Yıllar süren bir el atmanın önlenmesi davası kazanılır, icra memuru taşınmazı hak sahibine teslim eder. Birkaç hafta sonra eski işgalci tarlaya yeniden girer ve ekim yapmaya başlar. Böyle bir durumda yalnızca mülkiyet hakkı değil, mahkeme kararının otoritesi de çiğnenmiş olur. Türk Ceza Kanunu’nun 290. maddesi, hükmen hak sahibine teslim edilen taşınmaza tekrar el konulmasını ve resmen muhafazaya verilen taşınır malların alınmasını adliyeye karşı suçlar arasında düzenler.
KISA CEVAP
- Mahkeme kararıyla hak sahibine teslim edilen taşınmaza tekrar el koyan kişi üç aydan bir yıla kadar hapis cezası alır (TCK 290/1).
- Muhafaza için başkasına resmen teslim edilen hacizli veya rehinli taşınırın alınması, alınış biçimine göre hırsızlık, yağma, dolandırıcılık veya mala zarar verme olarak cezalandırılır (TCK 290/2).
- Malın sahibi bu fiili işlerse ceza yarısından dörtte üçüne kadar indirilir.
- Suç, adliyeye karşı suçlar arasında yer alır; mahkeme kararlarının etkinliğini korur.
- Hükmen teslimden sonra tekrar işgal, hakkı olmayan yere tecavüzden farklı değerlendirilmelidir.
- Yargıtay, bu ayrımın tartışılmamasını bozma nedeni yapmıştır.
Kanun metni
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 290
(1) Hükmen hak sahiplerine teslim edilen taşınmaz mallara tekrar elkoyan kimseye üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir. (2) Muhafaza edilmek üzere başkasına resmen teslim olunan rehinli veya hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş olan taşınır malın bu kişinin elinden rızası dışında alınması halinde hırsızlık, cebren alınması halinde yağma, hileyle alınması halinde dolandırıcılık, tahrip edilmesi halinde mala zarar verme suçuna ilişkin hükümler uygulanır. Kişinin bu malın sahibi olması halinde, verilecek cezanın yarısından dörtte üçüne kadarı indirilir.
Birinci fıkra: taşınmaza tekrar el koyma
Konu. Suçun konusu, bir mahkeme kararıyla hak sahibine teslim edilmiş taşınmazdır. El atmanın önlenmesi, tahliye veya ortaklığın giderilmesi gibi davalar sonucunda verilen kararların infazıyla teslim edilen taşınmazlar bu kapsamdadır.
Hükmen teslim. Taşınmazın, kararın icra yoluyla infaz edilerek hak sahibine fiilen teslim edilmiş olması gerekir. Henüz infaz edilmemiş bir karar bakımından bu suç oluşmaz.
Tekrar el koyma. Failin taşınmazı yeniden işgal etmesi, ekip biçmesi, üzerine yapı kurması veya hak sahibinin kullanımını engelleyecek şekilde zilyetliği ele geçirmesidir.
Fail. Kanun failin kimliği hakkında bir sınırlama getirmemiştir. Uygulamada fail çoğunlukla davayı kaybeden ve taşınmazdan çıkarılan kişidir.
Kast. Fail, taşınmazın mahkeme kararıyla hak sahibine teslim edildiğini bilerek hareket etmelidir.
Hakkı olmayan yere tecavüzden farkı
TCK 154, başkasına ait bir taşınmazı işgal etmeyi, sınırlarını değiştirmeyi veya zilyedin kullanımını engellemeyi cezalandırır. TCK 290/1 ise işgalin, mahkeme kararıyla teslim edilmiş bir taşınmaza yönelmesi hâlinde uygulanan özel bir hükümdür. Burada korunan değer yalnızca mülkiyet değil, yargı kararının etkinliğidir. Bu nedenle, hükmen teslim edilmiş bir taşınmaza yönelik işgallerde öncelikle TCK 290/1’in şartlarının bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir. Hakkı olmayan yere tecavüz için Hakkı Olmayan Yere Tecavüz Suçu (TCK 154): Arsa İşgali, Sınır Değiştirme ve Cezası yazımıza bakılabilir.
İkinci fıkra: yediemin elindeki taşınırın alınması
İkinci fıkra, muhafaza için başkasına, örneğin bir yedieminin yanına bırakılan hacizli veya rehinli taşınır malın alınmasını düzenler. Bu durumda alınış biçimine göre farklı suçlar uygulanır:
- Rızası dışında alınırsa hırsızlık,
- Cebir veya tehditle alınırsa yağma,
- Hileyle alınırsa dolandırıcılık,
- Tahrip edilirse mala zarar verme.
Malın sahibi, örneğin borçlu, yediemin olarak üçüncü bir kişiye bırakılan kendi malını alırsa, verilecek ceza yarısından dörtte üçüne kadar indirilir. Malın muhafazası kendisine bırakılan kişinin malı elden çıkarması ise TCK 289’daki muhafaza görevini kötüye kullanma suçunu oluşturur.
Yargıtay kararı
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, mahkeme kararıyla hak sahibine teslim edilen taşınmaza tekrar giren sanık hakkında hakkı olmayan yere tecavüz suçundan kurulan mahkûmiyet hükmünü bozmuştur:
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 07.04.2016 tarihli, E. 2015/14729, K. 2016/4673 sayılı kararı
Suça konu yerle ilgili olarak … Asliye Hukuk Mahkemesince verilen elatmanın önlenmesi kararının 04.06.2012 tarihinde infazıyla hükmen sahibine teslim edilen taşınmaz mala tekrar tecavüz ettiği anlaşılan sanığın eyleminin TCK.nun 290/1. maddesinde tanımlanan suçu oluşturup oluşturmadığının tartışılmaması, Yasaya aykırı
Karar, el atmanın önlenmesi kararının infazından sonra gerçekleşen işgallerde, mahkemenin TCK 290/1’i değerlendirmesi gerektiğini gösterir. Fiilin yalnızca hakkı olmayan yere tecavüz olarak nitelendirilmesi, bu ayrım tartışılmadan yapılırsa eksik inceleme sayılır.
Sıkça sorulan sorular
Tahliye edilen kiracı daireye tekrar girerse hangi suç oluşur?
Tahliye kararı infaz edilerek daire hak sahibine teslim edilmişse, kiracının tekrar girmesi TCK 290/1 kapsamında değerlendirilebilir. Konut dokunulmazlığının ihlali de ayrıca gündeme gelebilir.
Henüz infaz edilmemiş bir karar için bu suç oluşur mu?
Hayır. Suç, taşınmazın kararın infazıyla hak sahibine fiilen teslim edilmesinden sonra tekrar el konulmasıyla oluşur.
Borçlu, yediemine bırakılan kendi aracını gizlice alırsa ne olur?
TCK 290/2 uyarınca hırsızlık hükümleri uygulanır; ancak malın sahibi olduğundan ceza yarısından dörtte üçüne kadar indirilir.
Suç şikâyete bağlı mıdır?
Birinci fıkradaki suç adliyeye karşı suçlar arasında yer alır ve şikâyete bağlı değildir. İkinci fıkrada yollama yapılan suçlar bakımından ise ilgili suçun kendi hükümleri değerlendirilir.
Sonuç
TCK 290, mahkeme kararlarıyla sağlanan hukuki durumun fiilen korunmasını amaçlar. Hükmen teslim edilen taşınmaza tekrar el koyan kişi, hakkı olmayan yere tecavüzden ayrı ve özel bir suçtan sorumlu tutulabilir. Resmen muhafazaya verilen taşınırların alınmasında ise alınış biçimine göre hırsızlık, yağma, dolandırıcılık veya mala zarar verme hükümleri uygulanır.
Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.