Hizmet Tespit Davası: Sigortasız Çalışma, Beş Yıllık Süre ve Deliller

Hizmet tespit davası, işverenin Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) hiç bildirmediği veya eksik bildirdiği çalışmaların mahkeme kararıyla tespit ettirilmesi için açılan davadır. Sigortasız çalıştırılan ya da gerçekte tam ay çalıştığı hâlde daha az gün üzerinden bildirilen işçi, bu davayı kazanırsa eksik süreler sigorta kaydına işlenir; bu da emeklilik yaşı, prim gün sayısı ve aylık tutarı bakımından doğrudan sonuç doğurur. Bu yazı davanın yasal dayanağını, beş yıllık hak düşürücü süreyi, sürenin işlemediği hâlleri ve davada kullanılan delilleri anlatır.

Yasal dayanak

Bu hüküm, 5510 sayılı Kanun öncesindeki 506 sayılı Kanun’un 79/10. maddesinin devamıdır. Yargıtay iki hükmü birlikte uygular.

Hangi durumlarda açılır?

• Hiç bildirilmeyen çalışma: İşçi işe girdiği hâlde SGK’ya hiç bildirilmemişse.
• Geç bildirilen çalışma: İşe giriş, fiilen işe başlamadan aylar sonra bildirilmişse.
• Eksik gün bildirimi: İşçi ayın tamamında çalıştığı hâlde daha az gün üzerinden bildirilmişse.
• Eksik kazanç bildirimi: Gerçek ücret yerine daha düşük bir ücret üzerinden prim ödenmişse.

Beş yıllık hak düşürücü süre

Dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır. Örneğin 2021 yılında geçen sigortasız çalışma için süre 31.12.2021’de başlar ve 31.12.2026’da dolar. Yargıtay sürenin niteliğini şöyle açıklar:

Bu yüzden “hâlâ aynı yerde çalışıyorum, işten ayrılınca dava açarım” düşüncesi hak kaybına yol açabilir. Süre, işçi o işyerinde çalışmaya devam etse de işler.

Sürenin işlemediği hâller

Aynı kararda Yargıtay, beş yıllık sürenin uygulanmadığı durumları da sayar:

• Belge verilmişse: İşveren, işe giriş bildirgesi gibi çalışmayı gösteren yönetmelikteki belgelerden birini SGK’ya vermişse Kurum çalışmadan haberdar sayılır ve hak düşürücü süreden söz edilemez.
• SGK denetimiyle tespit edilmişse: Çalışma sigorta müfettişi raporuyla saptanmışsa süre işlemez.
• Ücretten prim kesilmişse: İşçinin ücretinden sigorta primi kesildiği hâllerde süre işlemez.
• Kısmi bildirim varsa: Çalışmaları SGK’ya kısmen bildirilen işçinin eksik bildirimler için açtığı davada süre işlemez.

Örneğin işçi bir yıl boyunca her ay 30 gün yerine 15 gün üzerinden bildirilmişse, çalışma SGK’ya kısmen bildirilmiş olduğundan eksik günler için açılacak davada beş yıllık süre uygulanmaz. Buna karşılık hiç bildirilmemiş bir çalışma döneminin tespitinde beş yıllık süre kesin olarak uygulanır.

Davada ispat ve deliller

Hizmet tespit davası kamu düzenine ilişkindir. Mahkeme tarafların gösterdiği delillerle yetinmez, araştırmayı kendiliğinden genişletir. Aynı kararda Yargıtay, yapılacak araştırmayı şöyle tarif etmiştir: ihtilaflı dönemde işyerinde bordrolarda adı geçen çalışanların (bordro tanıkları) ve aynı dönemde orada görev yapan kişilerin dinlenmesi, çalışmaya ara verilip verilmediğinin netleştirilmesi ve tüm delillerin birlikte değerlendirilmesi.

Yargıtay, tanıkların nasıl seçilmesi gerektiğini de açıklamıştır:

Aynı kararda, öncelikle işverenin çalışmaya ilişkin belge verip vermediğinin, ardından işyerinin gerçekten var olup olmadığının araştırılması gerektiği belirtilmiştir.

Uygulamada kullanılan başlıca deliller:

• Bordro tanıkları: Aynı dönemde aynı işyerinde SGK’ya bildirilmiş olarak çalışan kişiler.
• Komşu işyeri tanıkları: Aynı dönemde yakındaki işyerlerinde çalışan veya bu işyerlerinin sahibi olan kişiler.
• Yazılı belgeler: İş sözleşmesi, ücret ödeme dekontları, işyeri giriş kartları, yazışmalar, görevlendirme yazıları.
• Kamu kayıtları: SGK işyeri dosyası, vergi kayıtları, belediye ve meslek odası kayıtları.

Tanık beyanlarının, işyerinin o dönemde faaliyette olduğunu gösteren kayıtlarla desteklenmesi önemlidir.

Dava nerede ve kime karşı açılır?

Dava iş mahkemesinde açılır. Uygulamada dava, işveren ile Sosyal Güvenlik Kurumu birlikte davalı gösterilerek açılır. Davanın kabulü hâlinde mahkemenin belirlediği kazanç ve prim gün sayıları sigortalının kaydına işlenir.

Kontrol listesi

• SGK hizmet dökümü (e-Devlet’ten)
• Gerçek işe başlama ve ayrılış tarihleri
• Bildirilmeyen veya eksik bildirilen dönemlerin listesi
• Her dönem için beş yıllık sürenin son günü (hizmet yılının sonundan itibaren)
• İşverenin SGK’ya herhangi bir belge verip vermediği (işe giriş bildirgesi)
• Bordro tanıklarının ve komşu işyeri tanıklarının adları
• Ücret ödemelerini gösteren banka dökümleri ve yazılı belgeler

Sıkça sorulan sorular

Sigortasız çalıştığım dönem için ne zamana kadar dava açabilirim?
Hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde. Örneğin 2022’deki çalışma için son gün 31.12.2027’dir. Ancak işveren o dönem için SGK’ya herhangi bir belge vermişse süre işlemez.

Hâlâ aynı işyerinde çalışıyorum. Süre durur mu?
Hayır. Yargıtay’a göre aynı işyerinde çalışmaya devam etmek beş yıllık sürenin işlemesine engel olmaz.

Maaşım asgari ücretten bildiriliyor ama daha fazla ödeniyor. Hizmet tespit davası açabilir miyim?
Eksik kazanç bildirimi de bu davanın konusudur. Çalışma SGK’ya bildirildiği için bu durumda beş yıllık süre uygulanmaz. Gerçek ücretin banka dökümleri gibi belgelerle ispatı gerekir.

Tanığım yok. Dava açabilir miyim?
Mahkeme bordro tanıklarını ve komşu işyeri çalışanlarını kendiliğinden araştırabilir. Yine de dava açmadan önce o dönemde birlikte çalıştığınız kişilerin adlarını ve ödeme belgelerini toplamak gerekir.

Davayı kazanırsam ne olur?
Mahkemenin tespit ettiği kazanç ve prim gün sayıları SGK kaydınıza işlenir ve emeklilik hesabında dikkate alınır.

Sonuç

Hizmet tespit davası, sigortasız veya eksik bildirilen çalışmaların sigorta kaydına geçirilmesinin yoludur. Hiç bildirilmemiş çalışmalar için beş yıllık hak düşürücü süre, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlar ve aynı işyerinde çalışmaya devam edilse de işler. Kısmen bildirilmiş çalışmalarda ise süre uygulanmaz. Davada bordro ve komşu işyeri tanıkları ile ödeme belgeleri belirleyicidir.

Mevzuat: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu.

Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.