Dikkat: Büromuz adına ödeme isteyen SMS, WhatsApp ve aramalara itibar etmeyiniz. Ayrıntılar

Velayetin Kaldırılması (TMK 348): Hangi Hâllerde Velayet Anne ve Babadan Alınır?

Av. Emrah KaratayYayın: 25 Ekim 2026Güncelleme: 14 Kasım 2026Okuma süresi: 10 dakika

Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve mallarının yönetimi konusunda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Kanuna göre yasal sebep olmadıkça velayet ana ve babadan alınamaz (Türk Medeni Kanunu m. 335). Velayetin kaldırılması bu yasal sebeplerin en ağırıdır. Hâkim, çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamazsa veya bu önlemlerin yetersiz kalacağı baştan anlaşılırsa, ana ve babanın velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi ya da çocuğa karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması hâlinde velayeti kaldırır (TMK m. 348). Velayet her iki ebeveynden kaldırılırsa çocuğa vasi atanır.

KISA CEVAP

  • Velayetin kaldırılması son çaredir; önce daha hafif koruma önlemleri denenir.
  • Sebepler: deneyimsizlik, hastalık, başka yerde bulunma gibi nedenlerle görevin yerine getirilememesi veya çocuğun ağır biçimde ihmal edilmesi.
  • Velayet ana ve babanın ikisinden de kaldırılırsa çocuğa vasi atanır.
  • Kararda aksi belirtilmedikçe kaldırma, mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar.
  • Velayeti kaldırılan ana ve babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğü devam eder.
  • Sebep ortadan kalkarsa velayet geri verilir (TMK m. 351).

Kanun metni

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 348

Çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamaz ya da bu önlemlerin yetersiz olacağı önceden anlaşılırsa, hâkim aşağıdaki hâllerde velâyetin kaldırılmasına karar verir: 1. Ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri sebeplerden biriyle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi. 2. Ana ve babanın çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması. Velâyet ana ve babanın her ikisinden kaldırılırsa çocuğa bir vasi atanır. Kararda aksi belirtilmedikçe, velâyetin kaldırılması mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar.

Çocuğun korunmasında kademeli sistem

Velayetin Kaldırılması (TMK 348) bilgi grafiği

Türk Medeni Kanunu çocuğun korunması için üç kademeli bir sistem öngörür. Hâkim, çocuğun menfaatini en az müdahaleyle koruyacak önlemi seçmek zorundadır.

1. Uygun önlemler (TMK m. 346)

Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düşmüş, ana ve baba duruma çare bulamıyor veya buna güçleri yetmiyorsa, hâkim uygun önlemleri alır. Bu önlemler ana ve babayı uyarmak, aileye danışmanlık hizmeti verilmesini sağlamak, çocuğun sağlık veya eğitim ihtiyaçları için belirli talimatlar vermek ya da aileyi bir uzmanın gözetimine almak olabilir. 4787 sayılı Kanun m. 6 da aile mahkemesine küçükler hakkında koruyucu ve eğitici önlemler alma yetkisi verir.

2. Çocuğun yerleştirilmesi (TMK m. 347)

Çocuğun bedensel ve zihinsel gelişmesi tehlikede bulunuyor veya çocuk manen terk edilmiş hâlde kalmışsa, hâkim çocuğu ana ve babadan alarak bir aile yanına veya bir kuruma yerleştirebilir. Bu önlemde velayet ana ve babada kalır; yalnızca çocuğun fiilen bulunduğu yer değişir. Ana ve babanın ödeme gücü yoksa giderler Devletçe karşılanır.

3. Velayetin kaldırılması (TMK m. 348)

Önceki önlemler sonuç vermemişse veya baştan yetersiz kalacağı anlaşılıyorsa, velayet kaldırılır. Bu en ağır önlemdir; ana veya baba çocuk üzerindeki karar verme ve temsil yetkisini tamamen kaybeder.

Kademeli sistem, hâkimin doğrudan velayetin kaldırılmasına gitmeden önce daha hafif önlemleri değerlendirmesini zorunlu kılar. Yargıtay, diğer önlemlerin neden yetersiz kalacağı tartışılmadan verilen velayetin kaldırılması kararlarını bozmaktadır.

Velayetin kaldırılma sebepleri

Görevin gereği gibi yerine getirilememesi

TMK m. 348/1-1, ana ve babanın kusuru aranmaksızın velayetin kaldırılmasına imkân verir. Kanun örnek olarak deneyimsizlik, hastalık ve başka bir yerde bulunmayı sayar. Örneğin:

  • Ağır bir ruhsal hastalık nedeniyle çocuğa bakamayan ebeveyn
  • Uzun süreli hapis cezası nedeniyle çocukla ilgilenemeyecek olan ebeveyn
  • Çocuğu yıllarca başkasının yanında bırakıp yurt dışında yaşayan ve iletişim kurmayan ebeveyn
  • Çok genç yaşta ebeveyn olmuş ve çocuğun temel ihtiyaçlarını karşılayamayan kişi

Bu hâllerde velayetin kaldırılması bir ceza değil, çocuğun korunması için alınan bir önlemdir.

Yeterli ilgi göstermeme ve ağır savsaklama

TMK m. 348/1-2, ana ve babanın çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesini veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklamasını sebep olarak sayar. Uygulamada şu durumlar bu kapsamda değerlendirilir:

  • Çocuğa fiziksel veya cinsel şiddet uygulanması
  • Çocuğun okula gönderilmemesi, sağlık ihtiyaçlarının karşılanmaması
  • Çocuğun dilendirilmesi veya ağır işlerde çalıştırılması
  • Ebeveynin alkol veya madde bağımlılığı nedeniyle çocuğun bakımsız bırakılması
  • Çocuğun suça sürüklenmesi veya suç ortamında yaşamaya zorlanması

Çocuğa karşı işlenen bazı fiiller aynı zamanda suç oluşturur. Bu konuda Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali (TCK 233): 2026 Değişikliği ve Yeni Cezalar yazımıza bakılabilir.

Velayetin kaldırılması ile değiştirilmesi arasındaki fark

Uygulamada en sık karıştırılan konu budur. Boşanmadan sonra velayet kendisine verilmiş eşten alınıp diğer eşe verilmesi, velayetin değiştirilmesidir (TMK m. 183). Bu davada velayet hakkı ortadan kalkmaz; yalnızca bir ebeveynden diğerine geçer. Velayetin değiştirilmesi Velayet Davası ve Velayetin Değiştirilmesi yazımızda anlatılmıştır.

Velayetin kaldırılmasında ise ilgili ebeveyn velayet hakkını tamamen kaybeder. Velayet bir ebeveynden kaldırılırsa diğer ebeveyne geçebilir; her ikisinden kaldırılırsa çocuğa vasi atanır. Evlilik devam ederken de velayet ebeveynlerden birinden veya her ikisinden kaldırılabilir.

Yeniden evlenme velayetin kaldırılması sebebi midir?

Hayır. TMK m. 349’a göre velayete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi, velayetin kaldırılmasını gerektirmez. Ancak çocuğun menfaati gerektiriyorsa, örneğin yeni eşin çocuğa kötü davrandığı ispatlanırsa, velayet sahibi değiştirilebilir veya durum ve koşullara göre velayet kaldırılarak çocuğa vasi atanabilir.

Davayı kimler açabilir, hangi mahkeme bakar?

Velayetin kaldırılması, HMK m. 382/2-b-13 uyarınca çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır. Hâkim çocuğun menfaatini korumak için kendiliğinden de harekete geçebilir. Uygulamada süreç şu kişi ve kurumların başvurusuyla başlar:

  • Diğer ebeveyn
  • Çocuğun yakınları (büyükanne, büyükbaba, teyze, amca gibi)
  • Cumhuriyet savcısı
  • Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının il müdürlükleri
  • Çocuğun durumunu öğrenen okul, hastane veya kolluk birimleri (ihbar yoluyla)

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde görevlendirilmiş asliye hukuk mahkemesi bakar. Mahkeme, çocuğun yaşadığı ortamı sosyal inceleme raporuyla araştırır, gerekirse pedagog ve psikolog görüşü alır, ayırt etme gücüne sahip çocuğu dinler. Türkiye’nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarının Korunmasına Dair Sözleşme de çocuğun kendisini ilgilendiren işlemlerde görüşünün alınmasını öngörür.

Velayetin kaldırılmasının sonuçları

Vasi atanması

Velayet her iki ebeveynden kaldırılırsa çocuğa bir vasi atanır (m. 348/2). Vasi, çocuğun bakımını, eğitimini ve temsilini üstlenir; mallarını yönetir ve vesayet makamının denetimine tabidir. Vasi olarak genellikle çocuğun yakınlarından uygun biri seçilir. Vasi atanması Vasi Tayini ve Kısıtlama: Yaşlı veya Hasta Yakını İçin Vasi Atanması yazımızda anlatılmıştır.

Kapsam

Kararda aksi belirtilmedikçe velayetin kaldırılması, ebeveynin mevcut ve doğacak bütün çocuklarını kapsar (m. 348/3). Hâkim, somut olayın özelliklerine göre kararı yalnızca belirli bir çocukla sınırlayabilir.

Bakım yükümlülüğü devam eder

Velayetin kaldırılması, ana ve babayı çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğünden kurtarmaz (TMK m. 350). Velayeti kaldırılan ebeveyn nafaka ödemeye devam eder. Ana, baba ve çocuğun ödeme gücü yoksa giderler Devletçe karşılanır.

Kişisel ilişki

Velayetin kaldırılması, ebeveynle çocuk arasındaki kişisel ilişkiyi kendiliğinden sona erdirmez. Hâkim, çocuğun menfaatine aykırı değilse kişisel ilişki kurulmasına karar verebilir. Şiddet veya istismar hâllerinde ise kişisel ilişki kaldırılabilir ya da gözetim altında yapılması kararlaştırılabilir.

Velayetin geri verilmesi

Velayetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalkmışsa hâkim, kendiliğinden veya ana ya da babanın istemi üzerine velayeti geri verir (TMK m. 351/2). Örneğin tedavi olup iyileşen, cezası biten veya bağımlılığından kurtulan ebeveyn, durumundaki değişikliği belgeleyerek velayetin geri verilmesini isteyebilir. Mahkeme yine çocuğun üstün yararını esas alır ve çocuğun yeni ortamına uyumunu dikkate alır.

Ceza mahkûmiyetinin velayete etkisi

Kasten işlenen bir suçtan hapis cezasına mahkûm olan kişi, Türk Ceza Kanunu m. 53/1-c uyarınca cezanın infazı tamamlanıncaya kadar velayet hakkını kullanmaktan yoksun bırakılır. Bu yoksunluk ceza mahkûmiyetinin kanuni sonucudur ve aile mahkemesinin velayetin kaldırılması kararından farklıdır. Ancak hapis cezası ertelenen, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infaz edilen veya koşullu salıverilen hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet yetkisi bakımından bu yoksunluk uygulanmaz (TCK m. 53/3). Fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hakkında da bu yoksunluk uygulanmaz (TCK m. 53/4). Velayet yetkisinin kötüye kullanılmasıyla işlenen suçlarda ise ceza mahkemesi, cezanın infazından sonra işlemek üzere hükmolunan cezanın yarısından bir katına kadar velayet yetkisinin kullanılmasını ayrıca yasaklar (TCK m. 53/5). Ceza mahkemesinin bu kararları, aile mahkemesinin çocuğun korunmasına ilişkin önlem alma yetkisini ortadan kaldırmaz. Bu hususlar Ceza Hukukunda Güvenlik Tedbirleri (TCK 53-60): Türleri ve Uygulanması yazımızda anlatılmıştır.

Yargıtay kararlarında velayetin kaldırılması

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayetin kaldırılmasını en son başvurulacak önlem olarak görmekte ve ilk derece mahkemelerinin kademeli sistemi uygulayıp uygulamadığını ayrıntılı biçimde denetlemektedir. Aşağıdaki kararlar uygulamadaki yerleşik yaklaşımı göstermektedir.

Ana koşul: diğer önlemlerin sonuçsuz kalması

Dairenin güncel bir kararında, TMK m. 348’in uygulanabilmesi için önce daha hafif önlemlerin denenmesi veya baştan yetersiz kalacağının anlaşılması gerektiği açıkça vurgulanmıştır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/8689, K. 2026/261, T. 14.01.2026

Velâyetin kaldırılması kararı ana ve/veya baba için ağır sonuçlar doğuran bir karar olup çocuk menfaatinin korunması bakımından alınabilecek en ağır ve en son tedbirdir.

Aynı kararda, velayetin kaldırılmasından önce velayetin diğer ebeveyne verilmesiyle yetinilip yetinilemeyeceğinin araştırılması gerektiği ve davada re’sen araştırma ilkesinin geçerli olduğu belirtilmiştir. Bu nedenle diğer ebeveyn velayeti üstlenmeye elverişliyse mahkeme, velayeti kaldırıp vasi atamak yerine velayetin değiştirilmesi yolunu öncelikle değerlendirmek durumundadır.

Çocuk koruma tedbiri tek başına yeterli değildir

5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında çocuk hakkında bakım veya sağlık tedbiri istenmiş olması, velayetin kaldırılması için yeterli sebep sayılmamaktadır. Yargıtay, başka delil bulunmadığı hâlde velayeti babadan kaldıran kararı bozmuştur.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2019/640, K. 2019/5332, T. 02.05.2019

Velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi şartları gerçekleşmedikçe, ana ve babanın velayet görevlerine müdahale olunamaz.

Uzman raporu ve çocuğun dinlenmesi

Velayetin kaldırılmasına ilişkin kararlar, güncel ve yeterli bir uzman incelemesine dayanmalıdır. Yargılama uzun sürmüş ve çocuk bu sürede idrak çağına gelmişse, eski sosyal inceleme raporuyla yetinilemez. Dairenin bir kararında, dava tarihinde iki yaşında olan çocuğun yargılama sırasında idrak çağına ulaştığı ve annenin artık velayeti talep ettiği gözetilerek, anne ve babanın velayetini birlikte kaldıran hüküm bozulmuştur. Mahkemeden psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan heyetten yeni rapor alması ve çocuğun beyanına başvurması istenmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/8381, K. 2023/5844, T. 30.11.2023).

Velayet büyükanne veya büyükbabaya verilemez

Uygulamada en sık rastlanan hatalardan biri, çocuğun fiilen yanında kaldığı büyükanne veya büyükbabaya doğrudan velayet verilmesidir. Velayet yalnızca ana ve babaya ait bir haktır; ana ve babadan kaldırılması gerekiyorsa çocuğa vasi atanır. Yakın akraba ancak vasi olarak görev üstlenebilir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2020/339, K. 2020/1775, T. 03.03.2020

velayet hakkı münhasıran anne veya babaya tanınan bir hak olup evlat edinme hariç ana-baba dışında hiç kimseye tevdi olunamaz.

Bu kararda velayeti babaanneye veren hüküm, velayetin kaldırılması ve vasi atanması şartlarının uzman görüşüyle araştırılmadığı gerekçesiyle bozulmuştur.

Davada sık yapılan hatalar

  • Diğer koruma önlemlerinin neden yetersiz kalacağı açıklanmadan doğrudan velayetin kaldırılmasının istenmesi
  • Velayetin değiştirilmesi ile velayetin kaldırılmasının birbirine karıştırılması ve dilekçede talebin açıkça belirtilmemesi
  • Velayetin büyükanne, büyükbaba veya başka bir akrabaya verilmesinin talep edilmesi
  • İddiaların okul, sağlık, kolluk ve sosyal hizmet kayıtlarıyla desteklenmemesi
  • Yargılama uzadığında güncel sosyal inceleme raporu alınmasının ve idrak çağındaki çocuğun dinlenmesinin istenmemesi
  • Velayet her iki ebeveynden kaldırıldığında vesayet makamına ihbar ve vasi atanması sürecinin takip edilmemesi

Örnek olay

W ile X boşanmış, 6 yaşındaki çocuklarının velayeti X’e verilmiştir. Bir süre sonra okul yönetimi, çocuğun sık sık devamsızlık yaptığını, bakımsız geldiğini ve vücudunda morluklar bulunduğunu Cumhuriyet savcılığına bildirir. Sosyal inceleme raporunda X’in alkol bağımlılığı nedeniyle çocuğu günlerce yalnız bıraktığı tespit edilir.

Mahkeme önce TMK m. 346 uyarınca X’i uyarır ve aileyi sosyal çalışmacının gözetimine alır. Altı ay sonra hazırlanan raporda durumun değişmediği, çocuğun okula gitmeye devam etmediği anlaşılır. Mahkeme, diğer önlemlerden sonuç alınamadığını gerekçe göstererek X’in velayetini kaldırır. W’nin çocuğa bakmaya elverişli olduğu anlaşıldığından velayet W’ye verilir. X’in çocukla gözetim altında kişisel ilişki kurmasına ve iştirak nafakası ödemesine karar verilir. İki yıl sonra tedavisini tamamlayan X, durumundaki değişikliği belgeleyerek velayetin geri verilmesini isteyebilecektir.

Sıkça sorulan sorular

Velayetin kaldırılması ile velayetin değiştirilmesi aynı şey midir?

Hayır. Değiştirmede velayet bir ebeveynden diğerine geçer; kaldırmada ebeveyn velayet hakkını tamamen kaybeder.

Velayeti kaldırılan ebeveyn nafaka öder mi?

Evet. TMK m. 350’ye göre bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğü devam eder.

Büyükanne velayetin kaldırılmasını isteyebilir mi?

Çocuğun korunması gerektiğini mahkemeye bildirebilir. Hâkim çocuğun menfaati için kendiliğinden de harekete geçebilir. Velayet kaldırılırsa büyükanne vasi olarak atanabilir.

Kaldırılan velayet geri alınabilir mi?

Sebep ortadan kalkmışsa TMK m. 351’e göre velayet geri verilir.

Ebeveynin yeniden evlenmesi velayetin kaldırılmasına yol açar mı?

Tek başına açmaz. Çocuğun menfaati gerektiriyorsa velayet değiştirilebilir veya kaldırılabilir.

Sonraki adım

Çocuğunun ihmal edildiğini veya tehlike altında olduğunu düşünen ebeveyn ya da yakın, öncelikle durumu okul, sağlık ve kolluk kayıtlarıyla belgelemeli ve aile mahkemesine başvurmalıdır. Acil hâllerde Cumhuriyet savcılığına ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına da bildirimde bulunulabilir. Velayeti kaldırılmış ebeveyn ise kaldırma sebebinin ortadan kalktığını gösteren tedavi ve yaşam koşullarına ilişkin belgelerle velayetin geri verilmesini isteyebilir.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 183, 335-337, 346-351; 4787 sayılı Kanun m. 6; 6100 sayılı HMK m. 382; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 53..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.