Verileri Yok Etmeme Suçu (TCK 138): Unsurlar, Ceza ve KVKK

Av. Emrah KaratayGüncelleme: 3 Kasım 2026Okuma süresi: 8 dakika

Kurumlar, şirketler ve kamu idareleri her gün büyük miktarda kişisel veri toplar. Bu verilerin bir kısmı belirli bir süre saklanmak zorundadır; süre dolduğunda ise silinmesi gerekir. Saklama süresi bittiği hâlde verilerin sistemde tutulmaya devam etmesi, kişinin özel hayatı için kalıcı bir risk oluşturur. Türk Ceza Kanunu’nun 138. maddesi, bu yükümlülüğü yerine getirmeyen kişiyi cezalandırır.

KISA CEVAP

  • Kanuni süreler geçtiği hâlde verileri sistem içinde yok etmeyen yükümlü kişi bir yıldan iki yıla kadar hapis cezası alır (TCK 138/1).
  • Veri, CMK hükümlerine göre yok edilmesi gereken bir veriyse ceza bir kat artırılır (TCK 138/2).
  • Suçu yalnızca verileri yok etmekle yükümlü olan kişi işleyebilir.
  • Suç şikâyete bağlı değildir (TCK 139).
  • Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirine hükmedilebilir (TCK 140).
  • Dava zamanaşımı sekiz yıldır.

Kanun metni

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 138

(1) Kanunların belirlediği sürelerin geçmiş olmasına karşın verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olanlara görevlerini yerine getirmediklerinde bir yıldan iki yıla kadar hapis cezası verilir. (2) Suçun konusunun Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre ortadan kaldırılması veya yok edilmesi gereken veri olması hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır.

Suçun unsurları

Verileri Yok Etmeme Suçu bilgi grafiği

Fail. Suç, özgü bir suçtur. Verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olan kişi fail olabilir. Bu kişi bir kamu görevlisi, bir şirketin bilgi işlem sorumlusu veya veri sorumlusu adına çalışan bir personel olabilir. Yükümlülüğün kaynağı kanun, yönetmelik veya görev tanımıdır.

Konu. Suçun konusu, saklama süresi dolmuş verilerdir. Madde “veriler” ifadesini kullanır; bu kişisel verileri kapsar ve bölümün başlığı da kişisel verilerin korunmasına ilişkindir.

Kanuni sürenin dolması. Suçun oluşması için verilerin saklanabileceği sürenin kanunla belirlenmiş olması ve bu sürenin geçmiş olması gerekir. Süre dolmadan verinin saklanması suç oluşturmaz.

İhmali hareket. Fail, yok etme yükümlülüğünü yerine getirmez. Suç, hareketsiz kalmakla işlenir. Verinin başka bir yere aktarılması veya yayılması ise TCK 136 kapsamında ayrı bir suç oluşturabilir.

Kast. Fail, sürenin dolduğunu ve verileri yok etmekle yükümlü olduğunu bilmelidir. Taksirle işlenmesi kanunda öngörülmemiştir.

CMK’ya göre yok edilmesi gereken veriler

İkinci fıkra, 2014 yılında 6526 sayılı Kanun’la eklenmiştir. Ceza Muhakemesi Kanunu, bazı koruma tedbirleriyle elde edilen kayıtların belirli durumlarda yok edilmesini öngörür. İletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınmasıyla elde edilen kayıtlar ile moleküler genetik inceleme sonuçları bu tür verilere örnek gösterilebilir. Yok edilmesi gerektiği hâlde bu veriler saklanırsa ceza bir kat artırılır ve iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası söz konusu olur.

Bu düzenleme, ceza muhakemesinde elde edilen ve kişilerin özel hayatına derinden dokunan kayıtların amacı dışında kullanılmasını önlemeye yöneliktir.

CMK’da yok etme yükümlülüğü öngörülen başlıca kayıtlar

İkinci fıkranın uygulanabilmesi için verinin CMK hükümlerine göre ortadan kaldırılması veya yok edilmesi gereken bir veri olması gerekir. Kanunda bu yükümlülüğün öngörüldüğü başlıca hâller şunlardır:

  • İletişimin tespiti ve dinlenmesi kayıtları. Tedbirin uygulanması sırasında şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirse veya acele hâllerde savcının verdiği karara hâkim onayı alınamazsa, kayıtlar savcının denetimi altında en geç on gün içinde yok edilir. Beraat kararı verilmesi hâlinde de kayıtlar hâkim denetimi altında aynı usulle yok edilir (CMK m. 137/3). Kayıtların yok edilmesi hâlinde, ilgiliye tedbirin nedeni, kapsamı, süresi ve sonucu hakkında en geç on beş gün içinde yazılı bilgi verilir (CMK m. 137/4).
  • Tanıklıktan çekinebilecek kişilerle yapılan iletişim. Şüphelinin tanıklıktan çekinebilecek kişilerle, örneğin eşi veya müdafiiyle arasındaki iletişim kayda alınamaz. Kayıt yapıldıktan sonra bu durum anlaşılırsa kayıtlar derhâl yok edilir (CMK m. 135).
  • Genetik inceleme sonuçları. 7589 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten sonra moleküler genetik inceleme sonuçları kimlik bilgilerinden arındırılarak mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu bilgiler, kovuşturmaya yer olmadığı kararının veya beraat ya da ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi hâlinde derhâl; diğer hâllerde mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl geçince Cumhuriyet savcısının huzurunda yok edilir (CMK m. 80/2). Kişi, saklama amacının ortadan kalkması veya haklı bir neden bulunması hâlinde bu bilgilerin silinmesini hâkimden isteyebilir.
  • Fizik kimlik kayıtları. Şüphelinin fotoğrafı, parmak izi, ses ve görüntü kayıtları gibi kimlik tespiti amacıyla alınan bilgiler, kovuşturmaya yer olmadığı, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi hâlinde savcının huzurunda derhâl yok edilir (CMK m. 81/2).
  • Gizli soruşturmacı ve teknik izleme verileri. Gizli soruşturmacı faaliyetiyle elde edilen ve suçla bağlantılı olmayan kişisel bilgiler derhâl yok edilir (CMK m. 139/6). Teknik araçlarla izleme yoluyla elde edilen deliller de ceza kovuşturması bakımından gerekli değilse savcının gözetiminde derhâl yok edilir (CMK m. 140/4).

Bu kayıtların yok edilmesinden sorumlu olan kişiler; kaydı tutan kolluk birimindeki görevliler, mahsus sistemi yöneten görevliler ve kayıtları muhafaza eden adliye personelidir. Yok etme işleminin tutanağa bağlanması zorunludur. Tutanağın düzenlenmemesi veya kayıtların bir kopyasının başka bir yerde saklanmaya devam edilmesi, ikinci fıkra kapsamında soruşturma konusu olabilir.

KVKK ile ilişkisi

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 7. maddesi, işlenmesini gerektiren sebepler ortadan kalktığında kişisel verilerin resen veya ilgilinin talebiyle silinmesini, yok edilmesini veya anonim hâle getirilmesini öngörür. Bu yükümlülüğe aykırılık, KVKK kapsamında idari yaptırımlara konu olabilir. Ceza sorumluluğu ise TCK 138’deki şartların, özellikle kanunla belirlenmiş bir sürenin ve kastın varlığına bağlıdır.

Kişisel verilere ilişkin diğer suçlar için sitedeki Kişisel Verilerin Kaydedilmesi Suçu ve Cezası (TCK 135) ve Kişisel Verileri Ele Geçirme veya Yayma Suçu (TCK 136) yazılarına bakılabilir.

Silme, yok etme ve anonim hâle getirme yönetmeliği

KVKK m. 7’nin uygulanması, 28 Ekim 2017 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Hakkında Yönetmelik ile ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Yönetmeliğe göre veri sicilline kayıt yükümlüsü olan veri sorumluları bir kişisel veri saklama ve imha politikası hazırlar. Bu politikada her veri kategorisi için saklama süresi ve imha yöntemi gösterilir.

Yönetmelik iki tür imhadan söz eder. Birincisi, veri sorumlusunun belirli aralıklarla resen yaptığı periyodik imhadır; bu aralık altı ayı geçemez. İkincisi, ilgili kişinin başvurusu üzerine yapılan imhadır. İlgili kişi verilerinin silinmesini istediğinde veri sorumlusu talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırır ve kişiye bilgi verir.

Bu düzenleme, TCK 138 uygulaması bakımından iki açıdan önem taşır. Birincisi, saklama ve imha politikası, verileri yok etmekle kimin görevli olduğunu ortaya koyan en somut belgedir; failin belirlenmesinde bu politika ve görev tanımları incelenir. İkincisi, yönetmelik bir kanun değildir; maddenin “kanunların belirlediği süreler” ifadesi karşısında, saklama süresinin yalnızca yönetmelikte veya şirket politikasında yer alması birinci fıkranın uygulanması için tartışma yaratır. Öğretide bu ifadenin dar yorumlanması gerektiği, kanunda belirli bir süre bulunmadığı hâllerde ihlalin KVKK kapsamında idari yaptırımla karşılanacağı görüşü ağırlıktadır.

İspat ve savunma

Soruşturmada ilk incelenecek husus, verinin saklama süresini belirleyen kanun hükmü ve bu sürenin hangi tarihte dolduğudur. Ardından, yok etme görevinin şüpheliye hangi işlemle yüklendiği tespit edilir. Görev dağılımını gösteren yazılar, imha tutanakları, sistem kayıtları (log) ve bilgi işlem birimi yazışmaları bu aşamada temel delillerdir.

Savunma bakımından en sık ileri sürülen hususlar şunlardır: saklama süresinin henüz dolmadığı, verinin başka bir kanuni yükümlülük nedeniyle saklanmak zorunda olduğu, yok etme yetkisinin şüpheliye değil başka bir birime ait olduğu ve teknik bir arıza nedeniyle silme işleminin gerçekleşmediği. Son durumda kastın bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilir; suçun taksirli hâli bulunmadığından, ihmalden kaynaklanan bir aksaklık ceza sorumluluğu doğurmaz.

Mağdur konumundaki kişi, verilerinin silinmediğini öğrendiğinde önce veri sorumlusuna yazılı başvuru yapabilir, sonuç alamazsa Kişisel Verileri Koruma Kurulu’na şikâyette bulunabilir. Suçun şikâyete bağlı olmaması, aynı olayın Cumhuriyet başsavcılığına bildirilmesine engel değildir.

Usul, tüzel kişiler ve zamanaşımı

TCK 139, verileri yok etmeme suçunu şikâyete bağlı suçlar arasından açıkça çıkarmıştır. Bu nedenle soruşturma resen yürütülür.

TCK 140 uyarınca bu bölümdeki suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirine hükmedilir. Tüzel kişinin ceza sorumluluğu yoktur; ancak faaliyet izninin iptali veya müsadere gibi tedbirler gündeme gelebilir.

Birinci fıkradaki suçun üst sınırı iki yıl, artırılmış hâlinin üst sınırı dört yıl olduğundan dava zamanaşımı her iki durumda da sekiz yıldır. Davaya asliye ceza mahkemesi bakar.

Kanuni saklama süreleri ve örnekler

Birinci fıkra bakımından belirleyici olan, verinin saklama süresinin bir kanunla belirlenmiş olmasıdır. Kişisel verilerin işlenmesine ilişkin genel yükümlülük KVKK m. 7’de yer alır; ancak bu madde belirli bir süre öngörmez, işleme amacının ortadan kalkmasına bağlanır. Çeşitli özel kanunlar ise belirli kayıtların saklanacağı süreleri gösterir. Ticari defterler ve belgeler bakımından Türk Ticaret Kanunu, vergiye ilişkin kayıtlar bakımından Vergi Usul Kanunu, elektronik haberleşme trafik verileri bakımından ise ilgili haberleşme mevzuatı saklama süreleri öngörür.

Bir kayıt için kanun yalnızca asgari bir saklama süresi öngörüyorsa, bu sürenin dolması tek başına yok etme yükümlülüğü doğurmaz; veri sorumlusunun kaydı işlemeye devam etmesi için hukuki bir sebep bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilir. TCK m. 138’in uygulanması, belirli bir azami sürenin dolmasına ve yok etme yükümlülüğünün kişiye açıkça yüklenmiş olmasına bağlıdır.

Örneğin bir hastanenin kamera kayıtlarını yönetmelikte öngörülen süreden sonra da silmemesi, kayıtları yok etmekle görevli personel bakımından TCK m. 138 tartışmasını gündeme getirebilir. Bir kolluk biriminin beraatle sonuçlanan bir dosyada iletişim dinleme kayıtlarını yok etmeyip arşivde tutması ise ikinci fıkra kapsamındadır ve iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasını gerektirir.

Sıkça sorulan sorular

Bir şirket eski müşteri kayıtlarını yıllarca saklarsa suç oluşur mu?
Verilerin saklanabileceği sürenin kanunla belirlenmiş olması ve bu sürenin dolması gerekir. Bu durumda verileri yok etmekle yükümlü kişi hakkında TCK 138 gündeme gelebilir. Ayrıca KVKK kapsamında idari yaptırım uygulanabilir.

Silinmeyen veriler başkasına verilirse hangi suç oluşur?
Verilerin hukuka aykırı olarak başkasına verilmesi veya yayılması TCK 136’daki ayrı bir suçtur ve daha ağır ceza öngörür.

Şikâyet süresi var mıdır?
Hayır. Suç şikâyete bağlı olmadığından şikâyet süresi aranmaz; dava zamanaşımı süresi içinde soruşturma yapılabilir.

İletişim tespiti kayıtlarının saklanması hangi fıkraya girer?
CMK uyarınca yok edilmesi gereken kayıtların saklanması ikinci fıkra kapsamındadır ve ceza bir kat artırılır.

Veri sorumlusu bir tüzel kişiyse kim yargılanır?
Tüzel kişinin ceza sorumluluğu bulunmadığından, verileri yok etmekle görevlendirilen gerçek kişi yargılanır. Tüzel kişi hakkında ise TCK 140 uyarınca güvenlik tedbirine hükmedilebilir.

Verinin yalnızca yedeklerde kalması suç oluşturur mu?
Yok etme yükümlülüğü verinin tüm kopyalarını kapsar. Ana sistemden silinen verinin yedekleme ortamında tutulmaya devam etmesi, kastın varlığı hâlinde maddenin uygulanmasına engel değildir.

Sonuç

TCK 138, saklama süresi dolan verilerin sistemde tutulmasını yaptırıma bağlar. Suçu yalnızca yok etme yükümlülüğü bulunan kişi işleyebilir ve fiil, bu yükümlülüğün kasten yerine getirilmemesiyle tamamlanır. Ceza muhakemesinde elde edilen ve yok edilmesi gereken kayıtlarda ceza artırılır. Suç şikâyete bağlı değildir.

İlgili yazılar: Bilişim Sistemini Bozma, Verileri Yok Etme veya Değiştirme Suçu (TCK 244), Suç Delillerini Yok Etme, Gizleme veya Değiştirme Suçu (TCK 281): Cezası ve Yargıtay Kararı

Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.

Bu yazı, 24 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.