Borç Ödemeden Aciz Belgesi: Ne Zaman Verilir, Alacaklıya Hangi Hakları Tanır?

Borç ödemeden aciz belgesi (aciz vesikası), icra takibi sonunda borçlunun haczedilebilecek malı bulunmadığını veya haczedilen malların alacağı karşılamadığını gösteren ve icra dairesince alacaklıya verilen belgedir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 105 ve 143’te düzenlenir. Aciz belgesi, borcun ikrarını içeren bir senet niteliğindedir; alacaklıya tasarrufun iptali davası açma, bir yıl içinde ödeme emri göndermeden yeniden takip yapma ve borçlunun asgari ücretin üstündeki gelirine başvurma imkânı verir. Belgedeki alacak, düzenleme tarihinden itibaren yirmi yılda zamanaşımına uğrar.

Kanun metni

Aciz belgesi nedir?

İcra takibinin amacı, borçlunun mallarını haczedip satarak alacağı tahsil etmektir. Bazı takiplerde borçlunun haczedilebilir malı hiç çıkmaz veya çıkan mallar alacağın tamamını karşılamaz. Bu durumda icra dairesi, alacaklının alacağını tahsil edemediğini resmî olarak belgelendirir. Bu belgeye aciz belgesi veya kanundaki adıyla aciz vesikası denir.

Aciz belgesi, alacaklıya “alacağını kaybettiğini” söyleyen bir belge değildir. Tersine, alacağı belgeleyen ve ileride borçlunun malvarlığı düzeldiğinde yeniden takip yapmayı kolaylaştıran bir araçtır. Kanun, aciz belgesini borcun ikrarını içeren senet niteliğinde sayar (İİK m. 143/2).

Aciz belgesi türleri

Haciz tutanağının aciz belgesi sayılması

Haciz için borçlunun adresine giden icra müdürü, haczedilebilir hiçbir mal bulamazsa bunu haciz tutanağına yazar (İİK m. 102/4). Bu tutanak, ayrıca bir belge düzenlenmesine gerek olmadan kesin aciz belgesi hükmündedir. Borçlunun evinde yalnızca haczedilemeyen eşya (örneğin İİK m. 82’de sayılan zorunlu ev eşyası) bulunması da sonucu değiştirmez.

Haczedilen malların icra müdürünce takdir edilen değeri alacağı karşılamıyorsa, tutanak geçici aciz belgesi yerine geçer. Geçici aciz belgesi, mallar satılıp kesin sonuç ortaya çıkıncaya kadar alacaklıya tasarrufun iptali davası açma hakkı verir.

Satıştan sonra düzenlenen aciz belgesi

Haczedilen mallar satıldığında alacaklı alacağının tamamını alamamışsa ve aciz belgesi düzenlenmesi için gerekli şartlar varsa, icra dairesi kalan miktar için hemen bir aciz belgesi düzenler, alacaklıya ve bir suretini borçluya verir (İİK m. 143/1). Bu belgeler harç ve vergiye tabi değildir.

Aciz belgesi nasıl alınır?

Aciz belgesi alacaklının başvurusu ile alınan bağımsız bir belge değildir. Takip sürecinin doğal bir sonucu olarak ortaya çıkar. Alacaklının yapması gerekenler şunlardır:

1. Takibin kesinleşmesinden sonra haciz talebinde bulunmak,
2. UYAP üzerinden borçlunun araç, taşınmaz, banka hesabı ve maaş kayıtlarını sorgulatmak,
3. Kayıtlı mal çıkmazsa borçlunun yerleşim yerinde fiili haciz yapılmasını istemek,
4. Haciz sırasında mal bulunamazsa veya mallar yetersizse bunun tutanağa geçirilmesini sağlamak,
5. Haczedilen mallar satıldıktan sonra kalan alacak için aciz belgesi düzenlenmesini istemek.

Kanun, aciz belgesi hükmünü haciz tutanağına bağlar (İİK m. 105). Bu nedenle UYAP sorgularının boş çıkması tek başına aciz belgesi yerine geçmez; aciz belgesi hükmündeki haciz tutanağı için borçlunun adresinde fiilen haciz işleminin yapılması ve tutanağa “haczi kabil mal bulunamadı” kaydının düşülmesi gerekir. Bu nedenle tasarrufun iptali davası açmayı düşünen alacaklı, fiili haciz yaptırmalıdır.

Aciz belgesinin sonuçları

Borç ikrarı niteliği

Aciz belgesi borcun ikrarını içeren senet niteliğindedir (İİK m. 143/2). Aciz belgesine dayanan alacaklı, yeni bir takip başlatırsa borçlunun itirazı üzerine itirazın kaldırılması yoluna gidebilir.

Tasarrufun iptali davası

Aciz belgesi, İİK m. 277’de yazılı hakları verir. En önemlisi tasarrufun iptali davasıdır. Borçlu, alacaklılarını zarara uğratmak amacıyla mallarını yakınlarına bağışlamış, değerinin çok altında satmış veya muvazaalı olarak devretmişse, alacaklı bu tasarrufların iptalini isteyebilir. Aciz belgesi veya aciz belgesi hükmündeki haciz tutanağı bu davanın ön şartıdır.

İvazsız (karşılıksız) tasarruflar ve bağışlamalar bakımından, geçici veya kesin aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının düzenlendiği tarihten önceki bir yıl içinde yapılan işlemler iptale tabidir (İİK m. 278). Davanın şartları Tasarrufun İptali Davası: Borçlunun Mal Kaçırması, Şartlar ve Süre (İİK 277-284) yazımızda anlatılmıştır.

Aciz belgesinin dava sırasında sunulması

Yargıtay, aciz belgesini tasarrufun iptali davasının ön koşulu saymakla birlikte, belgenin dava açılmadan önce alınmış olmasını aramamaktadır:

Aynı yaklaşım, ilk derece mahkemesinin aciz belgesi sunulmadığı gerekçesiyle davayı usulden reddettiği bir dosyada da tekrarlanmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 02.06.2025 tarihli, E. 2023/9991, K. 2025/8936 sayılı kararı). Bu kararda ilk derece mahkemesi belge için kesin süre vermiş olmasına rağmen ret kararı bozulmuştur. Yine de belge yargılama sona erene kadar hiç sunulamazsa aciz hâli ispatlanmış olmaz. Bu nedenle fiili haciz, tasarrufun iptali davasıyla eş zamanlı olarak yürütülmelidir.

Yeniden takipte ödeme emrine gerek olmaması

Alacaklı aciz belgesini aldığı tarihten itibaren bir yıl içinde takibe girişirse, borçluya yeniden ödeme emri tebliğ edilmesine gerek yoktur (İİK m. 143/3). Bu süre geçtikten sonra yeni bir takip başlatılması gerekir.

Faiz yasağı

Aciz belgesinde yazılı alacak miktarı için faiz istenemez (İİK m. 143/4). Kefiller, müşterek borçlular ve borcu üstlenenler de bu miktar için ödemek zorunda kaldıkları faiz nedeniyle borçluya rücu edemez. Faiz yasağı alacaklının aleyhinedir; bu nedenle alacaklı aciz belgesi aldıktan sonra borçlunun malvarlığını takip etmeli ve uygun zamanda yeniden takip başlatmalıdır.

Yirmi yıllık zamanaşımı

Aciz belgesindeki borç, borçluya karşı belgenin düzenlenmesinden itibaren yirmi yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (İİK m. 143/6). Bu süre, adi alacaklar için geçerli on yıllık süreden uzundur. Borçlunun mirasçıları ise, mirasın açılmasından itibaren bir yıl içinde alacaklı hakkını aramamışsa borcun zamanaşımına uğradığını ileri sürebilir.

Hacze iştirak

Takip talebinden veya davadan önce yapılmış bir takip üzerine alınmış aciz belgesi, başka bir alacaklının koydurduğu hacze aynı derecede iştirak hakkı verir (İİK m. 100/1-1). Bu konu Hacze İştirak (İİK 100-101): Hangi Alacaklılar Önceki Hacze Aynı Derecede Katılır? yazımızda anlatılmıştır.

Borçlunun gelirine başvurma

Hakkında aciz belgesi alınmış borçlunun asgari ücretin üstünde bir geçim sürdürdüğü, alacağın aciz belgesine bağlanmasından itibaren en geç beş yıl içinde alacaklının başvurusu üzerine ispatlanırsa, icra mahkemesi borçlunun asgari ücretin üstündeki gelirinin dörtte birinden az olmamak üzere bir kısmını belirler (İİK m. 338/2). Borçlu bu tutarı her ay icra dairesine yatırmak zorundadır. Yatırmazsa bir yıla kadar tazyik hapsine karar verilir. Bu hüküm, kâğıt üzerinde malı olmayan ancak yüksek bir yaşam süren borçlulara karşı alacaklıyı korur.

Sonradan edinilen malları bildirme yükümlülüğü

Mal beyanında malı olmadığını bildiren veya borcuna yetecek mal göstermeyen borçlu, sonradan kazandığı malları ve gelirindeki artışları yedi gün içinde icra dairesine taahhütlü mektupla veya sözlü olarak bildirmek zorundadır (İİK m. 77). Bu yükümlülüğü makbul bir mazereti olmadan yerine getirmeyen borçlu, alacaklının şikâyeti üzerine disiplin hapsiyle cezalandırılır. Mal veya kazanç mevcutsa on gün, borçlu bunu makbul bir sebep olmadan elden çıkarmışsa bir aya kadar disiplin hapsi uygulanır (İİK m. 339). Borçlu takibe konu borcu tamamen öderse ceza düşer.

Bu hüküm, aciz belgesi alınan dosyalarda alacaklının borçlunun yeni edindiği mirası, aracı veya yeni işe girmesini takip etmesini ve borçlunun bildirim yapmadığını tespit ettiğinde şikâyet yoluna gitmesini mümkün kılar.

Aciz vesikası sicili

Aciz belgesinin bir nüshası, her il merkezinde Adalet Bakanlığınca belirlenen icra dairesinde tutulan özel sicile kaydedilir (İİK m. 143/1). Bu sicil alenidir. Bankalar ve finans kuruluşları kredi değerlendirmesinde bu kayıtları dikkate alabilir.

Borçlu, aciz belgesini düzenleyen icra dairesine borcunu işlemiş faizleriyle birlikte her zaman ödeyebilir. Borcun tamamı ödenince aciz belgesi sicilden silinir ve borçluya buna ilişkin bir belge verilir (İİK m. 143/7). Takip batıl veya iptal edilmişse, borçlunun borçlu olmadığı mahkeme kararıyla ortaya çıkmışsa veya alacaklı takipten vazgeçmişse de belge sicilden silinir.

Örnek olay

MM, 250.000 TL alacağı için NN hakkında ilamsız takip başlatır. Takip kesinleşir. UYAP sorgusunda NN adına kayıtlı araç ve taşınmaz çıkmaz, banka hesapları boştur. MM’nin talebiyle NN’nin evinde haciz yapılır; evde yalnızca zorunlu ev eşyası bulunur ve tutanağa “haczi kabil mal bulunamadı” yazılır. Bu tutanak kesin aciz belgesi hükmündedir.

MM, araştırması sonucunda NN’nin takipten dört ay önce adına kayıtlı tek dairesini kardeşine devrettiğini öğrenir. Aciz belgesi hükmündeki haciz tutanağına dayanarak kardeş aleyhine tasarrufun iptali davası açar. Devir, aciz belgesinden önceki bir yıl içinde ve kardeşe yapıldığından, bedelin gerçek değere uygun ödendiği ispatlanmadıkça bağışlama sayılır ve iptal edilebilir.

Sıkça sorulan sorular

Ne yapmalı?

Alacağını tahsil edemeyen alacaklı, yalnızca UYAP sorgularıyla yetinmeyip borçlunun yerleşim yerinde fiili haciz yaptırmalı ve tutanağın aciz belgesi niteliğinde düzenlenmesini sağlamalıdır. Borçlunun son bir yıl içinde mal devri olup olmadığı araştırılmalı, varsa tasarrufun iptali davası değerlendirilmelidir. Borçlu ise borcunu ödedikten sonra aciz vesikası sicilinden silinme belgesini almalıdır.

İlgili yazılar: Mal Beyanı Nedir? İcra Takibinde Süre, Tazyik Hapsi ve Mal Beyanı Dilekçesi Örneği, Genel Haciz Talebi ve UYAP Mal Varlığı Sorgusu: Tapu, Araç, SGK ve Banka Sorgulama

Mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 82, 100, 102, 105, 143, 277, 278, 338..

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.