Bankalar kredi verirken ve kart hizmeti sunarken “dosya masrafı”, “kredi tahsis ücreti”, “istihbarat ücreti” veya “yıllık kart aidatı” gibi adlarla ücret alır. Tüketici kredilerinde bu ücretlerin bir kısmı kanuna ve Merkez Bankası düzenlemelerine aykırıdır ve geri istenebilir. Hangi ücretin geri alınabileceği, kredinin hangi tarihte kullanıldığına ve ücretin türüne göre değişir. Bu yazı haksız şart kavramını, Yargıtay’ın masraf iadesindeki ispat kuralını, 2020’den beri uygulanan Merkez Bankası sınırlarını ve iade için başvuru yollarını anlatır.
KISA CEVAP
- Tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulan ve tüketici aleyhine dürüstlük kuralına aykırı dengesizlik yaratan şartlar haksız şarttır ve kesin olarak hükümsüzdür (6502 m. 5).
- Yargıtay’a göre banka, tüketici kredisinde ancak kredinin verilmesi için zorunlu, makul ve belgeli masrafları isteyebilir; bu masrafları ispat yükü bankadadır.
- 2020 tarihli Merkez Bankası Tebliği’ne göre tüketici kredilerinde kredi tahsis ücreti dışında istihbarat ücreti, kredi işlem fişi ücreti gibi başka bir ücret alınamaz.
- Kredi tahsis ücreti, kullandırılan kredi anaparasının binde beşini geçemez.
- Reddedilen kredi başvurusu için, kamu kurumlarına veya üçüncü kişilere ödenenler dışında ücret alınamaz.
- Bankalar yıllık üyelik ücreti alınmayan bir kredi kartı türü sunmak zorundadır.
Haksız şart ne demek?
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 5/1-2
Haksız şart; tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dâhil edilen ve tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı düşecek biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan sözleşme şartlarıdır. Tüketiciyle akdedilen sözleşmelerde yer alan haksız şartlar kesin olarak hükümsüzdür. Sözleşmenin haksız şartlar dışındaki hükümleri geçerliliğini korur.
Banka kredi sözleşmeleri önceden hazırlanmış standart sözleşmelerdir. Kanuna göre standart sözleşmede yer aldığı için tüketicinin içeriğini etkileyemediği bir şart, müzakere edilmemiş sayılır. Banka bir şartın tüketiciyle ayrıca müzakere edildiğini iddia ediyorsa bunu ispat etmek zorundadır (6502 m. 5/3). Sözleşmedeki açık olmayan veya birden çok anlama gelen hükümler tüketici lehine yorumlanır (m. 5/4).
Yargıtay’ın yaklaşımı: zorunlu, makul ve belgeli masraf
Yargıtay, tüketici kredilerinde banka masraflarının iadesi davalarında ispat yükünü bankaya yükler:
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, 11.04.2016 tarihli, E. 2015/39365, K. 2016/10222 sayılı kararı
Davalı bankanın tacir olup, yaptığı masrafları tüketiciden isteme hakkı bulunduğu anlaşılmakta ise de, somut uyuşmazlığın tüketici hukukundan kaynaklandığı da gözetildiğinde, bankanın ancak davaya konu kredinin verilmesi için zorunlu, makul ve belgeli masrafları tüketiciden isteyebileceğinin kabulü gerekir. (…) Dairemizin yerleşik kararlarında vurgulandığı üzere bu tür davalarda ispat yükü bankaya ait olup davalı banka sadece kredinin verilmesi için zorunlu ve belgeli olan masrafları tüketiciden isteyebilir. Aksi halde belgesi ibraz edilmeyen masrafların tüketiciden istenebileceğine ilişkin kayıtlar haksız şart teşkil etmektedir.
Aynı kararda kredi sigortası primleri de değerlendirilmiştir. Yargıtay’a göre kredi borcunu güvence altına alan sigortada tüketicinin de menfaati bulunsa da, sigorta primi kesintisi için yalnızca dekont yeterli değildir; bankanın sigorta poliçesini de mahkemeye sunması gerekir.
Bu yaklaşım tüketici kredileri içindir. Ticari kredilerde tüketici mevzuatı uygulanmaz ve sonuç farklı olabilir.
2020’den beri: Merkez Bankası sınırları
Kredi ücretleri bakımından 2020’den beri Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’i (Sayı: 2020/7) uygulanmaktadır. Tebliğ, bankaların tüketiciden alabileceği ücretleri sınırlar:
Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ m. 10/1-3
Finansal tüketicilere kullandırılacak krediler için kredi ihtiyacının karşılanmasına olanak sağlayan sistemin işletilmesi ve operasyonel süreçlerin yönetilmesi amacıyla alınan tahsis ücreti dışında, istihbarat ücreti, kredi işlem fişi ücreti, ödeme planı değiştirme ücreti, değişken taksitli ödeme planı ücreti gibi her ne ad altında olursa olsun başkaca bir ücret alınamaz. Kredi tahsis ücreti, kullandırılan kredi anaparasının binde beşini geçemez. Merkez Bankası, gerekli gördüğü hallerde bu sınırı artırmaya ve azaltmaya yetkilidir. Taşınır ve taşınmazlara ilişkin rehin, ipotek ve ekspertiz işlemlerinde yalnızca üçüncü kişilere ödenen ücretler alınabilir. Reddedilen kredi taleplerinden bir kamu kurum ve kuruluşuna veya üçüncü kişilere ödenen ücretler hariç olmak üzere herhangi bir ücret alınamaz.
Pratik sonuçları:
- Tüketici kredisinde bankanın alabileceği tek kendi ücreti kredi tahsis ücretidir ve bu ücret anaparanın binde beşini geçemez. Örneğin 100.000 TL’lik kredide kredi tahsis ücreti en fazla 500 TL olabilir.
- Bu sınırı aşan kısım ile “istihbarat”, “dosya”, “işlem fişi” gibi adlarla alınan ayrı ücretler tebliğe aykırıdır.
- Ekspertiz, rehin ve ipotek işlemlerinde banka yalnızca üçüncü kişilere (eksper, tapu gibi) ödediği tutarları yansıtabilir.
- Kredi başvurusu reddedilen tüketiciden, kamu kurumlarına veya üçüncü kişilere ödenen tutarlar dışında ücret alınamaz.
Tebliğ, bir ücretin iadesine karar verilmesi hâlinde bankanın iade tutarını ve yöntemini tüketiciye kalıcı veri saklayıcısıyla veya kayıtlı telefonla bildirmesini ve tutarı tüketicinin bildireceği hesaba ücretsiz göndermesini de düzenler (m. 8).
Kredi kartı yıllık üyelik ücreti
Tebliğ m. 11’e göre kart çıkaran kuruluşlar, yıllık üyelik ücreti alınmayan bir kredi kartı türü sunmak zorundadır. Ücretsiz kart başvurusu reddedilen tüketiciye bu başvuru üzerine ücretli kart verilemez. Tüketici, ücretli kartını aynı limitle ücretsiz kartla değiştirmek isterse banka bu talebi yerine getirmek zorundadır.
İade nasıl istenir?
- Bankaya yazılı başvuru: Önce bankaya başvurarak kesilen ücretlerin dökümünü ve iadesini isteyin.
- Tüketici hakem heyeti: Uyuşmazlığın değeri kanunda belirlenen sınırın altındaysa tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur (6502 m. 68). Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki veya işlemin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılabilir.
- Tüketici mahkemesi: Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar tüketici mahkemesinde görülür. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6502 m. 73/A).
Başvuruda kesintinin tarihi, tutarı ve adı belirtilmelidir. Banka hangi masrafın zorunlu ve belgeli olduğunu ispat etmek zorundadır.
Kontrol listesi
- Kredi sözleşmesi ve ödeme planı
- Kredinin kullandırıldığı tarih (2020 öncesi mi sonrası mı)
- Kesilen her ücretin adı, tarihi ve tutarı
- Kredi tahsis ücretinin anaparanın binde beşini aşıp aşmadığı
- Sigorta kesintisi varsa poliçe
- Ekspertiz veya ipotek ücreti varsa üçüncü kişiye ödenen gerçek tutar
- Kredi kartı yıllık üyelik ücreti tahsilatları
Sıkça sorulan sorular
Kredi çekerken dosya masrafı kesildi. Geri alabilir miyim?
Tüketici kredisinde banka yalnızca zorunlu, makul ve belgeli masrafları isteyebilir; bunu ispat etmek bankaya düşer. 2020 tarihli Merkez Bankası Tebliği’nden sonra kullandırılan kredilerde kredi tahsis ücreti dışında ayrı bir ücret alınamaz ve tahsis ücreti anaparanın binde beşini geçemez.
Kredi başvurum reddedildi ama ücret kesildi. İade alabilir miyim?
Reddedilen kredi taleplerinden, kamu kurumlarına veya üçüncü kişilere ödenen tutarlar dışında ücret alınamaz.
Kredi kartı aidatımı geri alabilir miyim?
Bankalar yıllık üyelik ücreti olmayan bir kart türü sunmak zorundadır. Ücretli kartınızı aynı limitle ücretsiz kartla değiştirmeyi isteyebilirsiniz; banka bu talebi yerine getirmek zorundadır.
Kredi sigortası primi iade edilir mi?
Yargıtay’a göre bankanın sigorta kesintisi için poliçeyi sunması gerekir; yalnızca dekont yeterli değildir. Poliçe sunulamazsa kesinti haksız sayılabilir.
Ticari kredide de aynı kurallar geçerli mi?
Hayır. Bu kurallar tüketici kredileri içindir. Ticari kredilerde tüketici mevzuatı uygulanmaz.
Sonuç
Tüketici kredilerinde banka yalnızca zorunlu, makul ve belgeli masrafları isteyebilir ve bunu ispat etmek zorundadır. 2020’den beri Merkez Bankası Tebliği, kredi tahsis ücreti dışındaki ücretleri yasaklamış ve tahsis ücretini anaparanın binde beşiyle sınırlamıştır. Haksız kesintiler için önce bankaya, sonuç alınamazsa tüketici hakem heyetine veya arabuluculuk sonrası tüketici mahkemesine başvurulabilir.
Mevzuat: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Sayı: 2020/7).
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.