İş Kazası Tazminatı: Maddi ve Manevi Tazminat, Kusur Raporu ve Zamanaşımı

İş kazası tazminatı, iş kazası geçiren işçinin ya da kazada ölen işçinin yakınlarının, uğradıkları zararın giderilmesi için işverenden istedikleri tazminattır. SGK’nın bağladığı gelir ve ödediği ödenekler zararın bir kısmını karşılar; kalan zarar ve manevi zarar işverenden istenir. Tazminatın tutarını en çok etkileyen iki belge vardır: işçinin meslekte kazanma gücü kaybını gösteren maluliyet raporu ve kazadaki kusur oranlarını gösteren kusur raporu.

İş kazası nedir?

Her kaza iş kazası değildir. Bir olayın iş kazası sayılması için 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda sayılan hâllerden birinde meydana gelmesi ve sigortalıyı bedenen ya da ruhen engelli hâle getirmesi gerekir.

İşveren servisiyle işe giderken yaşanan trafik kazası, iş için başka bir şehre gönderilen işçinin yolda geçirdiği kaza ve iş yerinde mola sırasında yaşanan kaza bu tanıma girer. İşçinin kendi aracıyla ya da toplu taşımayla işe giderken geçirdiği kaza ise kural olarak iş kazası sayılmaz.

SGK’ya bildirim

İşveren iş kazasını kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya ise kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır (5510 sayılı Kanun m. 13/2). İşveren bildirim yapmazsa işçi ya da yakınları kazayı SGK’ya kendileri bildirir. SGK olayı iş kazası saymazsa, iş mahkemesinde iş kazasının tespiti davası açılır. Bu tespit, tazminat davasının da temelidir.

İşverenin sorumluluğu

İşverenin iş sağlığı ve güvenliği borcu iki kanunda düzenlenir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m. 4, işverene riskleri değerlendirme, önlem alma, eğitim verme ve denetleme yükümlülüğü yükler. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 417 ise bu borca aykırılığın sonucunu düzenler:

İşverenin sorumluluğu sözleşmeye aykırılığa dayandığı için zamanaşımı on yıldır ve işveren, kusursuz olduğunu kendisi ispat etmedikçe sorumludur. İşverenin “işçiye baret verdim” demesi yetmez; baretin kullanılıp kullanılmadığını denetlediğini, eğitimi verdiğini ve riski değerlendirdiğini de göstermesi gerekir.

Hangi tazminatlar istenir?

Maddi tazminat

Kazada yaralanan işçinin maddi zararı TBK m. 54’te sayılır: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.

Uygulamada en büyük kalem, sürekli iş göremezlikten doğan kazanç kaybıdır. Bilirkişi, işçinin kaza tarihindeki ücretini, yaşını, meslekte kazanma gücü kayıp oranını ve kusur durumunu esas alarak işçinin çalışma hayatı boyunca ve sonrasında uğrayacağı kaybı hesaplar. Bu hesaptan iki indirim yapılır:

• Kusur indirimi: İşçinin kazada kendi kusuru varsa tazminat bu oranda azalır. İşçi %30 kusurluysa işveren zararın %70’inden sorumludur.
• SGK gelirinin düşülmesi: SGK’nın işçiye bağladığı sürekli iş göremezlik gelirinin ilk peşin sermaye değeri, hesaplanan zarardan düşülür. İşçi aynı zarar için iki kez ödeme almaz.

Ölüm hâlinde destekten yoksun kalma tazminatı

İşçi kazada ölürse, onun desteğinden yoksun kalan eşi, çocukları ve kimi zaman anne ve babası destekten yoksun kalma tazminatı ister (TBK m. 53). Cenaze giderleri de istenir. Hesapta ölen işçinin geliri, yakınlara ne kadar süre destek olacağı, kusur oranı ve SGK’nın yakınlara bağladığı gelirler dikkate alınır.

Manevi tazminat

Kazada yaralanan işçi, yaşadığı acı ve üzüntü için manevi tazminat ister. Ağır yaralanma ya da ölüm hâlinde işçinin yakınları da manevi tazminat isteyebilir:

Manevi tazminatın tutarını mahkeme belirler. Maluliyet oranı, kusur durumu, işçinin yaşı, tedavi süreci, tarafların ekonomik durumu ve paranın alım gücü dikkate alınır. Manevi tazminat SGK ödemelerinden etkilenmez; SGK manevi zararı karşılamaz.

Kusur raporu

İş kazası davasının sonucunu çoğu zaman kusur raporu belirler. Mahkeme, kazanın meydana geldiği iş kolunda yetkin iş güvenliği uzmanlarından oluşan bir bilirkişi heyetine kazayı inceletir. Heyet işverenin, işçinin ve varsa üçüncü kişilerin kusur oranlarını yüzde olarak belirler.

Aynı kararda Daire, bilirkişi heyeti usulüne uygun oluşturulmadığı ve aynı kaza için başka dosyalarda farklı kusur oranları verildiği için kararı bozmuş; yetkin iş güvenliği uzmanlarından oluşan farklı bir heyetten, önceki raporlardaki çelişkileri gideren yeni bir rapor alınmasını istemiştir.

Kusur raporuna itiraz edilebilir. Rapor, kazanın oluşuna, iş yerindeki risk değerlendirmesine, verilen eğitimlere ve kişisel koruyucu donanıma dair belgeleri tartışmıyorsa, ceza dosyasındaki ya da SGK müfettiş raporundaki tespitlerle çelişiyorsa yeni rapor istenir.

Ceza dosyası ve SGK müfettiş raporu

İş kazası çoğu zaman bir ceza soruşturmasına da konu olur. Ceza dosyasında alınan kusur raporu ve SGK müfettişlerinin düzenlediği iş kazası inceleme raporu tazminat davasında delil olarak kullanılır. Ancak hukuk hâkimi bunlarla bağlı değildir; çelişki varsa giderilmesi gerekir. Ceza dosyasında sanığın beraat etmesi, işverenin tazminat sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

SGK rücu davası

SGK iş kazası geçiren işçiye geçici iş göremezlik ödeneği öder, sürekli iş göremezlik geliri bağlar, tedavi giderlerini karşılar. Kaza işverenin kastı ya da iş güvenliği mevzuatına aykırı davranışı sonucu meydana gelmişse SGK bu ödemeleri işverenden geri ister:

Rücu davası işçinin açtığı tazminat davasından ayrıdır, ama ikisi aynı kazaya dayanır ve aynı kusur sorusunu cevaplar. Bu yüzden iki davada farklı kusur oranlarının çıkması sık rastlanan bir sorundur. Yargıtay’ın onadığı bir kararda Bölge Adliye Mahkemesi bu çelişkiyi şöyle tespit etmiştir:

Bu dosyada Bölge Adliye Mahkemesi, kesinleşen rücu davasındaki kusur oranını esas alarak maddi tazminatı yeniden hesaplamış, Yargıtay da kararı onamıştır. SGK’nın aynı kaza için açtığı bir rücu davası varsa, tazminat davasında o dosyanın getirtilmesini istemek gerekir.

Arabuluculuk istisnası

İşçilik alacakları ve işe iade davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. İş kazasından doğan tazminat davaları bu kuralın dışındadır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/3’e göre iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında ve bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında zorunlu arabuluculuk uygulanmaz. İşçi doğrudan iş mahkemesinde dava açar. Taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir.

Aynı kazadan sonra işçinin iş sözleşmesi feshedilmiş ve işçi kıdem tazminatı, ihbar tazminatı gibi alacaklar da istiyorsa, bu alacaklar için arabuluculuk zorunluluğu devam eder. Bu alacaklar İşçilik Alacakları yazımızda anlatılıyor.

Zamanaşımı

İşverene karşı açılacak tazminat davası sözleşmeye aykırılığa dayandığı için TBK m. 146’daki on yıllık zamanaşımına tabidir. Süre, kural olarak zararın ve özellikle maluliyet oranının kesin olarak öğrenildiği tarihten başlar. Maluliyet kazadan hemen sonra belli olmayabilir; tedavi sürer, SGK ya da Adli Tıp raporu sonradan alınır. Bu yüzden süreyi hesaplarken kaza tarihine değil, kesinleşen maluliyet raporunun tarihine bakmak gerekir. Yine de en güvenli yol, süreyi kaza tarihinden itibaren saymak ve davayı geciktirmemektir.

Dava süreci

1. Kazanın kaydı: Kaza tutanağı, hastane kayıtları, SGK bildirimi. İşveren bildirmediyse işçi bildirir.
2. İş kazası tespiti: SGK kazayı iş kazası saymazsa tespit davası açılır.
3. Maluliyet oranı: SGK Sağlık Kurulu kararı. İtiraz hâlinde Adli Tıp Kurumu raporu alınır.
4. Tazminat davası: Arabuluculuk şartı olmadan, iş mahkemesinde açılır. Tutar dava açarken çoğu zaman belli olmadığından alacağın bir kısmı dava edilir (kısmi dava). Talep, bilirkişi raporundan sonra tahkikat sona erene kadar bir defaya mahsus artırılabilir; zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır (HMK m. 109/4).
5. Kusur ve hesap raporu: Mahkeme önce kusur raporu, sonra tazminat hesap raporu alır.
6. Karar ve kanun yolları: İstinaf, parasal sınırı aşan kararlarda temyiz.

Toplanacak belgeler

• Kaza tutanağı, olay yeri fotoğrafları ve tanıkların adları
• Hastane, ameliyat ve tedavi kayıtları, istirahat raporları
• SGK iş kazası bildirimi, SGK müfettiş raporu, varsa ceza soruşturması dosya numarası
• SGK Sağlık Kurulu maluliyet kararı ve gelir bağlama yazısı
• Ücret bordroları ve banka hesap dökümü (kazanç kaybı ücrete göre hesaplanır)
• İşverenin verdiği iş güvenliği eğitim belgeleri ve kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları
• Tedavi, ilaç, yol ve bakım giderlerinin faturaları

Sıkça sorulan sorular

İş kazası tazminatı için arabulucuya gitmem gerekir mi?
Hayır. İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları zorunlu arabuluculuğun dışındadır. Doğrudan iş mahkemesinde dava açılır.

Kazada benim de kusurum varsa tazminat alabilir miyim?
Alabilirsiniz, ama maddi tazminat kusurunuz oranında azalır. Manevi tazminatın tutarı da kusur durumuna göre belirlenir. İşçinin kusurunun bulunması işverenin sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmaz.

SGK bana gelir bağladı. Ayrıca işverenden tazminat isteyebilir miyim?
Evet. SGK gelirinin peşin sermaye değeri, hesaplanan maddi zarardan düşülür; aşan kısım işverenden istenir. Manevi tazminat SGK ödemelerinden bağımsızdır.

İş kazası tazminatı davasında zamanaşımı ne kadar?
İşverene karşı açılacak davada on yıldır. Süre kural olarak maluliyetin kesin olarak öğrenildiği tarihten başlar.

Kaza geçirdikten sonra işten çıkarıldım. Ne yapabilirim?
Tazminat davasını arabuluculuk şartı olmadan açabilirsiniz. Kıdem ve ihbar tazminatı gibi alacaklar için ise arabulucuya başvurmanız gerekir. İş güvencesi kapsamındaysanız fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde işe iade için arabulucuya başvurabilirsiniz.

Servis kazası iş kazası sayılır mı?
İşverenin sağladığı taşıtla işe gidiş gelişte yaşanan kaza iş kazasıdır. Kendi aracınızla ya da toplu taşımayla giderken yaşanan kaza kural olarak iş kazası sayılmaz.

Sonuç

İş kazasından sonra önce kazanın SGK’ya bildirildiğini kontrol edin, tedavi ve kaza belgelerini saklayın ve maluliyet oranının belirlenmesini sağlayın. Ardından arabulucuya gitmeden iş mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açın. Kusur raporu geldiğinde ceza dosyası, SGK müfettiş raporu ve varsa rücu davasındaki raporlarla karşılaştırın ve çelişki varsa itiraz edin.

Mevzuat: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu.

Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.