İcra takibinde haciz, borçlunun malları üzerine konulur. Ancak uygulamada sık sık, borçlunun adresinde bulunan ya da borçluyla ilişkili görülen bir yerde haczedilen malın aslında başka birine ait olduğu ileri sürülür. Örneğin borçlu oğlun borcu için ana ve babanın evindeki eşya ya da borçlu şirketin eski adresinde faaliyet gösteren başka bir şirketin malları haczedilebilir. Bu durumda malın sahibi olduğunu iddia eden üçüncü kişi istihkak iddiasında bulunur ve gerekirse istihkak davası açar. Konu 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 96 ila 99. maddelerinde düzenlenmiştir. Bu yazı istihkak iddiasının nasıl ve ne zaman yapılacağını, mülkiyet karinesini, davanın taraflarını ve sonuçlarını anlatır.
KISA CEVAP
- Haczedilen mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı olduğunu iddia eden üçüncü kişi, hacizden haberdar olduğu tarihten itibaren 7 gün içinde istihkak iddiasında bulunmalıdır (İİK m. 96).
- Mal haczedildiğinde borçlunun elindeyse, üçüncü kişi icra mahkemesinde istihkak davası açmak zorundadır; ispat yükü üçüncü kişidedir.
- Mal haczedildiğinde üçüncü kişinin elindeyse, alacaklıya 7 gün içinde üçüncü kişiye karşı istihkak davası açması için süre verilir; açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır (m. 99).
- Bir taşınır malı elinde bulunduran kişi onun maliki sayılır. Borçlu ile üçüncü kişi malı birlikte bulunduruyorsa mal borçlunun elinde sayılır (m. 97/a).
- İcra mahkemesi takibin ertelenmesine karar verirse, dava reddedildiğinde davacı alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.
- Dava kabul edilir ve itiraz eden alacaklının kötü niyeti anlaşılırsa, malın değerinin yüzde on beşinden az olmamak üzere tazminata hükmedilir.
İstihkak iddiası ne zaman yapılır?
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 96
Borçlu, elinde bulunan bir malı başkasının mülkü veya rehni olarak gösterdiği yahut üçüncü bir şahıs tarafından o mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı iddia edildiği takdirde, icra dairesi bunu haciz ve icra tutanaklarına geçirir ve keyfiyeti iki tarafa bildirir. İcra dairesi aynı zamanda istihkak iddiasına karşı itirazları olup olmadığını bildirmek üzere alacaklı ve borçluya üç günlük mühlet verir. Sükütları halinde istihkak iddiasını kabul etmiş sayılırlar. Malın haczine muttali olan borçlu veya üçüncü şahıs, ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmadığı takdirde, aynı takipte bu iddiayı ileri sürmek hakkını kaybeder.
İstihkak iddiası haciz sırasında icra memuruna yapılabileceği gibi, hacizden haberdar olunduğu tarihten itibaren 7 gün içinde icra dairesine bildirilerek de yapılabilir. Alacaklı ve borçlu 3 gün içinde itiraz etmezse iddiayı kabul etmiş sayılır.
İddianın yapıldığı veya davanın açıldığı tarihte istihkak iddiasında bulunanla birlikte oturan kişiler ile onların iş ortakları, o tarihte haczi öğrenmiş sayılır.
Malın kimin elinde haczedildiği belirleyicidir
İstihkak sürecinde en önemli soru, malın haciz sırasında kimin elinde bulunduğudur. Davayı kimin açacağı ve ispat yükünün kimde olacağı buna göre belirlenir.
Mal borçlunun elindeyse (İİK m. 97)
Alacaklı veya borçlu istihkak iddiasına itiraz ederse icra memuru dosyayı icra mahkemesine gönderir. İcra mahkemesi takibin devamına veya ertelenmesine karar verir:
- Takibin devamına karar verilirse bu karar kesindir. Üçüncü kişi, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmak zorundadır. Açmazsa alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır.
- Takibin ertelenmesine karar verilirse, davacıdan alacaklının muhtemel zararına karşı teminat alınır.
- İstihkak davasının yalnızca satışı geciktirmek için kötüye kullanıldığına dair ciddi sebepler varsa mahkeme erteleme talebini reddeder.
Mal üçüncü kişinin elindeyse (İİK m. 99)
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 99
Haczedilen şey, borçlunun elinde olmayıp da üzerinde mülkiyet veya diğer bir ayni hak iddia eden üçüncü kişi nezdinde bulunursa, bu kişi yedieminliği kabul ettiği takdirde bu mal muhafaza altına alınmaz. İcra müdürü, üçüncü kişi aleyhine icra mahkemesinde istihkak davası açması için alacaklıya yedi gün süre verir. Bu süre içinde icra mahkemesine istihkak davası açılmaz ise üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır. Alacaklı tarafından süresinde açılan dava sonuçlanıncaya kadar, haczedilen malın satışı yapılamaz.
Bu durumda davayı alacaklı açar ve dava sonuçlanana kadar mal satılamaz.
Şikâyet yoluyla belirleme
Malın kimin elinde haczedildiği konusunda icra müdürlüğünün kararına karşı şikâyet yoluna gidilebilir. Yargıtay, şikâyet incelemesinin sınırını şöyle açıklar:
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 09.10.2024 tarihli, E. 2024/3909, K. 2024/8323 sayılı kararı
Hemen belirtmek gerekir ki, icra mahkemesi şikayet üzerine haciz mahallindeki ilk duruma göre mahcuzun kimin elinde olduğunu tespiti ile yetinmelidir. İstihkak davalarında ise mülkiyet karinesi ve ispat yükü sadece tarafların dosyada davalı veya davacı olup olmamasına göre değil, haczin yapıldığı yerin takip dosyasındaki adreslerle bağlantısı, haciz sırasında haciz mahallinde bulunan kişiler ve adresin borçluyla irtibatını kuracak bir takım bilgi ve belgelere rastlanması, takibin tarafı ve 3. kişinin ticaret sicilde ve vergi dairesinde kayıtlı adresleri ile ortaklık yapıları (hisse devirleri-tarihleri) gibi bir çok veri birlikte değerlendirilerek ortaya konulmaktadır.
Bu dosyada haciz, borçluya ödeme emri tebliğ edilen adreste yapılmamıştı; haciz yerinde borçlu şirketin yetkilisi bulunmuyordu ve yer üçüncü kişinin işlettiği bir antrepoydu. Yargıtay, malın üçüncü kişinin elinde haczedildiğinin kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Mülkiyet karinesi ve ispat yükü
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 97/a
Bir taşınır malı elinde bulunduran kimse onun maliki sayılır. Borçlu ile üçüncü şahısların taşınır malı birlikte ellerinde bulundurmaları halinde dahi mal borçlu elinde addolunur. (…) Birlikte oturulan yerlerdeki mallardan mahiyetleri itibariyle kadın, erkek ve çocuklara aidiyetleri açıkça anlaşılanlar veya örf ve adet, sanat, meslek veya meşgale icabı olanlar bunların farz olunur. Bu karinenin aksini ispat külfeti iddia eden kişiye düşer. İstihkak davacısı malı ne suretle iktisap ettiğini ve borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebep ve hadiseleri göstermek ve bunları ispat etmekle mükelleftir.
Buna göre:
- Borçlu ile üçüncü kişi aynı evde oturuyorsa mal kural olarak borçlunun elinde sayılır.
- Niteliği gereği belirli bir kişiye ait olduğu açıkça anlaşılan eşya (örneğin kadın giysisi, çocuk eşyası) o kişinin sayılır.
- Karinenin aksini iddia eden, malı nasıl edindiğini ve borçlunun elinde neden bulunduğunu ispat etmek zorundadır. Fatura, banka ödeme kaydı ve satış sözleşmesi bu ispat için önemlidir.
Borçlunun, malın üçüncü kişiye ait olduğunu kabul etmesi alacaklıyı bağlamaz. Ancak bu kabul, borçlunun kendi aleyhine delil oluşturur (m. 97).
Yargılama ve sonuçlar
İstihkak davası icra mahkemesinde, genel hükümlere göre ve basit yargılama usulüyle görülür. Bu davalar süratle ve diğer davalardan önce karara bağlanır. Hâkim, tarafların gösterdiği bütün delilleri serbestçe takdir eder.
Haczi yaptıran alacaklı, istihkak davasına karşı, aciz belgesi sunmak zorunda olmadan karşılık olarak tasarrufun iptali davası açabilir (m. 97).
Tazminat
- Dava reddedilirse: Takibin ertelenmesine karar verilmiş ve dava reddedilmişse, davacı, alacaklının alacağından bu dava nedeniyle geciken miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.
- Dava kabul edilirse: İstihkak iddiasına itiraz eden alacaklının veya borçlunun kötü niyeti anlaşılırsa, haczedilen malın değerinin yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere itiraz edenden tazminat alınmasına karar verilir.
Haciz sırasında haberdar olunmayan üçüncü kişi
Kendisine istihkak iddiasında bulunma imkânı verilmemiş üçüncü kişi, haczedilen mal veya satılıp bedeli henüz alacaklıya verilmemişse bu bedel hakkında, hacizden haberdar olduğu tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açabilir. Bu durumda icra mahkemesi takibin ertelenip ertelenmeyeceğine acele karar verir (m. 97).
Kontrol listesi
- Haciz tutanağı ve haczin yapıldığı adres
- Hacizden haberdar olunan tarih ve 7 günlük sürenin son günü
- Haczedilen malların listesi
- Malların size ait olduğunu gösteren fatura, banka ödeme kaydı, satış sözleşmesi
- Haciz adresinin kime ait olduğunu gösteren kira sözleşmesi, tapu, ticaret sicili ve vergi kayıtları
- Borçluyla aynı adreste oturup oturmadığınız
- İcra mahkemesinin takibin devamı veya ertelenmesi kararı ve tebliğ tarihi
Sıkça sorulan sorular
Oğlumun borcu için evimdeki eşyalar haczedildi. Ne yapmalıyım?
Hacizden haberdar olduğunuz tarihten itibaren 7 gün içinde istihkak iddiasında bulunmalısınız. Oğlunuzla aynı evde oturuyorsanız mallar kural olarak borçlunun elinde sayılır ve malların size ait olduğunu fatura gibi belgelerle ispat etmeniz gerekir.
İstihkak iddiasında bulundum, alacaklı itiraz etti. Sonra ne olur?
Dosya icra mahkemesine gönderilir. Mahkeme takibin devamına karar verirse, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmalısınız.
Haciz benim işyerimde yapıldı, borçlu orada çalışmıyor. Davayı ben mi açmalıyım?
Mal sizin elinizde haczedilmişse, icra müdürü alacaklıya size karşı dava açması için 7 gün süre verir. Alacaklı dava açmazsa iddianız kabul edilmiş sayılır.
Davayı kaybedersem tazminat öder miyim?
Takibin ertelenmesine karar verilmiş ve dava reddedilmişse, alacaklının geciken alacağının yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminat ödersiniz.
Sonuç
İstihkak davası, başkasının borcu için haczedilen malın sahibinin malını kurtarmasının yoludur. 7 günlük iddia ve dava süreleri kesindir. Malın haciz sırasında kimin elinde bulunduğu davayı kimin açacağını ve ispat yükünü belirler. Borçluyla aynı yerde bulunan mallar borçlunun sayılır; bu karinenin aksini fatura ve ödeme belgeleriyle ispat etmek gerekir.
Mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.