Miras Sebebiyle İstihkak Davası: Şartlar, Zamanaşımı ve Yetkili Mahkeme

Miras sebebiyle istihkak davası, gerçek mirasçının, terekeyi veya tereke mallarını elinde bulunduran kişiye karşı “asıl mirasçı benim” diyerek bu malları geri istediği davadır. Örneğin bir kişi mirasçı olduğu hâlde mirasçılık belgesinde gösterilmemiş, miras malları da belgede mirasçı görünen kişilere geçmişse ya da iptal edilen bir vasiyetnameye dayanılarak tereke malları bir başkasına verilmişse bu dava gündeme gelir. Bu yazı davanın şartlarını, adi istihkak davasından farkını, zamanaşımı sürelerini ve yetkili mahkemeyi anlatır.

Kanun ne diyor?

Davanın üç unsuru vardır:

• Davacı: Yasal mirasçı (kanun gereği mirasçı olan) veya atanmış mirasçı (vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle mirasçı yapılan).
• Davalı: Terekeyi veya tereke mallarını elinde bulunduran kişi. Bu kişi, kendisinin de mirasçı olduğunu iddia eden biri olabilir.
• Üstün hak iddiası: Davacı, mirasçılık bakımından davalıdan daha üstün bir hakkı olduğunu ileri sürer.

Hangi durumlarda açılır?

Uygulamada en sık görülen durumlar:

• Mirasçılık belgesinde mirasçı olarak gösterilmeyen kişinin, belgede mirasçı görünenlerin aldığı tereke mallarını istemesi,
• Vasiyetname iptal edildikten sonra, yasal mirasçıların vasiyetnameyle mal alan kişiden bu malları istemesi,
• Mirasbırakanın ölümünden sonra tereke mallarını ele geçiren kişiye karşı mirasçıların dava açması.

Davacı mirasçılık sıfatını bu davada ispatlayabilir; ayrıca mirasçılık belgesinin iptali davası açması zorunlu değildir, çünkü hâkim mirasçılık sıfatına ilişkin uyuşmazlığı da çözer.

Miras sebebiyle istihkak ve adi istihkak farkı

Mirasçılık sıfatı tartışmalı değilse dava miras sebebiyle istihkak değil, adi istihkak davasıdır. Yargıtay bu ayrımı şöyle açıklamıştır:

Bu dosyada davacı, mirasçılık belgesinin iptali davası sonucunda mirasçı olduğunu önceden tespit ettirmişti. Ardından, kendisi paylaşıma katılmadan diğer mirasçılara geçen şirket hisselerindeki payını istemişti. Yargıtay, davacının artık mirasçılıkta üstün hak iddiası bulunmadığı için bu davanın adi istihkak davası olduğunu kabul etmiştir. Aynı kararda, bir mirasçının katılmadığı paylaşmanın geçerli bir paylaşma sayılamayacağı da belirtilmiştir.

Ayrımın pratik önemi, TMK m. 639’daki zamanaşımı sürelerinin miras sebebiyle istihkak davasına özgü olmasıdır.

Zamanaşımı süreleri

Bu madde üç süre öngörür:

• Bir yıl: Davacının hem mirasçı olduğunu hem de iyi niyetli davalının tereke malını elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten başlar.
• On yıl: Her hâlde mirasbırakanın ölümünden veya vasiyetnamenin açılmasından başlar.
• Yirmi yıl: Davalı iyi niyetli değilse uygulanır. Örneğin davacının da mirasçı olduğunu bilerek tereke malını alan kişi iyi niyetli sayılmaz.

Bu süreler zamanaşımı süresidir. Hâkim bunları kendiliğinden dikkate almaz; davalının zamanaşımı itirazında bulunması gerekir.

Yargıtay, aynı mirasçıların önce bir dava açıp yıllar sonra ikinci bir dava açtığı bir dosyada, ilk dava tarihini öğrenme tarihi kabul ederek ikinci davayı bir yıllık süre yönünden reddetmiştir:

Bu dosyada mirasbırakanın ölümünden sonra ortak banka hesabındaki paraların davalılar tarafından başka hesaplara aktarıldığı ileri sürülmüştü. Karar, öğrenme tarihinin belgelenmesinin ve davanın tüm talepleri kapsayacak şekilde bir kerede açılmasının önemini gösterir.

Davalı zamanaşımıyla kazanmayı ileri süremez

Davalı, tereke malını uzun süredir elinde bulundurduğunu ve zamanaşımıyla kazandığını savunamaz (TMK m. 638). Dava kabul edilirse tereke veya tereke malı davacıya zilyetliğe ilişkin hükümler uyarınca verilir.

Koruyucu önlemler

Dava sürerken davalının tereke malını elden çıkarması davacının hakkını tehlikeye sokabilir. Bu yüzden hâkim, davacının istemi üzerine davalının güvence göstermesine veya tapu kütüğüne şerh verilmesine karar verebilir (TMK m. 637). Taşınmazlar bakımından tapuya şerh istemi dava dilekçesinde açıkça yazılmalıdır.

Yetkili mahkeme

Miras sebebiyle istihkak davalarında mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir:

Yukarıda aktarılan 2024 tarihli kararda Yargıtay, paylaşıma katılmayan mirasçının diğer mirasçılara karşı açtığı adi istihkak davasında da mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olduğunu kabul etmiştir. Kesin yetki kuralı nedeniyle başka bir yerde açılan davada mahkeme yetkisizlik kararı verir. Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.

Kontrol listesi

• Mirasbırakanın ölüm tarihi ve son yerleşim yeri
• Mirasçılık belgesi ve varsa vasiyetname
• Mirasçılığınızı gösteren nüfus kayıtları
• Tereke mallarını kimin elinde bulundurduğu ve bu malların listesi
• Mirasçı olduğunuzu ve malın kimde olduğunu öğrendiğiniz tarih
• Davalının iyi niyetli olup olmadığını gösteren deliller
• Taşınmazlar için tapu kayıtları ve şerh talebi

Sıkça sorulan sorular

Mirasçılık belgesinde adım yok. Önce belgeyi mi iptal ettirmeliyim?
Zorunlu değildir. Miras sebebiyle istihkak davasında hâkim mirasçılık sıfatına ilişkin uyuşmazlığı da çözer. Mirasçılık belgesinin iptali davası ayrıca da açılabilir.

Babamın ölümünün üzerinden on beş yıl geçti. Dava açabilir miyim?
Davalı iyi niyetli ise on yıllık süre dolmuş olabilir. Davalı iyi niyetli değilse yirmi yıllık süre uygulanır. Zamanaşımı ancak davalı itiraz ederse dikkate alınır.

Diğer mirasçılar tereke malını bensiz paylaştı. Hangi davayı açmalıyım?
Mirasçılığınız tartışmalı değilse ve yalnızca payınızı istiyorsanız dava adi istihkak davasıdır. Yargıtay, bir mirasçının katılmadığı paylaşmanın geçerli olmadığını kabul eder.

Dava nerede açılır?
Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde. Bu yetki kesindir.

Sonuç

Miras sebebiyle istihkak davası, mirasçılık sıfatı tartışmalı olan durumlarda gerçek mirasçının tereke mallarını geri almasını sağlar. Davada en önemli konu süredir: iyi niyetli davalıya karşı öğrenmeden başlayarak bir yıl ve her hâlde on yıl, iyi niyetli olmayana karşı yirmi yıl. Dava mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açılmalı ve taşınmazlar için tapuya şerh istenmelidir.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu.

Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.