Borcu ödenmiş, teminat amacı sona ermiş veya karşılığı hiç verilmemiş bir senedi bilerek kullanan kişi bedelsiz senedi kullanma suçunu işler (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, TCK m. 156). Cezası altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Suç şikâyete bağlıdır; mağdur, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet etmezse dava düşer. Uygulamada suç en sık, ödenmiş bir senedin icra takibine konulmasıyla işlenir.
KISA CEVAP
- Ceza altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır; ikisi birlikte verilir (TCK m. 156).
- Suç şikâyete bağlıdır; şikâyet süresi altı aydır (TCK m. 73).
- Suç tarihi, bedelsiz senedin kullanıldığı, örneğin icraya konduğu tarihtir.
- Senedi ilk alan kişi değil, bedelsiz olduğunu bilerek kullanan kişi sorumludur.
- Suç şikâyete bağlı olduğu için uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-a).
- Hukuk yönünden borçlu ayrıca icra itirazı, menfi tespit veya istirdat davası yoluna gidebilir.
Kanun metni
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 156
(1) Bedelsiz kalmış bir senedi kullanan kimseye, şikayet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası verilir.
Suçun unsurları
1. Senet. Bono, çek, poliçe gibi kambiyo senetleri yanında borç senedi ve benzeri adi senetler de bu suçun konusu olabilir.
2. Senedin bedelsiz kalmış olması. Kanun “bedelsiz kalmış” ifadesini kullanır. Bu, senedin başlangıçta bir borç karşılığında verildiğini, ancak sonradan bu borcun ödendiğini veya sebebinin ortadan kalktığını anlatır. Tipik hâller şunlardır:
- Senet bedelinin tamamen ödenmesine rağmen senedin iade edilmemesi,
- Teminat olarak verilen senedin, güvence altına alınan iş sorunsuz bittiği hâlde takibe konması,
- Satış sözleşmesinin feshedilmesine rağmen satış bedeli için alınan senedin kullanılması.
Hiç bedel verilmeden düzenlenen senet de uygulamada bedelsiz senet olarak değerlendirilebilir; ancak bu durumda olayın özelliğine göre dolandırıcılık suçu da gündeme gelebilir.
3. Kullanma. Senedin icra takibine konulması, dava açılması, ciro edilerek başkasına devredilmesi veya ödeme talebiyle borçluya ibraz edilmesi kullanma sayılır. Senedin yalnızca iade edilmeyip saklanması tek başına kullanma değildir.
4. Kast. Fail senedin bedelsiz kaldığını bilmelidir. Kısmi ödemelerin kayıt altına alınmadığı ve tarafların hesap konusunda uyuşmazlık içinde olduğu durumlarda kastın ispatı zorlaşır.
Suç tarihi ve şikâyet süresi
Suç tarihi senedin kullanıldığı tarihtir. Şikâyet süresi ise mağdurun fiili ve faili öğrendiği tarihten başlar. İcra takibinde bu tarih genellikle ödeme emrinin tebliğ tarihidir.
Yargıtay (Kapatılan) 15. Ceza Dairesi, 01.06.2021 tarihli, E. 2021/5392, K. 2021/6366 sayılı kararı
(…) suça konu senedin 07/09/2009 tarihli ödeme emrinin 20/11/2009 tarihinde tebliğ edilerek katılandan tahsil edilmeye çalışıldığı gözönüne alındığında, katılanın, altı aylık şikayet süresi geçtikten sonra, 23/11/2010 tarihinde sanık hakkında şikayetçi olduğu anlaşıldığından, şikayetin süresinde yapılmadığı gerekçesiyle kamu davasının düşmesine karar verilmesi gerektiği gözetilmeden, yargılamaya devam etmek suretiyle yazılı şekilde hüküm kurulması, Bozmayı gerektirmiş (…)
Bu dosyada katılan, mobilya mağazasından senetle aldığı eşyanın bedelini taksitlerle ödemiş, son taksitten önce senet icraya konmuştur. Daire, suç tarihinin senedin icraya verildiği tarih olduğunu belirtmiş ve ödeme emrinin tebliğinden itibaren altı ay içinde şikâyet yapılmadığı için davanın düşmesi gerektiğine karar vermiştir.
Bu karar, borçlunun hukuk yolunu beklerken ceza yolunu kaybetme riskini gösterir. Menfi tespit davası açılmış olsa bile ceza şikâyeti için altı aylık süre işlemeye devam eder.
Soruşturma ve yargılama
Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına yapılır. Suç şikâyete bağlı olduğundan dosya önce uzlaştırma bürosuna gönderilir. Uzlaşma, çoğu zaman senedin iadesi ve icra takibinden feragat edilmesi şeklinde gerçekleşir. Uzlaşma olmazsa dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
Delil olarak şunlar kullanılır:
- Ödeme dekontları, makbuzlar ve müşteri kartı kayıtları,
- Senedin teminat amacıyla verildiğini gösteren sözleşme veya protokol,
- Taraflar arasındaki yazışmalar,
- İcra takip dosyası.
Ceza mahkemesi senedin bedelsiz olup olmadığını kendisi değerlendirir. Hukuk mahkemesinde verilmiş menfi tespit kararı varsa güçlü bir delil olur.
Hukuk yolları
Ceza şikâyeti borçluyu icra takibinden kendiliğinden kurtarmaz. Kambiyo senedine dayalı takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine borca itiraz eder. Ödeme belgesi resmî veya imzası ikrar edilmiş nitelikte değilse genel mahkemede menfi tespit davası açılır. Bu yolları sitemizdeki “Kambiyo Senedinde Bedelsizlik İddiası” ve Menfi Tespit Davası yazılarında anlattık. Borç ödenmek zorunda kalınmışsa istirdat davası açılabilir.
Sıkça sorulan sorular
Senedi ciro yoluyla devralan kişi de suçlu olur mu?
Senedin bedelsiz kaldığını bilerek kullanırsa olur. İyiniyetle devralan hamil bu suçun faili değildir. Senedi bedelsiz olduğunu bilerek ciro eden ilk lehtar ise ciro işlemiyle senedi kullanmış sayılabilir.
Kısmi ödeme yapılmış senedin tamamı için takip yapılırsa ne olur?
Ödenen kısım bakımından senet bedelsiz kalmıştır. Alacaklının bu kısım için de takip yapması, kast unsuru varsa suçu oluşturabilir. Ödemelerin yazılı belgeyle yapılması bu nedenle önem taşır.
Uzlaşma sağlanırsa ne olur?
Uzlaşma soruşturma evresinde gerçekleşirse kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma evresinde gerçekleşirse davanın düşmesine karar verilir. Uzlaşma belgesinde senedin iadesi ve icra dosyasından feragat açıkça yazılmalıdır.
Şikâyetten vazgeçilebilir mi?
Suç şikâyete bağlı olduğundan, hüküm kesinleşinceye kadar şikâyetten vazgeçilebilir. Vazgeçmeyi sanığın kabul etmesi gerekir (TCK m. 73).
Süreyi kaçırmamak için
Ödeme emri tebliğ edildiği gün iki süre birden başlar: icra mahkemesine itiraz için beş gün ve ceza şikâyeti için altı ay. Ödeme belgeleri ve senedin verilme sebebini gösteren yazışmalar bir araya getirilmeli, şikâyet altı ay dolmadan yapılmalıdır.
Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.