Evliliğin İptali (Butlan) Davası: Mutlak ve Nispi Butlan Sebepleri, Süreler

Evliliğin iptali davası, kanunun aradığı geçerlilik şartlarını taşımadan kurulan bir evliliğin mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir. Boşanmada geçerli bir evlilik sonradan bozulur; iptalde ise evlilik baştan sakattır. Eşlerden birinin evlenirken başka biriyle evli olması, sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması ya da eşin kimliği veya önemli bir niteliği konusunda aldatılmış olması iptal sebebidir. Aldatma, yanılma ve korkutma gibi sebeplerde dava, sebebin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay ve her hâlde evlenmeden itibaren beş yıl içinde açılmalıdır (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, TMK m. 152).

İptal ile boşanma arasındaki fark

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu farkı şöyle açıklar:

Aynı karar, butlanla sakat evliliğin hâkim kararına kadar geçerli olduğunu da vurgular:

Pratikte iptal davası, boşanma sebebinin ispatı zor olduğu ya da evliliğin baştan sakat olduğunun kayıtlara geçmesi istendiği durumlarda tercih edilir. Boşanma sebeplerini sitemizdeki “Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır?” yazısında anlattık.

Mutlak butlan sebepleri

Bu sebepler kamu düzenini ilgilendirir. Davayı Cumhuriyet savcısı kendiliğinden açar; ilgisi olan herkes de açabilir (TMK m. 146). Dava açmak için bir süre öngörülmemiştir.

Kanun iki durumda mutlak butlan davasını sınırlar (TMK m. 147):

• Önceki evlilik sonradan sona ermişse ve yeni eş iyiniyetliyse, evliliğin butlanına karar verilemez.
• Ayırt etme gücü sonradan kazanılmış ya da akıl hastalığı iyileşmişse, davayı yalnızca o eş açabilir.

Hukuk Genel Kurulunun yukarıdaki kararına konu olayda, ölen eşin oğlu babasının evlenirken ilaç etkisiyle ayırt etme gücünden yoksun olduğunu ileri sürmüştü. Uyuşmazlık, iddianın sürekli bir ayırt etme gücü yokluğu (mutlak butlan) mı yoksa geçici bir yokluk (nispi butlan) mı olduğu noktasında toplandı. Bu ayrım önemlidir, çünkü butlan davası açma hakkı mirasçılara geçmez; mirasçılar yalnızca açılmış bir davayı sürdürebilir (TMK m. 159).

Nispi butlan sebepleri

Nispi butlan sebepleri yalnızca eşi ilgilendirir. Davayı sadece etkilenen eş açabilir:

1. Geçici ayırt etme gücü yokluğu (TMK m. 148): Evlenirken ağır sarhoşluk ya da uyuşturucu etkisi gibi geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olmak.
2. Yanılma (TMK m. 149): Evlenmeyi istememişken yanılarak evlenme beyanında bulunmak ya da evlendiği kişi konusunda yanılmak.
3. Aldatma (TMK m. 150): Eşin ya da onun bilgisi dahilinde başkasının, evlilik birliğini çekilmez kılacak bir niteliği hakkında aldatması. Örneğin evlenmeden önce gizlenen ağır ve bulaşıcı bir hastalık ya da eşin namus ve onuru hakkında gizlenen önemli bir olgu.
4. Korkutma (TMK m. 151): Kendisinin ya da yakınının hayatı, sağlığı ya da onuru yönünden ağır bir tehlikeyle korkutularak evlendirilmek. Zorla evlendirme bu kapsamdadır.

Bu süreler hak düşürücü sürelerdir. Mahkeme süreyi kendiliğinden dikkate alır; altı ay geçtikten sonra açılan dava reddedilir.

İptal kararının sonuçları

• Çocuklar: Evlilik iptal edilse de çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır; babaya soy bağı devam eder (TMK m. 157). Velayet ve nafaka konusunda boşanma hükümleri uygulanır.
• Mal rejimi ve tazminat: Eşler arasındaki mal paylaşımı, maddi ve manevi tazminat ile nafaka konusunda boşanmaya ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır (TMK m. 158). Mal paylaşımını sitemizdeki “Boşanmada Mal Paylaşımı” yazısında anlattık.
• Miras: Butlan davası açma hakkı mirasçılara geçmez; ancak eşlerden biri dava sürerken ölürse mirasçılar açılmış davayı sürdürebilir (TMK m. 159).

Dava nerede ve nasıl açılır?

• Görevli mahkeme: Aile mahkemesi; bulunmayan yerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi.
• Deliller: Nüfus ve evlenme kayıtları, sağlık raporları, adli tıp raporu, tanıklar, aldatmayı gösteren yazışmalar.

Sıkça sorulan sorular

Eşimin evlenmeden önce başka bir evliliği olduğunu yeni öğrendim. Ne yapmalıyım?
Önceki evlilik yeni evlenme tarihinde hâlâ sürüyorsa yeni evlilik mutlak butlanla batıldır ve iptal davası için süre yoktur. Önceki evlilik boşanmayla sona ermişse ve bunun gizlenmesi bir aldatma oluşturuyorsa, öğrenme tarihinden itibaren altı ay içinde nispi butlan davası açılabilir.

Ailem beni zorla evlendirdi. Evliliğim iptal edilebilir mi?
Evet. Korkutma nispi butlan sebebidir. Altı aylık süre korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlar; her hâlde evlenmeden itibaren beş yıl içinde dava açılmalıdır.

Evliliğin iptalinde nafaka ve tazminat istenebilir mi?
Evet. Kanun bu konularda boşanma hükümlerine yollama yapar. İyiniyetli eş, şartları varsa maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası isteyebilir. Nafaka türlerini sitemizdeki “Nafaka Türleri” yazısında anlattık.

Babamın ölümünden önce yaptığı evliliği iptal ettirebilir miyim?
Butlan davası açma hakkı mirasçılara geçmez. Mutlak butlan sebebi varsa ilgili kişi sıfatıyla dava açma imkânı tartışılabilir; nispi butlan sebeplerinde ise mirasçıların dava hakkı yoktur.

Sonuç

Evliliğin baştan sakat olduğu düşünülüyorsa önce sebebin mutlak mı nispi mi olduğu belirlenmelidir. Aldatma, yanılma ya da korkutma söz konusuysa öğrenme tarihi belgelenmeli ve altı ay dolmadan aile mahkemesinde iptal davası açılmalıdır.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.

Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.