Görülmekte olan bir dava hakkında kamuoyu önünde yapılan açıklamalar, bazen yargılamayı yönlendirme amacı taşıyabilir. Bir hâkime, bilirkişiye veya tanığa yönelik baskı içeren bu tür beyanlar, yargının bağımsızlığını ve tarafsızlığını tehlikeye sokar. TCK 288 bu davranışı adliyeye karşı suçlar arasında düzenler. Suç, 2012 yılında yapılan değişiklikle bugünkü şeklini almıştır.
KISA CEVAP
- Görülmekte olan bir dava veya yapılmakta olan bir soruşturma bulunmalıdır.
- Beyan hâkimi, bilirkişiyi veya tanığı hukuka aykırı olarak etkilemek amacıyla yapılmalıdır.
- Beyanın alenen, sözlü veya yazılı olarak yapılması gerekir.
- Ceza elli günden az olmamak üzere adli para cezasıdır.
- Suçun mağduru toplumdur; bireysel şikâyetçi kural olarak davaya katılamaz.
- Hukuka uygun eleştiri ve kamuoyunu bilgilendirme bu suçu oluşturmaz.
Kanun metni
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 288/1
(1) Görülmekte olan bir davada veya yapılmakta olan bir soruşturmada, hukuka aykırı bir karar vermesi veya bir işlem tesis etmesi ya da gerçeğe aykırı beyanda bulunması için, yargı görevi yapanı, bilirkişiyi veya tanığı hukuka aykırı olarak etkilemek amacıyla alenen sözlü veya yazılı beyanda bulunan kişi, elli günden az olmamak üzere adli para cezası ile cezalandırılır.
Suçun unsurları
TCK 288’in uygulanması için şu unsurlar birlikte bulunmalıdır:
- Devam eden bir süreç: Görülmekte olan bir dava veya yapılmakta olan bir soruşturma olmalıdır. Kesinleşmiş bir dava hakkında yapılan yorumlar bu kapsama girmez.
- Hedef: Yargı görevi yapan kişi, bilirkişi veya tanık.
- Amaç: Hukuka aykırı bir karar veya işlem yapılması ya da gerçeğe aykırı beyanda bulunulması.
- Hukuka aykırı etkileme: Beyan baskı, tehdit veya yönlendirme niteliği taşımalıdır.
- Aleniyet: Beyan, belirsiz sayıda kişinin öğrenebileceği şekilde yapılmalıdır.
Kanun “teşebbüs” ifadesini kullansa da suç bir sonuç doğmasını gerektirmez. Hâkimin veya tanığın gerçekten etkilenmesi aranmaz; etkileme amacıyla alenen beyanda bulunmak yeterlidir.
İfade özgürlüğü ile sınır
Bir dava hakkında haber yapmak, kararı eleştirmek veya hukuki görüş bildirmek suç değildir. Avukatların savunma kapsamındaki açıklamaları ve tarafların haklarını arama özgürlüğü de korunur. Suçun oluşması için beyanın, yargı mensubunu veya tanığı hukuka aykırı davranmaya yönlendirmeye yönelik olması gerekir.
Tanığa veya yargı mensubuna doğrudan baskı yapılması ise farklı suçları gündeme getirebilir. Somut olayın özelliğine göre TCK 277’deki yargı görevini yapanı etkilemeye teşebbüs suçu veya tehdit suçu değerlendirilebilir.
Yargıtay kararı
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs suçundan verilen beraat kararına karşı şikâyetçi tarafından yapılan temyiz başvurusunu, şikâyetçinin suçun mağduru olmadığı gerekçesiyle reddetmiştir:
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 14.02.2018 tarihli, E. 2017/9913, K. 2018/1502 sayılı kararı
Adliyeye karşı işlenen adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs suçunun koruduğu hukuki yarar ve niteliği itibariyle şikayetçi …’in suçun mağduru olmadığı ve suçtan doğrudan zarar görmemesi nedeniyle davaya katılma hakkı bulunmadığı gözetilmeksizin davaya katılmasına karar verilmiş olması hukuki değerden yoksun olup, adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs suçundan kurulan hükmü temyiz yetkisi vermeyeceğinden
Karar, bu suçun bireysel bir mağduru olmadığını ve korunan değerin adliyenin işleyişi olduğunu gösterir. Bu nedenle beyandan rahatsız olan kişi ihbarda bulunabilir; ancak kural olarak davaya katılan sıfatı alamaz ve hükmü temyiz edemez.
Sıkça sorulan sorular
Sosyal medyada bir dava hakkında paylaşım yapmak suç mudur?
Paylaşım kendiliğinden suç değildir. Suç için paylaşımın, hâkimi, bilirkişiyi veya tanığı hukuka aykırı davranmaya yönlendirme amacı taşıması gerekir.
Tanığa özel mesajla baskı yapmak bu suç mudur?
TCK 288 aleniyet arar. Özel mesajla yapılan baskı bu suçu oluşturmayabilir; ancak içeriğine göre tehdit veya başka suçlar gündeme gelebilir.
Bu suçtan hapis cezası verilir mi?
TCK 288’in yaptırımı yalnızca adli para cezasıdır. Kanun elli günden az olmamak kaydıyla bir alt sınır koymuştur.
Kararı eleştiren basın açıklaması suç oluşturur mu?
Verilmiş bir kararı eleştirmek ve kamuoyunu bilgilendirmek ifade özgürlüğü kapsamındadır. Belirleyici olan, açıklamanın devam eden bir süreçte hukuka aykırı bir sonuca yönlendirme amacı taşıyıp taşımadığıdır.
Sonuç
TCK 288 dosyalarında beyanın devam eden bir yargısal süreçle ilgisi, hedefi ve yönlendirme amacı birlikte değerlendirilir. Sert eleştiri ile hukuka aykırı etkileme arasındaki ayrım savunmanın merkezindedir.
Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.