incelenir; formun içeriği genel ve matbu ise, hekimin hastayı sözlü olarak nasıl bilgilendirdiği ayrıca araştırılır.

Sıkça sorulan sorular

Mağdur şikâyetini geri alırsa bu rıza sayılır mı?
Hayır. Şikâyetten vazgeçme fiilden sonra gerçekleşen bir işlemdir. Şikâyete bağlı suçlarda davayı düşürür, ancak fiili hukuka uygun hâle getirmez.

Ev sahibinin anahtarı verdiği kişi eve girerse konut dokunulmazlığı ihlal edilmiş olur mu?
Rıza kapsamında giriş suç oluşturmaz. Ancak kişi rızanın amacı ve süresi dışına çıkarsa, rızayı aşan davranış bakımından sorumluluk doğabilir.

Çocuğun rızası hukuka uygunluk sebebi olur mu?
Çocuğun rıza açıklama ehliyeti hakkın niteliğine ve çocuğun yaşına göre değişir. Cinsel suçlarda kanun belirli yaşın altındaki çocukların rızasını açıkça geçersiz saymıştır.

Rıza sözlü olarak verilebilir mi?
Evet. Kanun rıza için genel olarak bir şekil şartı aramaz. Ancak ispat bakımından yazılı belge veya tanık bulunması önemlidir.

Ortak mülkiyetteki bir mal için paydaşlardan birinin rızası yeterli mi?
Paylı veya elbirliği mülkiyetinde bir paydaşın rızası, diğer paydaşların hakları bakımından sonuç doğurmaz. Örneğin miras kalan bir arsadaki ağaçların kesilmesine yalnız bir mirasçının izin vermesi, diğer mirasçıların payları yönünden fiili hukuka uygun kılmaz.

Değerlendirme

İlgilinin rızası, kişinin kendi hakları üzerindeki tasarruf özgürlüğünün ceza hukukundaki karşılığıdır. Rızanın hukuka uygunluk sebebi sayılması için hakkın mutlak tasarruf edilebilir nitelikte olması, rıza verenin ehliyetli olması ve rızanın en geç fiil sırasında özgür iradeyle açıklanmış olması gerekir. Hakkın kullanılmasıyla birlikte genel değerlendirme için Hakkın Kullanılması ve İlgilinin Rızası (TCK 26): Hukuka Uygunluk Nedeni yazımıza bakılabilir.

İlgili yazılar: Kısırlaştırma Suçu (TCK 101): Rıza, Yetkisiz Kişi ve Ceza, İnsan Üzerinde Deney Suçu (TCK m.90)

Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.

Bu yazı, 24 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.