Evlat Edinme Şartları: Yaş, Bir Yıl Bakım, Rıza ve Mahkeme Süreci

Evlat edinme, kan bağı bulunmayan bir kişi ile çocuk arasında mahkeme kararıyla soybağı kurulmasıdır (TMK m. 282). Karar kesinleşince ana ve babaya ait haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer ve evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur. Türk Medeni Kanunu (TMK) evlat edinmeyi sıkı şartlara bağlamıştır: evlat edinenin yaşı veya evlilik süresi, çocukla aradaki yaş farkı, en az bir yıllık bakım ilişkisi ve kural olarak ana ile babanın rızası gerekir. Bu yazı küçüklerin ve erginlerin evlat edinilmesinin şartlarını, mahkeme sürecini ve evlatlık ilişkisinin sonuçlarını anlatır.

Küçüğün evlat edinilmesinin genel şartları

Bu maddeye göre üç şart birlikte aranır:

• Evlat edinen, çocuğa en az bir yıl bakmış ve onu eğitmiş olmalıdır.
• Evlat edinme her hâlde çocuğun yararına olmalıdır.
• Evlat edinenin diğer çocuklarının yararları hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemelidir.

Bir yıllık bakım şartı, çocuk ile evlat edinecek kişi arasında gerçek bir aile bağının oluşup oluşmadığını görmeye yöneliktir. Bu süre dolmadan evlat edinme kararı verilemez.

Kimler evlat edinebilir?

Eşlerin birlikte evlat edinmesi

Evli olmayan iki kişi bir çocuğu birlikte evlat edinemez. Eşin önceki evliliğinden olan çocuğun evlat edinilmesinde şartlar hafifletilmiştir: en az iki yıllık evlilik veya evlat edinecek eşin otuz yaşını doldurmuş olması yeterlidir.

Tek başına evlat edinme

Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir. Evli bir kişi ise ancak istisnai durumlarda tek başına evlat edinebilir: otuz yaşını doldurmuş olması ve diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunması, iki yılı aşkın süredir nerede olduğunun bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süredir ayrı yaşanması yüzünden birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığını ispat etmesi gerekir (TMK m. 307).

Yaş farkı ve çocuğun rızası

Evlat edinilen, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olmalıdır. Ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez. Vesayet altındaki küçük, ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet makamlarının izniyle evlat edinilebilir (TMK m. 308).

Ana ve babanın rızası

Evlat edinme, kural olarak küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir. Rıza, küçüğün veya ana ve babanın oturdukları yer mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanıp tutanağa geçirilir. Evlat edinecek kişilerin adları belirtilmemiş ya da henüz belirlenmemiş olsa bile verilen rıza geçerlidir (TMK m. 309).

Rızanın aranmadığı durumlar

TMK m. 311’e göre ana ve babadan birinin rızası şu hâllerde aranmaz:

• Kim olduğu veya uzun süredir nerede oturduğu bilinmiyorsa ya da ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunsa,
• Küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa.

Rızanın aranıp aranmayacağına mahkeme karar verir. Çocuk ileride evlat edinilmek amacıyla bir kuruma yerleştirilmişse bu karar, kural olarak yerleştirmeden önce çocuğun oturduğu yer mahkemesince verilir. Diğer durumlarda karar evlat edinme yargılaması sırasında verilir. Özen yükümlülüğünü yerine getirmediği için rızası aranmayan ana veya babaya bu karar yazılı olarak bildirilir (TMK m. 312).

Koruyucu aileden evlat edinme

Koruyucu aile olarak çocuğa bakan kişiler de şartları taşıyorsa çocuğu evlat edinebilir. Yargıtay, koruyucu aile sözleşmesiyle yanlarına verilen çocuğa bir yıldan uzun süre bakan eşlerin açtığı davada, kurumun “geçici bakım sözleşmesi yapılmadığı” itirazını yerinde görmemiş ve evlat edinme kararını onamıştır. Kararda uyuşmazlık şöyle tanımlanmıştır:

Bu dosyada babanın kimliği bilinmiyordu, ana ise çocuğa karşı özen yükümlülüğünü yerine getirmemişti. Mahkeme ana ve baba rızasının aranmasına yer olmadığına karar vermiş, sosyal inceleme raporunda evlat edinmenin çocuğun üstün yararına olacağı belirtilmişti. Yargıtay bu kararı usul ve kanuna uygun bulmuştur.

Erginlerin evlat edinilmesi

Ergin bir kişi de evlat edinilebilir, ancak şartlar daha sıkıdır. Evlat edinenin altsoyunun açık muvafakati gerekir ve aşağıdaki hâllerden biri bulunmalıdır (TMK m. 313):

• Evlat edinilen, bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaçsa ve evlat edinen tarafından en az beş yıldır bakılıp gözetiliyorsa,
• Evlat edinen tarafından küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmişse,
• Diğer haklı sebepler varsa ve evlat edinilen en az beş yıldır evlat edinenle aile hâlinde birlikte yaşıyorsa.

Evli bir kişi ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir.

Mahkeme süreci

Evlat edinme kararını evlat edinenin oturma yeri mahkemesi verir; birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesi yetkilidir. Evlatlık ilişkisi mahkeme kararıyla kurulur (TMK m. 315). Görevli mahkeme aile mahkemesidir.

Mahkeme karar vermeden önce kapsamlı bir araştırma yapar:

Araştırmada özellikle evlat edinen ile edinilenin kişiliği ve sağlığı, karşılıklı ilişkileri, ekonomik durumları, evlat edinenin eğitme yeteneği, evlat edinmeye yönelten sebepler ve aile ilişkileri incelenir. Evlat edinenin altsoyu varsa onların düşünceleri de değerlendirilir. Uygulamada bu araştırma sosyal inceleme raporuyla yapılır.

Başvurudan sonra evlat edinen ölür veya ayırt etme gücünü kaybederse, diğer şartlar etkilenmedikçe evlat edinmeye engel olmaz. Başvurudan sonra küçük ergin olursa, şartları önceden yerine getirilmiş olmak kaydıyla küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 315).

Küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin aracılık faaliyetleri ancak Cumhurbaşkanınca yetki verilen kurum ve kuruluşlarca yapılabilir (TMK m. 320).

Evlat edinmenin sonuçları

TMK m. 314’e göre:

• Ana ve babaya ait haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer.
• Evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur.
• Evlatlık küçükse evlat edinenin soyadını alır. Evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir.
• Ergin evlatlık, dilerse evlat edinenin soyadını alabilir.
• Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüğün nüfus kaydına, ana ve baba adı olarak evlat edinenlerin adları yazılır. Diğer evlatlıklar için bu kural talep hâlinde uygulanır.
• Evlatlığın naklen geldiği aile kütüğü ile evlat edinenin aile kütüğü arasında bağ kurulur.
• Evlat edinmeyle ilgili kayıtlar, mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe açıklanamaz.

Evlatlık ilişkisinin kaldırılması

Yasal bir sebep olmadan rızası alınmamış kişiler, çocuğun menfaati ağır biçimde zedelenmeyecekse evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m. 317). Evlat edinme esasa ilişkin başka bir eksiklikle sakatsa Cumhuriyet savcısı veya her ilgili dava açabilir. Eksiklik ortadan kalkmışsa ya da yalnızca usule ilişkinse ve ilişkinin kaldırılması evlatlığın menfaatini ağır biçimde zedeleyecekse bu yola gidilemez (TMK m. 318). Dava hakkı, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m. 319).

Kontrol listesi: başvurmadan önce

• Evlat edinenin yaşı ve varsa evlilik süresi (beş yıl evlilik veya otuz yaş)
• Çocukla aradaki yaş farkı (en az on sekiz yaş)
• Çocuğa en az bir yıldır bakıldığını gösteren belgeler
• Ana ve babanın mahkemede tutanağa geçmiş rızası ya da rızanın aranmaması için gerekçe
• Çocuk ayırt etme gücüne sahipse onun rızası
• Evlat edinenin diğer çocuklarının durumu
• Ergin evlat edinmede altsoyun açık muvafakati ve beş yıllık bakım veya birlikte yaşama

Sıkça sorulan sorular

Bekâr biri evlat edinebilir mi?
Evet. Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir.

Eşimin önceki evliliğinden olan çocuğunu evlat edinebilir miyim?
Evet. En az iki yıldır evli olmanız veya otuz yaşını doldurmuş olmanız yeterlidir. Çocuğun diğer ebeveyninin rızası kural olarak gerekir.

Çocuğun ana ve babası rıza vermezse evlat edinme mümkün mü?
Ana veya babanın kim olduğu ya da uzun süredir nerede oturduğu bilinmiyorsa, ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunsa veya çocuğa karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa mahkeme onun rızasının aranmamasına karar verebilir.

Ana rızasını verdikten sonra geri alabilir mi?
Evet. Rıza tutanağa geçirildiği tarihten başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir. Geri alındıktan sonra yeniden verilen rıza kesindir.

Evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur mu?
Evet. Evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur.

Sonuç

Evlat edinme, mahkeme kararıyla kurulan ve çocuk için kalıcı sonuçlar doğuran bir soybağıdır. Başvurudan önce yaş, evlilik süresi ve yaş farkı şartlarının, en az bir yıllık bakım ilişkisinin ve ana ile babanın rızasının bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Mahkeme her durumda evlat edinmenin çocuğun yararına olup olmadığını kapsamlı bir araştırmayla inceler.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.

Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.