Dikkat: Büromuz adına ödeme isteyen SMS, WhatsApp ve aramalara itibar etmeyiniz. Ayrıntılar

Kira Uyarlama Davası (TBK 138): Olağanüstü Değişikliklerde Kira Bedelinin Yeniden Belirlenmesi

Av. Emrah KaratayGüncelleme: 25 Ekim 2026Okuma süresi: 8 dakika

Konut ve çatılı işyeri kiralarında kira bedeli, kural olarak sözleşmede kararlaştırıldığı şekilde ödenir ve yıllık artış on iki aylık TÜFE ortalamasıyla sınırlıdır. Beş yıl dolduktan sonra ise kira tespit davasıyla bedel emsallere göre belirlenebilir. Ancak bazen sözleşme yapıldıktan sonra öyle olağanüstü bir değişiklik ortaya çıkar ki, beş yılı beklemek taraflardan biri için katlanılmaz hâle gelir: kira bedeli emsallerin çok altında kalır ya da tersine, kiracının işletmesi ağır bir kriz nedeniyle kira bedelini ödeyemez duruma düşer. Türk Borçlar Kanunu m. 138’de düzenlenen aşırı ifa güçlüğü, bu durumda sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını mümkün kılar. Döviz cinsinden kiralarda kur artışına bağlı uyarlama Dövizli Kira Sözleşmesi ve Kur Artışında Uyarlama (TBK 344/4 ve 138) yazımızda incelenmiştir. Bu yazı Türk lirası cinsinden kiralarda uyarlama davasını ve bu davanın kira tespit davasından farkını ele almaktadır.

KISA CEVAP

  • Kira uyarlama davası, sözleşmenin yapıldığı sırada öngörülmeyen olağanüstü bir değişiklik nedeniyle edimler arasındaki dengenin aşırı bozulması hâlinde açılır (TBK m. 138).
  • Kira tespit davasından farklı olarak beş yıllık sürenin dolması beklenmez; ancak şartları çok daha ağırdır.
  • Dört şart birlikte aranır: öngörülemeyen olağanüstü durum, bu durumun uyarlama isteyenden kaynaklanmaması, ifanın istenmesinin dürüstlük kuralına aykırı düşecek ölçüde dengenin bozulması ve borcun ifa edilmemiş veya haklar saklı tutularak ifa edilmiş olması.
  • Hem kiraya veren (artış için) hem kiracı (indirim için) uyarlama isteyebilir.
  • Yüksek ve sürekli enflasyon, tek başına öngörülemeyen bir durum sayılmayabilir; mahkemeler somut olayın koşullarını bilirkişi kuruluyla araştırır.
  • Dava sulh hukuk mahkemesinde açılır; öncesinde arabuluculuk zorunludur.

Kira uyarlama davasının dayanağı

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 138

Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirir ve borçlu da borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olursa borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, bu mümkün olmadığı takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir. Sürekli edimli sözleşmelerde borçlu, kural olarak dönme hakkının yerine fesih hakkını kullanır. Bu madde hükmü yabancı para borçlarında da uygulanır.

TBK m. 138, sözleşmeye bağlılık ilkesinin istisnasıdır. Kural, tarafların yaptıkları sözleşmeye uymasıdır; uyarlama ancak sözleşmenin olduğu gibi uygulanmasının dürüstlük kuralıyla bağdaşmayacağı istisnai durumlarda mümkündür. Kanun, maddede “borçlu” kelimesini kullanır; kira ilişkisinde kira bedeli bakımından borçlu kiracı, kiralananı kullandırma bakımından borçlu kiraya verendir. Yargıtay uygulamasında her iki tarafın da uyarlama isteyebileceği kabul edilmektedir.

Yargıtay’ın yaklaşımı

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 29.04.2026 tarihli, E. 2025/5871, K. 2026/2586 sayılı kararı

Temyiz olunan kararın dayandığı bilgi ve belgelere, somut olayda uyarlama koşullarının oluşmadığının, salt olarak kiracının zarara uğradığının belirlenmesinin sözleşmenin uyarlanması için yeterli olmadığının (…) belirtilmesine göre, davacının temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun bulunan kararın onanmasına karar verilmiştir.

Bu karar, uyarlama davalarında sık yapılan bir hatayı göstermektedir. Kiracının işlerinin kötü gitmesi veya kiradan zarar etmesi tek başına uyarlama sebebi değildir. Uyarlama için zararın, sözleşme yapılırken öngörülemeyen olağanüstü bir olaydan kaynaklanması ve edimler arasındaki dengeyi dürüstlük kuralına aykırı düşecek ölçüde bozması gerekir. Kiracının kiralananı mevcut hâliyle kabul ettiği yenileme sözleşmesi de sonradan ileri sürülen bazı iddiaları zayıflatır.

Kira tespit davasından farkı

Kira tespit davası (TBK m. 344)Kira uyarlama davası (TBK m. 138)
Ne zaman açılır?Beş yıllık kira döneminden sonra veya her dönem için TÜFE sınırı içindeBeş yıl dolmadan, olağanüstü değişiklik hâlinde
ŞartSürenin dolması; emsal kiralarDört şartın birlikte gerçekleşmesi
ÖlçütEmsal kira bedelleri, TÜFE, hakkaniyetBozulan dengenin hakkaniyete uygun biçimde yeniden kurulması
Kim açar?Genellikle kiraya verenKiraya veren veya kiracı
EtkisiYeni dönemden itibarenDava tarihi veya olağanüstü durumun ortaya çıktığı dönemden itibaren, saklı tutma şartıyla

Kira tespit davasının şartları ve süreleri Konut ve Çatılı İş Yeri Kira Bedelinin Belirlenmesi ve Kira Tespit Davası yazımızda açıklanmıştır.

Uyarlamanın dört şartı

1. Öngörülmeyen ve öngörülmesi beklenmeyen olağanüstü durum

Sözleşme yapılırken taraflarca öngörülmemiş ve makul bir kişinin de öngöremeyeceği bir durum ortaya çıkmalıdır. Savaş, büyük deprem, salgın hastalık nedeniyle uzun süreli faaliyet yasakları, ani ve çok sert bir ekonomik kriz bu türden olaylardır. Ülkenin uzun yıllardır yaşadığı yüksek enflasyon ise, özellikle sözleşme bu ortamda yapılmışsa, tek başına öngörülemeyen bir durum olarak kabul edilmeyebilir. Mahkemeler, sözleşmenin yapıldığı tarihteki ekonomik koşulları ve sonrasında yaşanan değişimin boyutunu karşılaştırarak bu şartın gerçekleşip gerçekleşmediğine karar verir.

2. Durumun uyarlama isteyen taraftan kaynaklanmaması

Olağanüstü durum, uyarlama isteyen tarafın kusurundan veya risk alanından kaynaklanmamalıdır. Kiracının kendi işletme hataları nedeniyle kazancının düşmesi veya kiraya verenin kendi borçları nedeniyle daha fazla kiraya ihtiyaç duyması uyarlama sebebi değildir.

3. Dengenin aşırı bozulması

Olağanüstü durum, edimler arasındaki dengeyi ifanın istenmesini dürüstlük kuralına aykırı kılacak ölçüde bozmuş olmalıdır. Kira bedelinin emsallerin biraz altında kalması bu şartı karşılamaz. Yargıtay uygulamasında, kira bedeliyle emsal kira bedelleri arasındaki farkın çok büyük olması, bu farkın olağanüstü bir olaydan kaynaklanması ve sözleşmenin kalan süresinin uzun olması birlikte değerlendirilmektedir.

4. Borcun ifa edilmemiş olması veya hakların saklı tutulması

Uyarlama isteyen taraf, olağanüstü duruma rağmen sözleşmeyi itirazsız uygulamaya devam etmişse geçmiş dönemler için uyarlama isteyemez. Kiraya veren, düşük kalan kirayı çekince koymadan aylarca tahsil etmişse; kiracı da ağırlaşan kirayı ihtirazi kayıt koymadan ödemişse geçmiş dönem için uyarlama talebi zayıflar. Bu nedenle uyarlama düşünülen durumlarda karşı tarafa yazılı bildirimde bulunulmalı ve ödemeler “haklarım saklıdır” kaydıyla yapılmalı veya kabul edilmelidir.

Kira Uyarlama Davası (TBK 138) bilgi grafiği

Kiracının uyarlama talebi: indirim

Uyarlama yalnızca kiraya veren lehine kullanılan bir araç değildir. Kiracının işletmesinin, sözleşme yapılırken öngörülemeyen bir olay nedeniyle uzun süre faaliyetsiz kalması veya kiralananın bulunduğu bölgenin bir afet nedeniyle ticari değerini büyük ölçüde yitirmesi hâlinde kiracı, kira bedelinin indirilmesini isteyebilir. Salgın döneminde faaliyetleri idari kararlarla durdurulan işyerleri bakımından bu tür talepler gündeme gelmiştir. Kiracının indirim talebinde de dört şartın birlikte aranacağı ve kiracının sözleşmeyi sürdürme iradesinin bulunması gerektiği unutulmamalıdır.

Kiralananın kendisindeki ayıplar nedeniyle indirim talebi ise uyarlama değil, ayıp hükümlerine dayanır. Bu konu Kiralananın Ayıplı Olması ve Kiracının Hakları (TBK 304-308) yazımızda ele alınmıştır.

Uyarlama davasında mahkemenin yaptığı inceleme

Mahkeme, uyarlama şartlarını genellikle üç kişilik bir bilirkişi kurulu aracılığıyla araştırır. Kurulda gayrimenkul değerleme uzmanı, ekonomist ve gerektiğinde mali müşavir bulunur. Bilirkişi kurulu şu hususları inceler:

  • Sözleşmenin yapıldığı tarihteki ekonomik koşullar ve tarafların öngörüleri,
  • Sonradan meydana gelen olağanüstü olay ve bunun kira piyasasına etkisi,
  • Kiralananın niteliği, konumu ve kullanım alanı,
  • Emsal kira bedelleri ve bölgedeki değişim,
  • Sözleşmenin kalan süresi ve tarafların menfaat dengesi.

Mahkeme, uyarlama yaparken bozulan dengenin tamamını bir tarafa yüklemez; olağanüstü durumdan doğan riski taraflar arasında hakkaniyete uygun biçimde paylaştırır. Bu nedenle uyarlama sonucunda belirlenen bedel, çoğu zaman emsal kira bedelinin altında kalır.

Uyarlama mümkün değilse, kira sözleşmesi sürekli edimli bir sözleşme olduğundan borçlu fesih hakkını kullanabilir (TBK m. 138/1). Kiracının ayrıca önemli sebeple olağanüstü fesih hakkı da bulunur; bu konu Kira Sözleşmesinin Önemli Sebeple Feshi (TBK 331): Olağanüstü Fesih yazımızda ele alınmıştır.

Sözleşmedeki uyarlama ve artış hükümleri

Taraflar sözleşmede olağanüstü durumlara ilişkin bir düzenleme yapmışlarsa (örneğin belirli bir enflasyon eşiğinin aşılması hâlinde bedelin yeniden görüşüleceği), mahkeme önce bu hükmü uygular. Sözleşmede riskin bir tarafa yüklendiği açıkça kararlaştırılmışsa uyarlama talebi zorlaşır. Ancak konut ve çatılı işyeri kiralarında TBK m. 344’teki artış sınırına aykırı sözleşme hükümleri geçersiz olduğundan, kiraya verenin sözleşmeye yüksek bir otomatik artış oranı yazması bu sınırı aşmasını sağlamaz.

Usul

  • Arabuluculuk: Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (6325 sayılı Kanun m. 18/B).
  • Görevli mahkeme: Sulh hukuk mahkemesi (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 4).
  • Yetkili mahkeme: Kiralananın bulunduğu yer veya davalının yerleşim yeri mahkemesi.
  • Harç: Talep edilen artış veya indirim farkının bir yıllık tutarı üzerinden hesaplanır.
  • Karar: Mahkeme, dava tarihinden veya uyarlama şartlarının gerçekleştiği dönemden itibaren uygulanacak yeni kira bedelini belirler.

Uygulamadan örnekler

Örnek 1: On yıllık bir işyeri kira sözleşmesi, ekonominin görece istikrarlı olduğu bir dönemde yapılmış ve yıllık artışlar sınırlı bir orana bağlanmıştır. Sonraki yıllarda ani ve çok sert bir ekonomik kriz yaşanır; kira bedeli emsallerin beşte birine düşer. Kiraya veren, düşük kirayı ihtirazi kayıtla tahsil ederek uyarlama davası açar. Mahkeme bilirkişi kurulu raporuna göre kira bedelini, riski taraflar arasında paylaştırarak artırır.

Örnek 2: Bir restoran işleten kiracı, salgın nedeniyle aylarca idari kararla kapalı kalır. Kiracı kiraya verene yazılı bildirimde bulunur ve kirayı haklarını saklı tutarak ödemeye devam eder. Uyarlama davasında mahkeme kapalı kalınan dönem için kira bedelinde indirim yapılmasına karar verebilir.

Örnek 3: Sözleşme yüksek enflasyonun sürdüğü bir dönemde yapılmış, kiraya veren TÜFE sınırlı artışların enflasyonun gerisinde kaldığını ileri sürerek ikinci yılda uyarlama ister. Enflasyon sözleşme yapılırken bilinen bir olgu olduğundan öngörülemezlik şartı gerçekleşmeyebilir; mahkeme kiraya verenin beş yıl sonunda kira tespit davası açması gerektiği sonucuna varabilir.

Sıkça sorulan sorular

Uyarlama davası açmak için kaç yıl beklemek gerekir?
Kanunda bekleme süresi yoktur. Ancak sözleşmenin yapılmasından kısa süre sonra açılan davalarda olağanüstü değişikliğin ve dengenin bozulmasının ispatı güçleşir.

Uyarlama kararı geriye dönük uygulanır mı?
Uyarlama, borçlunun haklarını saklı tuttuğu veya henüz ifa etmediği dönemler için istenebilir. Çekincesiz ödenmiş veya tahsil edilmiş dönemler için geriye dönük uyarlama kural olarak yapılmaz.

Kiracı uyarlama davası açtı diye kirayı eksik ödeyebilir mi?
Hayır. Mahkeme kararı verilinceye kadar sözleşmedeki bedel ödenmelidir; eksik ödeme kira borcu nedeniyle tahliye riskini doğurur. Kiracı ödemelerini haklarını saklı tutarak yapmalıdır.

Uyarlama davası sırasında kira tespit davası da açılabilir mi?
Beş yıllık süre dolmuşsa kira tespit davası açılabilir ve bu durumda uyarlama yoluna başvurmaya gerek kalmaz. Beş yıl dolmadan açılan davalarda ise talebin dayanağı TBK m. 138’dir ve mahkeme şartları buna göre inceler.

Sonuç

Kira uyarlama davası, beş yıllık kira tespit sistemine ve yıllık artış sınırına getirilmiş dar bir istisnadır. Davanın başarısı, olağanüstü ve öngörülemeyen bir olayın varlığına, dengenin ağır biçimde bozulduğunun bilirkişi incelemesiyle ortaya konulmasına ve uyarlama isteyen tarafın haklarını zamanında saklı tutmuş olmasına bağlıdır.

Mevzuat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu.

Bu yazı, 24 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.