Haczedilemeyen Mallar: Ev Eşyası, Haline Münasip Ev ve Meslek Araçları

İcra takibinde alacaklı, borçlunun mallarını haczettirip satışını isteyebilir. Ancak kanun, borçlunun ve ailesinin insanca yaşamını sürdürebilmesi için bazı malların haczini yasaklamıştır. Bu mallar 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 82. maddesinde sayılır: ailenin ortak kullandığı ev eşyası, borçlunun haline münasip evi, mesleğini sürdürmesi için gerekli araçlar, öğrenci bursları ve bedensel zarar tazminatları bunların başında gelir. Bu yazı haczedilemeyen malları, haline münasip ev (meskeniyet) kuralının nasıl uygulandığını ve haczedilmezlik şikâyetinin süresini anlatır.

Haczedilemeyen mallar listesi

İİK m. 82/1’e göre aşağıdaki mallar haczedilemez:

1. Devlet malları ve özel kanunlarında haczi yasaklanan mallar.
2. Meslek eşyası: Ekonomik faaliyeti, sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya.
3. Ev eşyası: Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası.
4. Çiftçinin araçları: Borçlu çiftçiyse kendisinin ve ailesinin geçimi için zorunlu arazi, çift hayvanları, nakil araçları ve ziraat aletleri; değilse sanatı ve mesleği için gerekli alet, edevat ve kitaplar ile küçük nakliyecilerin geçimini sağlayan nakil araçları.
5. Hayvanlar: Borçlu ve ailesi için gerekliyse borçlunun seçeceği bir süt veren manda veya inek ya da üç keçi veya koyun ile üç aylık yem ve yataklıkları.
6. Yiyecek ve yakacak: Borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacağı; çiftçiyse gelecek mahsul için gerekli tohumluk.
7. Bağ ve bahçe: Bağ, bahçe, meyve veya sebze yetiştiricisi borçlunun geçimi için zorunlu bağ, bahçe ve aletler; hayvancılıkla geçinen borçlunun zorunlu hayvanları.
8. Haczedilmemek üzere kurulmuş ömür boyu gelir sözleşmesinden doğan iratlar.
9. Ordu ve emniyet hizmetinde malul olanlara ve görev nedeniyle ailelerine bağlanan maaşlar, uçuş ve dalış tazminatları.
10. Yardım sandıklarınca hastalık, zaruret ve ölüm hâllerinde bağlanan maaşlar.
11. Bedensel zarar tazminatları: Vücut veya sağlık üzerine verilen zararlar için zarar görene veya ailesine ödenen tazminatlar.
12. Borçlunun haline münasip evi.
13. Öğrenci bursları.

Ev eşyası: “tüm ev eşyası”

Bu bent 2012’de 6352 sayılı Kanun’la değiştirilmiştir ve bugün “ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası” ifadesini içerir. Buna göre buzdolabı, çamaşır makinesi, televizyon, koltuk takımı gibi ailenin ortak kullandığı eşya kural olarak haczedilemez. Haczedilebilecek olanlar para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika ve süs eşyası gibi kıymetli şeylerdir.

Haline münasip ev (meskeniyet)

Borçlunun haline münasip evi haczedilemez. Ancak bu, evin hiç satılamayacağı anlamına gelmez. Kanuna göre meslek eşyası, çiftçinin arazisi, bağ ve bahçe ile haline münasip ev gibi malların değeri fazlaysa, bedelinden borçlunun ihtiyacını karşılayacak bir kısmı ona bırakılmak üzere haczedilip satılır (İİK m. 82/3).

Yargıtay bu kuralın nasıl uygulanacağını şöyle açıklar:

Bu dosyada taşınmazın toplam değeri, arsa ve eklentileriyle birlikte yaklaşık 140.000 TL, borçlunun haline münasip bir ev alabileceği tutar ise 70.000 TL olarak belirlenmişti. Yargıtay, yalnızca bina değerine bakılmasını hatalı bulmuş; taşınmazın 70.000 TL’den aşağı olmamak üzere satılmasına, bu tutarın borçluya, kalanın alacaklılara ödenmesine karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Kararın da gösterdiği gibi, borçlunun haline uygun bir ev alabileceği tutar bilirkişi incelemesiyle belirlenir ve taşınmazın değeri arsa ve eklentileriyle birlikte hesaplanır.

Borcun eşyanın bedelinden doğması

Meslek eşyası (bent 2), çiftçinin araçları (bent 4), hayvanlar (bent 5), bağ ve bahçe (bent 7) ve haline münasip ev (bent 12) için öngörülen haciz yasağı, borcun bu eşyanın bedelinden doğmamış olması hâline özgüdür (İİK m. 82/2). Örneğin borçlu evi satın almak için borçlanmış ve bu borç ödenmemişse, aynı ev için meskeniyet koruması ileri sürülemez.

Önceden anlaşma yapılamaz

Haczedilemeyen mal ve hakların haczedilebileceğine ilişkin önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir (İİK m. 83/a). Borçlu, sözleşmede “evimin haczine itirazım yoktur” gibi bir taahhütte bulunmuş olsa bile bu taahhüt geçerli olmaz.

İcra memurunun görevi ve şikâyet

İcra memuru, haczi istenen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebin kabulüne veya reddine karar verir (İİK m. 82/son). Haczedilemeyen bir mal haczedilmişse borçlu, icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurabilir.

Bu kararda Yargıtay, aynı taşınmazda yalnızca taşınır haczi yapılmış olmasının taşınmaz haczinin öğrenildiği anlamına gelmediğini, sürenin taşınmaz haczinin öğrenildiği tarihe göre belirlenmesi gerektiğini de belirtmiştir. Şikâyet usulü ve süreleri İcra Mahkemesine Şikâyet yazımızda anlatılır. Maaş ve ücretlerin kısmen haczi ise Maaş Haczi yazımızın konusudur.

Kontrol listesi

• Haczedilen malların listesi ve haciz tutanağı
• Haczi öğrendiğiniz tarih ve 7 günlük şikâyet süresinin son günü
• Malın ailenin ortak kullanımına hizmet edip etmediği
• Meslek eşyasıysa mesleğin bedenî çalışmaya dayandığını gösteren belgeler
• Meskeniyet için tapu kaydı, nüfus kaydı ve borçlunun başka evi olup olmadığı
• Borcun haczedilen malın bedelinden doğup doğmadığı

Sıkça sorulan sorular

Evdeki televizyon ve buzdolabı haczedilebilir mi?
Hayır. Ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez. Haczedilebilecek olanlar para, altın, değerli taş, antika ve süs eşyası gibi kıymetli şeylerdir.

Tek evim haczedildi. Satılmasını engelleyebilir miyim?
Evin haline münasip olduğunu ileri sürerek haczi öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunabilirsiniz. Ev değerliyse satılır, ancak satış bedelinden haline uygun bir ev alabileceğiniz tutar size bırakılır.

Taksi şoförüyüm. Aracım haczedilebilir mi?
Ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleği için gerekli eşya haczedilemez. Aracın bu kapsamda olup olmadığı somut duruma göre değerlendirilir; değeri fazlaysa satılıp bedelinin bir kısmı size bırakılabilir.

Öğrenim bursum haczedilebilir mi?
Hayır. Öğrenci bursları haczedilemez.

Sözleşmede haczedilmezlik hakkımdan vazgeçtim. Geçerli mi?
Hayır. Haczedilemeyen malların haczedilebileceğine ilişkin önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir.

Sonuç

İİK m. 82, borçlunun ve ailesinin temel ihtiyaçlarını haciz karşısında korur: ortak kullanılan ev eşyası, haline münasip ev, meslek araçları, burslar ve bedensel zarar tazminatları haczedilemez. Haline münasip ev ve meslek araçları değerliyse satılabilir, ancak bedelin borçlunun ihtiyacını karşılayacak kısmı ona bırakılır. Haczedilmezlik, haczin öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyetle ileri sürülmelidir.

Mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu.

Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.