Deneme Süresi: İki Ay Sınırı, Tazminatsız Fesih, Yazılı Kayıt ve İşçinin Hakları

Deneme süresi, işçi ile işverenin iş ilişkisinin sürüp sürmeyeceğine karar vermek için iş sözleşmesine koydukları başlangıç dönemidir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 15. maddesine göre bu süre içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresi vermeden ve tazminat ödemeden sona erdirebilir. Ancak deneme süresi kendiliğinden doğmaz; sözleşmede kararlaştırılmalıdır ve kanundaki sınırları aşamaz. Bu yazı deneme süresinin şartlarını, deneme süresinde feshin sonuçlarını ve işçinin bu dönemdeki haklarını anlatır.

Kanun ne diyor?

Maddeden çıkan kurallar:

• Deneme süresi tarafların iradesine bağlıdır; sözleşmeye “deneme kaydı” konulmalıdır.
• Bireysel iş sözleşmesiyle en çok iki ay kararlaştırılabilir.
• Dört aya kadar uzatma yalnızca toplu iş sözleşmesiyle mümkündür.
• Fesih hakkı her iki tarafa da tanınmıştır; işçi de deneme süresinde bildirim süresine uymadan ayrılabilir.

Deneme süresi nasıl kararlaştırılır?

Kanun deneme süresi için bir şekil şartı öngörmez. Ancak deneme süresi istisnai bir durum olduğundan, varlığını iddia eden taraf bunu ispat etmek zorundadır. Yargıtay bu konuyu şöyle açıklar:

Bu nedenle işveren, deneme süresinin kararlaştırıldığını yazılı iş sözleşmesiyle gösteremezse, iki ay dolmadan yapılan bildirimsiz fesih deneme süresinde yapılmış sayılmayabilir. Bu durumda işçinin bildirim süresine ilişkin hakları gündeme gelir.

Deneme süresinde fesih

Bildirim süresi ve tazminat yok

Deneme süresi içinde yapılan fesih derhal sonuç doğurur. Taraflar bildirim süresi vermek zorunda değildir ve fesih nedeniyle ihbar tazminatı ödenmez. Yargıtay’a göre deneme süresinin sonunu beklemek de gerekmez; fesih sürenin herhangi bir gününde yapılabilir.

Fesih nedeni gösterilmesi gerekmez

Deneme süresinde fesih yapan taraf, kural olarak fesih nedenini açıklamak zorunda değildir. Ancak bu yetkinin sınırları vardır:

Bu kararda işçi, işe girdikten kısa süre sonra sendikaya üye olmuş ve deneme süresi içinde işten çıkarılmıştı. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş, Yargıtay ise sendikal nedenle fesih iddiasının incelenmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur. Deneme süresindeki işçi de sendikaya üye olabilir ve sendikal nedenle işten çıkarılırsa sendikal tazminat isteyebilir.

Deneme süresinde işçinin hakları

Deneme süresi, iş sözleşmesinin bir parçasıdır. Bu dönemde de tarafların bütün hak ve borçları geçerlidir:

• İşçi çalıştığı günlerin ücretini ve diğer haklarını alır (m. 15).
• İşçi sendikaya üye olabilir ve toplu iş sözleşmesinden yararlanabilir.
• Deneme süresi, kıdeme bağlı hakların hesabında dikkate alınır. Örneğin yıllık izne hak kazanmak için gereken bir yıllık süreye deneme süresi de dahildir (m. 53).

İş güvencesi

İş güvencesi hükümleri, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçiler için uygulanır (m. 18). Deneme süresi en çok iki ay, toplu iş sözleşmesiyle en çok dört ay olduğundan, deneme süresinde çıkarılan işçi kural olarak işe iade davası açamaz.

Deneme süresi sonunda ne olur?

Yargıtay’ın yukarıda aktarılan kararına göre deneme süresi kararlaştırıldığında deneme süresini de kapsayan tek bir iş sözleşmesi vardır. Bu nedenle deneme süresi içinde fesih yapılmamışsa sözleşme kendiliğinden devam eder; ayrıca bir sözleşme yapılması gerekmez. Bu tarihten sonra yapılacak fesihlerde bildirim süreleri, ihbar ve kıdem tazminatı gibi genel kurallar uygulanır.

Kontrol listesi

İşçi için:

• İş sözleşmesinde yazılı bir deneme kaydı olup olmadığı
• Deneme süresinin iki ayı (toplu iş sözleşmesi varsa dört ayı) aşıp aşmadığı
• İşe giriş tarihi ve fesih tarihi
• Fesih bildiriminde bir neden gösterilip gösterilmediği
• Sendika üyeliği varsa üyelik tarihi ve fesihle bağlantısı
• Çalışılan günlerin ücretinin ödenip ödenmediği

İşveren için:

• Deneme kaydının yazılı sözleşmede açıkça yer alması
• Sürenin kanundaki sınırı aşmaması
• Feshin süre içinde ve yazılı olarak bildirilmesi

Sıkça sorulan sorular

Deneme süresinde işten çıkarıldım. Tazminat alabilir miyim?
Deneme süresi geçerli olarak kararlaştırılmışsa ihbar ve kıdem tazminatı alamazsınız. Ancak çalıştığınız günlerin ücreti ödenir. Fesih sendikal nedene dayanıyorsa sendikal tazminat isteyebilirsiniz.

Sözleşmemde deneme süresi yazmıyor. İşveren iki ay dolmadan beni bildirimsiz çıkarabilir mi?
Deneme süresinin varlığını işveren ispat etmek zorundadır. Yazılı bir kayıt yoksa ve başka delil de yoksa, işe yeni girmiş olmanız tek başına deneme süresi kararlaştırıldığını göstermez.

Deneme süresi üç ay olarak yazılmış. Geçerli mi?
Bireysel iş sözleşmesiyle kararlaştırılabilecek en uzun deneme süresi iki aydır. Dört aya kadar uzatma yalnızca toplu iş sözleşmesiyle yapılabilir.

Deneme süresinde ben ayrılmak istersem ihbar süresine uymam gerekir mi?
Hayır. Deneme süresinde işçi de sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmadan ve tazminatsız feshedebilir.

Deneme süresi kıdem tazminatı hesabına dahil mi?
Evet. Deneme süresi geçtikten sonra bu süre kıdeme bağlı hakların hesabında dikkate alınır.

Sonuç

Deneme süresi, taraflara iş ilişkisini tazminatsız sona erdirme imkânı veren istisnai bir dönemdir. En çok iki ay, toplu iş sözleşmesiyle dört ay olabilir ve varlığı ispat edilmelidir; bu yüzden yazılı sözleşmede açıkça yer almalıdır. Deneme süresinde fesih nedeni gösterilmesi gerekmez, ancak bu yetki sendikal hakları ortadan kaldırmaz ve kötüye kullanılamaz.

Mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu.

Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.