Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m. 3). Arabuluculuk bu davalarda dava şartıdır. Arabulucuya hiç başvurulmadan veya arabuluculuk süreci tamamlanmadan açılan dava, esasına girilmeden usulden reddedilir. Yargıtay, başvurunun dava açılmasından birkaç dakika önce yapılmış olmasını bile bu şartı karşılamaya yeterli görmemektedir.
KISA CEVAP
- İşçi ve işveren alacakları, tazminatlar ve işe iade davalarında arabuluculuk dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m. 3).
- 7445 sayılı Kanun ile bu alacaklara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsama alınmıştır.
- Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.
- Arabulucu üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde süre en fazla bir hafta uzatılabilir.
- Arabuluculuk son tutanağı düzenlenmeden dava açılırsa dava usulden reddedilir.
- İlk toplantıya geçerli mazereti olmadan katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur.
- İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir.
Kapsamdaki uyuşmazlıklar
7036 sayılı Kanun m. 3/1, kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı olarak düzenler. Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma ücreti, yıllık izin ücreti, hafta tatili ve bayram ücretleri ile işe iade bu kapsama girer.
7445 sayılı Kanun ile 2023 yılından itibaren bu alacak ve tazminatlara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsama alınmıştır. İcra takibine itiraz edilmesi üzerine açılacak itirazın iptali davasından önce de arabulucuya başvurulur. Bu davayı sitemizdeki İtirazın İptali Davası yazısında anlattık.
Kapsam dışındaki uyuşmazlıklar ise şunlardır: iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları. İş kazası tazminatını sitemizdeki İş Kazası Tazminatı yazısında anlattık.
Dava şartı ve usulden ret
Arabuluculuk sürecinin tamamlanması davadan önce gerçekleşmelidir. Kanun bu konuda açık bir sonuç öngörür:
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-2
Arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilir.
Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 26.05.2025 tarihli, E. 2025/1621, K. 2025/2188 sayılı kararına konu olayda davacı, arabuluculuk bürosuna dava açılmasından 17 dakika önce başvurmuş, arabuluculuk son tutanağı ise dava açıldıktan sonra düzenlenmişti. Yerel mahkemenin usulden ret kararı onanmıştır. Bu karar, başvurunun yapılmış olmasının yetmediğini; arabuluculuk faaliyetinin dava açılmadan önce sona ermiş olması gerektiğini gösterir.
Usulden ret sonrasında arabuluculuk sürecinin tamamlanıp yeniden dava açılması mümkündür. Ancak bu arada zamanaşımı veya hak düşürücü süreler dolmuşsa, özellikle işe iade davasındaki kısa süre nedeniyle telafisi güç sonuçlar doğabilir.
Süreler
- Başvuru: Arabuluculuk bürosuna başvurulur. İşe iade taleplerinde başvuru, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılmalıdır.
- Arabulucunun atanması: Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir ve taraflara bildirir.
- Görüşmeler: Arabulucu, görevlendirmeden itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır. Zorunlu hâllerde bu süre en çok bir hafta uzatılabilir.
- Son tutanak: Anlaşma sağlanırsa tutanak ilam niteliğinde belge olur. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak düzenlenir.
- Dava: İşe iade davası, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde açılmalıdır. Alacak davalarında zamanaşımı süreleri geçerlidir.
Arabulucuya başvuru tarihinden son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.
İlk toplantıya katılmamanın sonucu
Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmazsa, arabuluculuk faaliyeti bu nedenle sona erer. Bu taraf, sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez (7036 sayılı Kanun m. 3/12). Bu yaptırım işverenler bakımından özellikle önem taşır.
Sıkça sorulan sorular
Arabuluculuk ücretli midir?
Taraflar anlaşamazsa iki saate kadar olan görüşmelerin arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve sonradan yargılama giderlerine eklenir. Anlaşma sağlanırsa ücret, tarife uyarınca taraflarca eşit olarak ödenir.
Avukat olmadan arabulucuya başvurulabilir mi?
Başvurulabilir. Başvuru adliyedeki arabuluculuk bürosuna şahsen veya e-Devlet üzerinden yapılabilir. Ancak anlaşma tutanağında yer alan ibra ve feragat ifadelerinin sonuçları dikkatle değerlendirilmelidir.
Arabuluculukta anlaşılan miktar sonradan dava edilebilir mi?
Arabuluculuk anlaşma belgesinde yer alan hususlar hakkında taraflar dava açamaz. Bu nedenle anlaşmaya hangi alacak kalemlerinin dahil olduğu belgede açıkça yazılmalıdır.
İşveren arabuluculuğa başvurmadan işçiye dava açabilir mi?
Açamaz. Zorunlu arabuluculuk hem işçi hem işveren talepleri için geçerlidir. İşverenin işçiden alacağı veya tazminat talebi için de önce arabulucuya başvurulur.
Başvuruda belirtilmesi gerekenler
Arabuluculuk başvurusunda talep edilen alacak kalemlerinin tamamının yazılması önemlidir. Başvuruda yer almayan bir alacak için sonradan dava açılırsa, o kalem yönünden dava şartı eksik sayılabilir. Kıdem, ihbar, fazla çalışma, yıllık izin, hafta tatili, genel tatil ücreti ve işe iade talepleri birlikte belirtilmelidir. İşe iade davasını sitemizdeki İşe İade Davası yazısında anlattık.
Mevzuat: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.