Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında komşularından geçit hakkı tanınmasını isteyebilir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, TMK m. 747). Komşu buna razı olmazsa hak, geçit hakkı davasıyla kurulur. Mahkeme güzergâhı belirlerken davacının en kısa yolunu değil, yükü taşıyacak komşu taşınmazlara en az zarar verecek yolu seçer. Davacı, kurulan geçit için komşuya bedel öder ve yargılama giderlerini kural olarak kendisi üstlenir.
KISA CEVAP
- Genel yola hiç çıkışı olmayan veya çıkışı yetersiz olan taşınmaz maliki geçit hakkı isteyebilir (TMK m. 747).
- Geçit, ilk önce önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşudan, sonra en az zarar görecek komşudan istenir.
- Mahkeme güzergâhı keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirler.
- Komşuya geçidin tam bedeli ödenir; bedel genellikle mahkeme veznesine depo ettirilir.
- Kurulan geçit hakkı tapuya irtifak hakkı olarak tescil edilir.
- Davacı geçit ihtiyacını kendi isteğiyle yaratmışsa dava reddedilebilir.
Kanun metni
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 747
Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında bir geçit hakkı tanınmasını komşularından isteyebilir. Bu hak, ilk önce kendisinden bu geçidin istenmesi önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya karşı ve daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılır. Zorunlu geçit iki tarafın menfaati gözetilerek belirlenir.
Geçit ihtiyacı: mutlak ve nispi
Mutlak geçit ihtiyacı. Taşınmazın genel yolla hiçbir bağlantısı yoktur. Etrafı tamamen başka parsellerle çevrili tarla veya arsa bu duruma örnektir.
Nispi geçit ihtiyacı. Taşınmazın genel yola bir çıkışı vardır, ancak bu çıkış taşınmazın kullanım amacına yetmez. Örneğin yalnızca yaya geçebilecek dar bir patika bulunan tarımsal arazide traktörle çalışmak mümkün değilse geçit ihtiyacı nispi olarak kabul edilebilir.
Geçit ihtiyacı, taşınmazın mevcut ve olağan kullanımına göre değerlendirilir. Malikin gelecekte yapmayı düşündüğü bir yatırım tek başına ihtiyaç sayılmaz.
Güzergâh seçimi: fedakârlığın denkleştirilmesi
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu güzergâh seçiminde uygulanacak ilkeyi şöyle açıklamıştır:
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 15.05.2024 tarihli, E. 2023/272, K. 2024/240 sayılı kararı
Geçit hakkı tesisinde fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi gereği, alternatifli güzergâhlar içerisinde lehine geçit hakkı tesis edilecek taşınmaz maliki açısından en kısa ve en az giderli olanı değil; aleyhine geçit hakkı tesis edilebilecek taşınmaz malikleri açısından objektif olarak en az külfet yüklenecek ve en az zarar görecek olanının tercih edilmesi gerekir
Bu ilke nedeniyle mahkeme alternatif güzergâhları tek tek inceler. Bir parselin ortasından geçen kısa yol yerine sınır boyunca uzanan uzun bir yol seçilebilir. Güzergâhın kesintisiz olması ve genel yola kadar ulaşması gerekir; birden fazla komşu taşınmaz üzerinden geçiyorsa bu taşınmazların tamamının malikleri davaya dahil edilir.
Yol genişliği taşınmazın niteliğine göre belirlenir. Tarım arazilerinde uygulamada 2,5 ila 3 metre genişlik, traktör ve tarım araçlarının geçişine yetecek ölçü olarak kabul edilmektedir. Konut alanlarında araç geçişi ve imar durumu dikkate alınır.
Bedel ve tescil
Geçit, tam bir bedel karşılığında kurulur. Bilirkişi, geçit nedeniyle komşu taşınmazın değerinde meydana gelecek azalmayı hesaplar. Mahkeme bu bedeli davacıya depo ettirir ve karar kesinleşince bedel davalıya ödenir.
Mahkeme kararıyla kurulan geçit hakkı, yük altındaki taşınmazın tapu kaydına irtifak hakkı olarak tescil edilir. Tarla yolu veya hayvan sulama yolu gibi doğrudan kanundan doğan geçitler ise TMK m. 748/3 uyarınca tescile gerek olmadan doğar; bunlardan sürekli nitelikte olanlar beyanlar sütununda gösterilir.
Dava süreci
- Görevli ve yetkili mahkeme: Dava, taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır.
- Taraflar: Güzergâh üzerindeki bütün taşınmazların malikleri davalı olarak gösterilir. Mahkeme alternatif güzergâh üzerindeki malikleri de davaya dahil ettirebilir.
- Keşif: Mahkeme, harita mühendisi, ziraat veya inşaat mühendisi ve değerleme bilirkişisiyle yerinde keşif yapar.
- Bedelin depo edilmesi: Belirlenen bedel davacıya kesin süre verilerek yatırtılır.
- Hüküm ve tescil: Mahkeme güzergâhı krokiyle gösterir ve tapuya tescile karar verir.
Yargılama giderleri ve davacının kendi kusuru
Geçit hakkı davasında davalı komşu, hakkın kurulmasına sebep olan taraf değildir. Bu nedenle yargılama giderleri ve vekâlet ücreti uygulamada davacı üzerinde bırakılır.
Davacı geçit ihtiyacını kendi isteğiyle yaratmışsa, örneğin genel yola cephesi olan parselinin yola bakan kısmını satmışsa, ihtiyaç kendi davranışından doğduğu için dava reddedilebilir. Bu durumda geçidin önce satılan parselden istenmesi gerekir. Kanundaki “önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşu” ifadesi bu hâli karşılar.
Sıkça sorulan sorular
Komşu yıllardır geçişe izin veriyordu, şimdi yolu kapattı. Ne yapılabilir?
Komşunun hoşgörüsüne dayanan fiilî geçiş bir hak doğurmaz. Taşınmazın genel yola başka çıkışı yoksa geçit hakkı davası açılır. Dava sürerken geçişin devamı için ihtiyati tedbir istenebilir.
Geçit hakkı için ödenen bedel ne kadardır?
Bedel, geçidin kapladığı alan, taşınmazın niteliği ve değer kaybına göre bilirkişi tarafından hesaplanır. Sabit bir tarife yoktur.
Geçit ihtiyacı sona ererse hak kaldırılabilir mi?
Taşınmaza yeni bir imar yolu açılması gibi nedenlerle ihtiyaç ortadan kalkarsa yük altındaki taşınmaz maliki geçit hakkının kaldırılmasını isteyebilir.
Komşunun taşınmazı üzerinden geçmek için yol kendiliğinden açılabilir mi?
Açılamaz. Mahkeme kararı olmadan komşu taşınmaza yol açmak mülkiyet hakkına müdahaledir ve müdahalenin men’i davasına konu olur. Bu davayı sitemizdeki Müdahalenin Men’i Davası yazısında anlattık.
Dava öncesi hazırlık
Davadan önce taşınmazın tapu kaydı, çap ve kadastro paftası ile imar durumu belgeleri alınır. Komşu taşınmaz malikleriyle geçit konusunda anlaşma sağlanırsa irtifak hakkı tapuda doğrudan kurulabilir; bu yol hem zaman hem yargılama gideri bakımından daha avantajlıdır. Anlaşma sağlanamazsa alternatif güzergâhların keşif öncesinde belirlenmesi davanın seyrini hızlandırır.
Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.