Araç Haciz Talebi: Kayden Haciz, Yakalama Şerhi, Muhafaza ve Dilekçe Örneği

Araç haciz talebi, icra takibi kesinleştikten sonra alacaklının borçlu adına kayıtlı otomobil, kamyonet, motosiklet veya iş makinesinin haczedilmesi için icra dairesine yaptığı başvurudur. Haciz önce trafik siciline şerh verilerek (kayden) konulur. Aracın satılabilmesi için ayrıca yakalanması ve muhafaza altına alınması gerekir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 106’ya göre sicile kayıtlı motorlu araçlarda muhafaza, kıymet takdiri ve satış talebinin birlikte yapılması ve giderlerin peşin yatırılması zorunludur. Satış, hacizden itibaren bir yıl içinde istenmezse haciz kalkar.

Kanun metni

Araç haczi ne zaman istenebilir?

Araç haczi, takibin kesinleşmesinden sonra istenebilir. İlamsız takipte borçluya gönderilen ödeme emrindeki yedi günlük süre itirazsız geçmeli veya itiraz edilmişse itiraz mahkeme kararıyla kaldırılmış olmalıdır. İlamlı takipte icra emrindeki yedi günlük süre geçmelidir. Alacaklı, mal beyanını beklemeden haciz isteyebilir (İİK m. 78/1).

Takip kesinleşmeden önce araca haciz konulabilmesinin tek yolu ihtiyati hacizdir. İhtiyati haciz, alacaklının mahkemeden alacağı bir kararla takip öncesinde veya takip sırasında borçlunun mallarını güvence altına almasını sağlar. Bu konu İhtiyati Haciz: Şartları, Teminat, Süreler ve İhtiyati Hacze İtiraz yazımızda anlatılmıştır.

Araç sorgusu ve kayden haciz

Alacaklı, haciz talebinde bulunmadan da UYAP üzerinden borçlunun mal, hak ve alacaklarını sorgulayabilir (İİK m. 78/1). Araç sorgusu, Emniyet Genel Müdürlüğü trafik kayıtlarıyla entegre çalışır ve borçlu adına kayıtlı araçların plakasını, markasını, modelini ve üzerindeki diğer şerhleri gösterir. Sorgu sonucunda araç tespit edilirse sistem üzerinden haciz talep edilebilir; icra dairesi aracı elektronik ortamda haczeder.

Kayden haciz, aracın trafik siciline “hacizli” şerhinin işlenmesidir. Bu şerhten sonra borçlu aracı noterde başkasına devredemez. Ancak kayden haciz, aracı borçlunun elinden almaz. Borçlu aracı kullanmaya devam edebilir. Bu nedenle aracın satılabilmesi için ikinci bir adım gerekir.

Araç üzerinde başka alacaklıların daha önce koydurduğu hacizler varsa, yeni haciz sonraki derecede yer alır. Satış bedeli önce önceki hacizlerin alacaklılarına ödenir. Rehinli (örneğin kredi kuruluşu lehine rehinli) araçlarda ise rehin alacaklısı öncelikli olarak ödenir. Paylaştırma kuralları İcra ve İflas Kanununda Sıra Cetveli: Paylaştırma, Şikâyet ve İtiraz Davası yazımızda anlatılmıştır.

Yakalama şerhi ve muhafaza

Aracın fiilen icra dairesinin denetimine alınmasına muhafaza denir. Bunun için alacaklının talebiyle araç kaydına yakalama şerhi işlenir ve kolluk birimlerine bildirilir. Trafik denetiminde, otoparkta veya başka bir yerde tespit edilen araç kolluk tarafından yakalanır.

Kanuna göre icra müdürlüklerinin talebi üzerine kolluk kuvvetlerince yakalanan araçlar, en geç üç iş günü içinde en yakın icra müdürlüğüne teslim edilir (İİK m. 88). Aracı teslim alan icra müdürlüğü, yakalama talebinde bulunan icra müdürlüğüne bildirim yapar. Muhafaza altına alınan araç, Adalet Bakanlığınca yetkilendirilen lisanslı yediemin otoparkına bırakılır.

Alacaklı, aracın yerini biliyorsa doğrudan o adrese gidilerek aracın muhafaza altına alınmasını da isteyebilir. Araç borçlunun işyerinde veya konutunun otoparkındaysa, haciz memuru adrese giderek aracı çekici ile otoparka götürür.

Muhafaza, kıymet takdiri ve satış talebinin birlikteliği

7343 sayılı Kanunla 2021’de yapılan değişiklikten sonra, sicile kayıtlı motorlu kara araçlarında üç talebin birlikte yapılması ve giderlerin tamamının peşin yatırılması zorunludur (İİK m. 106/4):

1. Muhafaza (aracın yakalanması ve otoparka çekilmesi),
2. Kıymet takdiri (aracın bilirkişiye değerlettirilmesi),
3. Satış (elektronik satış portalında ihale).

Bu giderler satış talebiyle birlikte yatırılmazsa satış talebi hiç yapılmamış sayılır (İİK m. 106/5). Giderler Adalet Bakanlığının her yıl yayımladığı tarifeye göre belirlenir. Yatırılan tutar yetersiz kalırsa icra müdürü on beş günlük süre verir; bu sürede tamamlanmazsa satış talebi yapılmamış sayılır.

Bu düzenlemenin amacı, alacaklıların yalnızca kayden haciz koydurup aracı yıllarca hacizli bırakmasını ve borçlunun aracı kullanamaz hâle gelmesini önlemektir. Haczedilmiş ancak muhafaza altına alınmamış mallar satış talebi üzerine muhafaza altına alınır; aksi hâlde satış yapılamaz (İİK m. 88/2).

Süreler

Haciz isteme hakkının hesabında itiraz veya dava süreci ve icra dairesinde yapılan taksit sözleşmesinin süresi hesaba katılmaz (İİK m. 78/2). Satış süresi içinde satış istenmezse veya talep geri alınıp süresinde yenilenmezse araç üzerindeki haciz kalkar (İİK m. 110). Bu durumda haciz şerhi trafik sicilinden terkin edilir ve haczin konulması ile muhafazası için yapılan giderler alacaklı üzerinde kalır.

Araç haczedilemeyecek durumlar

İİK m. 82, bazı malları haczedilemez sayar. Araçlarla ilgili başlıcaları şunlardır:

• Ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürmesi için gerekli eşya (örneğin kendi taksisini veya kamyonetini kullanarak geçimini sağlayan kişinin aracı),
• Küçük nakliye erbabının geçimini sağlayan nakil vasıtaları,
• Çiftçinin geçimi için zorunlu nakil vasıtaları.

Bu istisnalar, borcun aracın bedelinden doğmadığı hâllerde geçerlidir. Değeri fazla olan araçlarda, bedelinden borçlunun ihtiyacını karşılayacak bir kısmı ona bırakılmak üzere araç haczedilip satılabilir. Ayrıntılar Haczedilemeyen Mallar: Ev Eşyası, Haline Münasip Ev ve Meslek Araçları yazımızdadır.

Araç haciz talebi dilekçe örneği

Haciz tutanağı ve borçluya bildirim

Haciz sırasında bir tutanak düzenlenir. Bu tutanakta haczedilen aracın plakası, markası, modeli, durumu ve hacze iştirak eden alacaklılar gösterilir. Tutanak tutulurken borçlu veya onun adına Tebligat Kanunu’na göre tebellüğe yetkili bir kişi hazır bulunursa, tutanağın bir örneği bu kişiye verilir ve borçluya ayrıca haber verilmez. Borçlu veya yetkili kişi hazır bulunmazsa, borçlu tutanağı incelemesi ve diyeceği varsa bildirmesi için üç gün içinde icra dairesine davet edilir (İİK m. 103).

Bu bildirimin önemi, borçlunun şikâyet süresinin başlangıcını belirlemesidir. Haczedilmezlik veya fazla haciz gibi itirazlar, haciz işleminin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde ileri sürülmelidir. Kayden hacizde ise borçlu çoğu zaman haczi e-Devlet sorgusundan veya noterde satış yapmak istediğinde öğrenir.

Alacaklının dikkat etmesi gereken noktalar

• Araç sorgusu düzenli aralıklarla tekrarlanmalıdır. Borçlu takipten sonra adına yeni bir araç tescil ettirmiş olabilir.
• Araç üzerindeki önceki hacizler ve rehinler incelenmelidir. Rehin bedeli ve önceki hacizler satış bedelini aşıyorsa satış talebi alacaklıya bir şey kazandırmayabilir.
• Satış talebi giderlerle birlikte bir yıllık süre içinde yapılmalıdır. Aksi hâlde haciz düşer ve aradaki dönemde başka alacaklılar öne geçebilir.
• Aracın bilinen bir adreste bulunduğu tespit edilirse, yakalama şerhinin kolluk tarafından uygulanmasını beklemek yerine adreste muhafaza istenebilir.

Yargıtay kararlarında araç haczi

Kıymet takdiri istenmeyen satış talebi haczi korumaz

İİK m. 106/4’teki birlikte talep kuralının sonucu Yargıtay kararlarında açıkça görülmektedir. Bir dosyada alacaklı, araçlara konulan hacizden sonra bir yıllık süre içinde yakalama ve satış talebinde bulunmuş, harç ve avansları da yatırmıştı; ancak kıymet takdiri istememişti. İcra müdürlüğü geçerli bir satış talebi bulunmadığı için kıymet takdiri işlemi yapılmamasına karar verdi. Araç başka bir dosyadan satıldığında düzenlenen sıra cetvelinde alacaklının haczi düşmüş kabul edildi. İcra mahkemesi şikâyeti hukuki yarar yokluğundan reddetti, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetti ve Yargıtay kararı onadı.

Bu kararın alacaklılar için anlamı açıktır: araçlarda yalnızca “satış” ya da “yakalama ve satış” istemek yetmez. Talep dilekçesinde muhafaza, kıymet takdiri ve satış birlikte istenmeli ve tarifedeki giderlerin tamamı aynı anda yatırılmalıdır. Eksik talep, bir yıllık süre içinde düzeltilmezse haciz düşer ve sıra cetvelinde pay alınamaz.

7343 öncesi hacizlerde geçiş kuralı

7343 sayılı Kanun’un yürürlüğünden önce konulmuş hacizler bakımından geçici madde 18 uygulanır. Bu hükme göre tarifenin yürürlüğünden önce satış istenmiş ama giderlerin tamamı yatırılmamışsa, giderler tarifenin o yerde yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde tamamlanmalıdır. Tarife illere göre farklı tarihlerde uygulanmaya başladığından süre de her yer için ayrı hesaplanır.

Kararda Antalya ilinde tarifenin 01.09.2022’de yürürlüğe girdiği, bir yıllık sürenin 01.09.2023’te dolduğu ve giderleri bu tarihten önce tamamlayan alacaklının haczinin düşmediği kabul edilmiştir. Eski tarihli hacizlerde sıra cetveline şikâyet hazırlanırken bu takvim mutlaka kontrol edilmelidir.

Meslek aracında haczedilmezlik ölçütü

Borçlunun aracının İİK m. 82/1-2 kapsamında haczedilemeyeceği ileri sürüldüğünde, mahkeme borçlunun faaliyetinde emeğin mi sermayenin mi ağır bastığını araştırır. Kendi aracıyla taksicilik veya küçük nakliye yapan borçlu bu korumadan yararlanabilirken, birden fazla aracı bulunan ve şoför çalıştıran bir işletmenin araçları kural olarak haczedilebilir.

Haczedilmezlik iddiası, haczin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülür. Aracın değeri yüksekse İİK m. 82’nin ek fıkrası uyarınca araç satılır ve bedelinden borçlunun hâline uygun bir kısmı kendisine bırakılır. Borç aracın bedelinden doğmuşsa haczedilmezlik korumasından yararlanılamaz.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Yalnız kayden haciz koydurup satış talebini ertelemek. Bir yıllık satış isteme süresi hacizle başlar; yakalama beklenirken süre dolabilir.
• Satış talebinde kıymet takdirini veya muhafazayı unutmak. Üç talep birlikte yapılmadıkça satış talebi vaki olmamış sayılır.
• Giderleri eksik yatırmak ve icra müdürünün verdiği on beş günlük süreyi kaçırmak.
• Rehinli araçlarda rehin alacağını hesaba katmamak. Rehin alacaklısı satış bedelinden önce ödenir; satış alacaklıya hiçbir şey kazandırmayabilir.
• Borçlu açısından haczedilmezlik şikâyetini geciktirmek. Kayden hacizde öğrenme tarihi çoğu zaman e-Devlet kaydıyla ispatlanır; yedi günlük süre bu tarihten işler.

Örnek olay

UU, borçlu VV hakkındaki takip kesinleşince UYAP’ta araç sorgusu yapar ve VV adına kayıtlı 2019 model bir otomobil tespit eder. Aynı gün sistem üzerinden haciz ister; araç kaydına haciz şerhi işlenir. UU, aracın satılabilmesi için yakalama, kıymet takdiri ve satış talebini birlikte yapar ve tarifedeki giderleri yatırır.

Üç ay sonra araç bir trafik denetiminde yakalanır ve iki iş günü içinde icra dairesine teslim edilerek yediemin otoparkına bırakılır. Bilirkişi aracın değerini 900.000 TL olarak belirler. Rapor VV’ye tebliğ edilir; VV yedi gün içinde itiraz etmez. Araç elektronik satış portalında ihaleye çıkarılır ve birinci ihalede satılır. Satış bedelinden önce masraflar, sonra UU’nun alacağı ödenir.

Sıkça sorulan sorular

Ne yapmalı?

Alacaklı, takip kesinleştikten sonra bir yıl içinde araç sorgusu yaparak haciz istemeli, aracın satılabilmesi için yakalama, kıymet takdiri ve satış talebini birlikte yapıp giderleri peşin yatırmalı ve hacizden itibaren bir yıllık satış süresini takip etmelidir. Borçlu ise aracın mesleği için zorunlu olduğunu düşünüyorsa haciz işlemini öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunmalıdır.

Mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 78, 79, 82, 85, 88, 106, 110, 111/a..

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.