Terekenin tespiti, ölen kişinin geride bıraktığı mal, hak ve borçların sulh hukuk mahkemesince belirlenmesi ve korunmasıdır. Mirasçılar çoğu zaman mirasbırakanın hangi bankada hesabı, hangi şehirde taşınmazı, kimde alacağı olduğunu bilmez; bazen de mirasçılardan biri tereke mallarını elinde tutar. Bu durumlarda mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesinden tereke mallarının yazımı, mühürlenmesi ve gerektiğinde resmen yönetilmesi istenir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, TMK m. 589). Bu bir koruma önlemidir: mahkeme malların kime ait olduğuna karar vermez ve verdiği karar temyiz edilemez. Mülkiyet uyuşmazlıkları ayrı bir davada, örneğin miras sebebiyle istihkak davasında çözülür.
KISA CEVAP
- Görevli ve yetkili mahkeme, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesidir (TMK m. 589).
- Her mirasçı ve ilgili, ölüm tarihinden itibaren bir ay içinde terekenin defterinin tutulmasını isteyebilir (TMK m. 590/1-3).
- Mahkeme banka, tapu, trafik, SGK ve vergi kayıtlarını sorgular; gerekirse kiralık kasayı açtırıp içindekileri tutanağa geçirir.
- Gerekli görülen mallar mühürlenir; birlikte yaşayanların ihtiyacı olan eşya onlara bırakılır (TMK m. 591).
- Tespit kararı nihai hüküm değildir, temyiz edilemez; mirasçıların istihkak davası açma hakkı saklıdır.
- Önlem giderleri başvurandan alınır ve ileride terekeden karşılanır (TMK m. 589/3).
Kanun ne diyor?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 589
Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya re’sen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri alır. Bu önlemler, özellikle kanunda belirtilen hâllerde terekede bulunan mal ve hakların yazımına, terekenin mühürlenmesine, terekenin resmen yönetilmesine ve vasiyetnamelerin açılmasına ilişkindir. Önlemlerle ilgili giderler, ileride terekeden alınmak üzere, başvuran kişi tarafından; önleme hâkimin re’sen karar verdiği hâllerde Devlet tarafından karşılanır. Mirasbırakan, yerleşim yerinden başka bir yerde ölmüş ise, o yerin sulh hâkimi bu ölümü yerleşim yeri sulh hâkimine gecikmeksizin bildirir ve mirasbırakanın ölüm yerinde bulunan mallarının korunması için gerekli önlemleri alarak bununla ilgili dosyayı ve varsa vasiyetnameyi yerleşim yeri sulh hâkimine gönderir.
Hangi durumlarda istenir?
- Mirasçılar mirasbırakanın malvarlığını bilmiyorsa
- Mirasçılardan biri tereke mallarını elinde tutuyor ve diğerlerine bilgi vermiyorsa
- Mirasın reddi düşünülüyor ve önce borçların malvarlığını aşıp aşmadığı öğrenilmek isteniyorsa
- Mirasçılar arasında küçük ya da kısıtlı biri varsa
- Mirasbırakanın kiralık kasası veya yurt dışında malı varsa
- Mirasbırakanın yalnız yaşadığı evdeki eşyanın kaybolma tehlikesi varsa
Defter tutma
Kanun, terekenin yazımını (defter tutma) üç durumda zorunlu kılar:
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 590
Aşağıdaki sebeplerden birinin gerçekleşmesi hâlinde sulh hâkimi terekenin defterinin tutulmasına karar verir: 1. Mirasçılar arasında vesayet altına alınmış olan veya alınması gereken kimse varsa, 2. Mirasçılardan biri uzun süreden beri bulunamıyorsa ve temsilcisi de yoksa, 3. Mirasçılardan veya ilgililerden biri, ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde istemde bulunursa, Defter tutma işlemi gecikmeksizin tamamlanır.
Bir aylık süre, mirasçıların başvurusu için önemlidir. Bu süre geçtikten sonra da mahkeme TMK m. 589 kapsamındaki genel koruma yetkisiyle önlem alabilir; ancak üçüncü bentteki zorunlu yazım için ölümden itibaren bir ay içinde başvurulması gerekir.
Bu koruma amaçlı defter, mirasın reddi öncesinde istenen resmî defterden farklıdır. Resmî defter (TMK m. 619 vd.), mirası reddetme hakkı olan mirasçının mirası deftere göre kabul edip etmeyeceğine karar verebilmesi için tutulur, ilan yoluyla alacaklılar çağrılır ve sonuçları daha geniştir. Mirasın reddini sitemizdeki Mirasın Reddi yazısında anlattık.
Mahkeme neleri tespit eder?
Mahkeme, başvuru üzerine ilgili kurumlara yazı yazarak şu bilgileri toplar:
- Tapu kayıtları. Türkiye genelindeki taşınmazlar (TAKBİS sorgusu)
- Banka kayıtları. Ölüm tarihindeki hesap bakiyeleri, yatırım hesapları, kiralık kasa
- Araç kayıtları. Emniyet trafik tescil kayıtları
- SGK ve emekli maaşı kayıtları. Ölüm tarihinden sonra yatan ödemeler
- Şirket payları. Ticaret sicili kayıtları
- Sigorta poliçeleri ve borsa kayıtları
- Vergi kayıtları ve icra dosyaları. Mirasbırakanın borçlarını göstermek için
Gerekirse mahkeme, mirasbırakanın konutunda keşif yaparak taşınır eşyayı tutanakla tespit eder. Kiralık kasa, mahkemenin görevlendirdiği kişi ve banka yetkilisi önünde açılır, içindekiler tutanağa yazılır.
Mühürleme ve resmen yönetim
Yazımı yapılan mallardan gerekli görülenler mühürlenir. Ancak mirasbırakanla birlikte yaşayanların ihtiyacı olan eşya ve oturmaları için zorunlu olan bölümler mühür dışında bırakılır (TMK m. 591).
Belirli hâllerde sulh hâkimi terekenin resmen yönetilmesine karar verir. Örneğin mirasçılardan biri uzun süredir bulunamıyorsa, mirasçıların tamamı bilinmiyorsa ya da mirasçılık sıfatı yeterince ispatlanamıyorsa tereke bir yöneticiye bırakılır (TMK m. 592). Yönetici, terekeyi iyi bir yönetici özeniyle korur, alacakları tahsil eder ve borçları öder (TMK m. 593).
Tespit kararının niteliği
Tespit kararı mülkiyet hakkında hüküm kurmaz. Yargıtay, tespit ve koruma önlemlerine ilişkin kararların temyiz edilemeyeceğini açıkça belirtir:
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 14.01.2019 tarihli, E. 2016/5952, K. 2019/278 sayılı kararı
Terekenin tespiti, korunması ve yönetilmesi ile ilgili TMK’nin 589 ve devamı maddeleri gereğince alınması gereken önlemlere ilişkin verilen kararlar nihai hüküm niteliğinde olmadığından temyizi kabil değildir. Mahkemece yapılan işlem terekenin muhafazası ve hak sahiplerine intikal etmesini temin için alınması gereken tedbirlere ilişkindir (TMK m. 589). Mirasçıların istihkak davası açması her zaman imkan dahilindedir (TMK m. 640).
Bu nedenle tespit sırasında bir malın terekeye ait olup olmadığı tartışılıyorsa, örneğin mirasbırakanın ölümünden kısa süre önce bir mirasçıya devrettiği bir taşınmaz söz konusuysa, sulh mahkemesi bu tartışmayı çözmez. Mirasçılar, tespit dosyasında elde ettikleri bilgilerle asliye hukuk mahkemesinde tapu iptali ve tescil, muris muvazaası ya da miras sebebiyle istihkak davası açar. Bu davaları sitemizdeki Muris Muvazaası ve Miras Sebebiyle İstihkak Davası yazılarında anlattık.
Başvuru nasıl yapılır?
- Dilekçe. Mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine verilir. Mirasçılık belgesi veya nüfus kaydı, ölüm belgesi ve bilinen malların listesi eklenir.
- Gider avansı. Yazışma, keşif ve bilirkişi giderleri için avans yatırılır. Bu giderler ileride terekeden karşılanır.
- Kurumlara yazılar. Mahkeme tapu, banka, trafik, SGK gibi kurumlara yazı yazar ve cevapları dosyada toplar.
- Keşif ve tutanak. Gerekirse konutta veya kasada tespit yapılır.
- Karar. Mahkeme tespit edilen malları gösteren bir karar verir; gerekirse mühürleme veya resmen yönetim kararı da verir.
Sıkça sorulan sorular
Bankalar mirasçılara hesap bilgisi vermiyor; ne yapılabilir?
Mirasçılar mirasçılık belgesiyle bankaya doğrudan başvurabilir. Hangi bankada hesap olduğu bilinmiyorsa terekenin tespiti davasıyla mahkeme bütün bankalara yazı yazar.
Terekenin tespiti mirasın reddi süresini etkiler mi?
Yalnızca bilgi toplamaya yönelik bir tespit başvurusu ret süresini kendiliğinden etkilemez; üç aylık süre yasal mirasçılar için ölümün öğrenilmesiyle başlar. Ancak mahkeme koruma önlemi olarak terekenin yazımına karar vermişse ret süresi, yazımın sona erdiğinin sulh hâkimince mirasçılara bildirilmesiyle başlar (TMK m. 607). Resmî defter tutulması istenmişse mirasçılar defterin incelenmesi süresinden sonra bir ay içinde beyanda bulunmaya çağrılır (TMK m. 626). Süreyi kaçırmamak için ret süresi içinde hangi yola başvurulduğu dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Ölümden önce çekilen paralar da tespit edilir mi?
Mahkeme ölüm tarihi itibarıyla durum tespiti yapar; ancak talep edilirse ölümden önceki belirli bir dönemin hesap hareketleri de istenebilir. Bu bilgiler, muvazaa veya istihkak davasında delil olarak kullanılır.
Tespit kararıyla tereke mallarının mirasçılara verilmesi istenebilir mi?
İstenemez. Tespit dosyasında malların bir mirasçıdan alınıp diğerine teslimine karar verilmez. Bunun için miras sebebiyle istihkak davası açılır.
Sonuç
Terekenin tespiti, mirasçıların ellerinde bilgi olmadan hak aramak zorunda kalmasını önler. Başvuru, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılmalı ve zorunlu defter tutma istenecekse ölümden itibaren bir ay içinde verilmelidir. Tespit dosyasında çıkan bilgiler, mirasın reddi, muris muvazaası veya istihkak davası gibi sonraki adımlar için kullanılır.
Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.