Uyuşturucu Kullanılmasını Kolaylaştırma ve Özendirme Suçu (TCK 190): Unsurlar ve Ceza

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK), uyuşturucu suçlarını üç ana başlıkta düzenler: imal ve ticaret (m. 188), kullanılmasını kolaylaştırma (m. 190) ve kullanmak için bulundurma (m. 191). 190. madde, uyuşturucuyu satmayan ama başkalarının kullanmasına zemin hazırlayan kişileri hedef alır. Kullanıcılara ev açmak, kullanım malzemesi temin etmek veya sosyal medyada uyuşturucuyu özendiren içerik paylaşmak bu suçun tipik örnekleridir. Cezanın ağırlığı nedeniyle, eylemin hangi maddeye girdiğinin doğru belirlenmesi büyük önem taşır.

Kanun metni

Seçimlik hareketler

Yer, donanım veya malzeme sağlama: Evini veya işyerini kullanıcılara tahsis etmek, kullanım için düzenek veya araç gereç vermek bu kapsamdadır. Burada önemli olan, yerin veya malzemenin kullanımı kolaylaştırmak amacıyla sağlanmasıdır.

Yakalanmayı zorlaştırma: Kolluk yaklaştığında kullanıcıları uyarmak veya kullanım yerini gizlemek gibi önlemler bu bende girer.

Kullanım yöntemi hakkında bilgi verme: Uyuşturucunun nasıl hazırlanacağını veya kullanılacağını başkalarına anlatmak suçu oluşturur.

Alenen özendirme: İkinci fıkra, uyuşturucu kullanımını övmeyi, cazip göstermeyi veya teşvik etmeyi cezalandırır. Herkese açık sosyal medya paylaşımları, şarkı sözleri veya videolar bu kapsamda değerlendirilebilir. Bilimsel, tıbbi veya bağımlılıkla mücadele amacıyla yapılan bilgilendirme özendirme sayılmaz.

TCK 188 ile sınır: uyuşturucuyu kim veriyor?

TCK 190’un uygulanmasında en önemli ayrım, failin uyuşturucunun kendisini başkasına verip vermediğidir. TCK 188/3, uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi ruhsatsız olarak satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden veya bulunduran kişiyi on yıldan az olmamak üzere hapis cezasıyla cezalandırır. Kişi uyuşturucuyu bedelsiz olarak bir arkadaşına verse bile “başkalarına veren” seçimlik hareketi gerçekleşir ve TCK 188 uygulanır.

TCK 190 ise uyuşturucunun kendisine değil, kullanımın etrafındaki imkânlara ilişkindir. Fail kullanıcıya madde vermez; ona yer, araç, gizlenme imkânı veya bilgi sağlar. Bu nedenle aynı olayda failin hem ortamı hazırladığı hem de maddeyi dağıttığı anlaşılırsa, maddeyi verme fiili TCK 188 kapsamında ayrıca değerlendirilir. Savunmada, failin maddeyi temin edip etmediği ve kimin kimden aldığı tanık beyanları ve dijital delillerle netleştirilmelidir.

“Alenen” kavramı ve sosyal medya

TCK 190/2’de suçun oluşması için özendirmenin alenen yapılması veya bu nitelikte yayın yapılması gerekir. Aleniyet, açıklamanın belirsiz sayıda kişi tarafından algılanabilecek biçimde yapılmasıdır. Herkese açık bir sosyal medya hesabındaki paylaşım, internet sitesindeki video veya kalabalık bir ortamda yapılan konuşma alenidir. Yalnızca birkaç kişinin bulunduğu özel bir mesajlaşma grubunda yapılan paylaşım ise kural olarak aleniyet şartını karşılamaz; ancak grubun büyüklüğü ve herkese açık olup olmadığı somut olarak değerlendirilir.

Özendirme, uyuşturucu kullanımını olumlu, cazip, zararsız veya özenilecek bir davranış olarak göstermektir. Bir müzik eserinde uyuşturucudan söz edilmesi, bir filmde kullanım sahnesine yer verilmesi veya bir haberde kullanımın anlatılması kendiliğinden özendirme değildir. Sanat eserlerinde ve haberlerde bağlam belirleyicidir; eser bütün olarak kullanımı övüyor ve teşvik ediyorsa suç tartışılır, olguyu anlatıyor veya eleştiriyorsa ifade özgürlüğü kapsamında kalır. Kullanımın nasıl yapılacağını adım adım gösteren videolar ise 190/1-c’deki bilgi verme hareketi bakımından da değerlendirilebilir.

Yer sağlama: işletmeciler bakımından

Bar, kafe, kıraathane veya eğlence mekânı işletmecisinin, mekânında uyuşturucu kullanıldığını bilmesi tek başına yer sağlama sayılmaz. Suç için işletmecinin mekânı kullanımı kolaylaştırmak amacıyla tahsis etmesi gerekir. Kullanıcılar için ayrı ve gizli bir oda ayırmak, kapıda gözcü bulundurmak veya kolluk geldiğinde kullanıcıları arka kapıdan çıkarmak bu amacın göstergeleridir. Bu son hareket aynı zamanda 190/1-b’deki yakalanmayı zorlaştırma hareketini oluşturur.

Özel kast

Suç ancak kasten işlenebilir ve fail, eylemi uyuşturucu kullanımını kolaylaştırmak amacıyla yapmalıdır. Kendi kullanımı için bir araya gelen kişilerin birlikte kullanmaları, ortamı sağlayan kişi bakımından bile her zaman bu suçu oluşturmaz. Bu ayrım uygulamada sık yapılan bir hatanın kaynağıdır.

Yargıtay kararı

Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 2022 tarihli kararına konu olayda sanık, hakkında ayrıca kullanmak için bulundurma suçundan mahkûmiyet kararı verilmiş bir kişidir. Sanığın üç arkadaşıyla birlikte uyuşturucu kullandığı tespit edilmiş ve yerel mahkeme TCK 190/1’den de mahkûmiyet kararı vermiştir. Daire hükmü bozmuştur:

Karar, birlikte kullanım ile kolaylaştırma arasındaki sınırı netleştirir. Kişinin kendi kullanımı TCK 191 kapsamında kalır; kolaylaştırma için başkalarının kullanımını sağlamaya yönelik ayrı bir kast gerekir.

TCK 191/8 ile ilişkisi

TCK 191/8’e göre TCK 190 kapsamında açılan davada, suçun yalnızca kullanmak için bulundurma niteliğinde olduğu anlaşılırsa sanık hakkında 191. maddeye göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir. Bu nedenle suç vasfının doğru belirlenmesi, sonucu doğrudan değiştirir. Ayrıntılar için Uyuşturucu Kullanma ve Bulundurma Suçu (TCK 191) yazımıza bakılabilir.

Sağlık meslek mensupları bakımından artırım

TCK 190/3, suçun tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticaretiyle uğraşan kişiler tarafından işlenmesi hâlinde cezayı yarı oranında artırır. Bu kişiler mesleki bilgi ve imkânları nedeniyle kullanımı daha etkili biçimde kolaylaştırabilir. Bir hemşirenin hastaneden aldığı enjektörleri kullanıcılara dağıtması veya bir eczacının uyuşturucu etkili bir ilacın nasıl kötüye kullanılacağını anlatması bu kapsama girebilir.

Artırım, fiilin mesleğin icrası sırasında işlenmesine bağlanmamıştır; kanun failin bu meslek gruplarından birine mensup olmasını yeterli görür. Bununla birlikte, mesleki bilgi veya imkânın kullanılmadığı bir olayda artırımın uygulanması savunmada tartışılabilir. Bağımlılık tedavisi kapsamında, mevzuata uygun olarak yürütülen zarar azaltma ve tedavi uygulamaları ise suç kastı taşımadığından bu madde kapsamında değildir.

Ceza ve usul

• Ceza: Her iki fıkrada da beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür. Sağlık meslek mensupları bakımından ceza yarı oranında artırılır.
• Zamanaşımı: Üst sınır on yıl olduğundan dava zamanaşımı on beş yıldır (TCK 66/1-d).
• HAGB ve erteleme: Alt sınır beş yıl olduğundan, indirim nedenleri olmadıkça hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme mümkün değildir. Ancak TCK 191/8 uyarınca suçun yalnızca kullanma niteliğinde olduğu anlaşılırsa HAGB kararı verilir.
• Müsadere: Kullanımda kullanılan düzenek ve malzemeler TCK 54 uyarınca müsadere edilir. Sosyal medya paylaşımları bakımından içeriğin kaldırılması ve erişimin engellenmesi de gündeme gelebilir.
• Deliller: Olay yeri tutanağı, ele geçirilen malzemelerin kriminal incelemesi, kamera kayıtları, mekândaki kişilerin ifadeleri ve dijital materyal incelemesi temel delillerdir. Telefon ve bilgisayar incelemesi için CMK 134 uyarınca hâkim kararı gerekir.

Örnek olay

Bir kişi, evinin bir odasını her hafta sonu tanıdıklarının uyuşturucu kullanması için hazırlar, odaya özel aydınlatma ve kullanım düzeneği koyar, gelenlerden “oda parası” alır ve kapıya kamera kurarak kolluğun yaklaşıp yaklaşmadığını izler. Ev sahibi uyuşturucuyu kendisi satmasa da yer ve malzeme sağlama ile yakalanmayı zorlaştırma hareketleri birlikte gerçekleşmiştir; TCK 190/1-a ve b uygulanır. Aynı evde ev sahibinin bir kez arkadaşlarıyla birlikte kendi getirdikleri esrarı içmesi ise yukarıdaki Yargıtay kararı doğrultusunda kolaylaştırma kastı bulunmadığından TCK 191 kapsamında kalır.

Sıkça sorulan sorular

Evinde arkadaşlarının uyuşturucu kullanmasına izin veren kişi bu suçu işlemiş olur mu?
Evin kullanım için tahsis edildiği ve bu amaçla sağlandığı ispatlanırsa suç oluşabilir. Tesadüfi ve tek seferlik bir durumda kast ayrıca tartışılır.

Esrar kullanımını öven bir paylaşım suç mudur?
Paylaşım herkese açıksa ve kullanımı özendirici nitelikteyse TCK 190/2 kapsamında değerlendirilebilir.

Uyuşturucu kullanan arkadaşını kolluğa karşı uyarmak suç mudur?
Kolluğun geldiğini haber vererek kullananların yakalanmasını zorlaştırmak 190/1-b kapsamında değerlendirilebilir. Bunun için uyarının kullanımı sürdürmeyi kolaylaştırmak amacıyla yapılması gerekir. Tek seferlik ve panik içinde yapılan bir uyarıda bu amacın bulunup bulunmadığı ayrıca tartışılır.

Kullanım malzemesi satmak suç mudur?
Malzemenin uyuşturucu kullanımını kolaylaştırmak amacıyla sağlandığı ispatlanırsa suç oluşabilir. Genel amaçlı ürünlerin satışı kendiliğinden bu suçu oluşturmaz.

Bu suçta tutuklama sık mıdır?
TCK 190, CMK 100/3’teki katalog suçlar arasında sayılmamıştır; tutuklama için kuvvetli suç şüphesinin yanında kaçma veya delilleri karartma şüphesi gibi bir tutuklama nedeninin somut olarak gösterilmesi gerekir. Alt sınırın beş yıl olması nedeniyle tutuklama talepleriyle sık karşılaşılır. Tutukluluğa itiraz için Tutuklama ve Tutuklamaya İtiraz yazımıza bakılabilir.

Savunmada dikkat

Olay yerinde bulunan kişilerin her birinin kendi kullanımı için mi orada olduğu, yoksa birinin ortamı başkaları için mi hazırladığı tanık beyanları ve dijital delillerle ayrı ayrı ortaya konulmalıdır. Evin veya mekânın kime ait olduğu tek başına yeterli değildir; kullanım için ücret alınıp alınmadığı ve davetlerin kim tarafından yapıldığı da araştırılmalıdır.

Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.

Bu yazı, 24 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.