SEGBİS Nedir? Ceza Yargılamasında Sesli ve Görüntülü Katılım

Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS), Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) içinde çalışan ve ses ile görüntünün aynı anda elektronik ortamda iletildiği, kaydedildiği ve saklandığı sistemdir. Bu sistem sayesinde başka bir adliyede, ceza infaz kurumunda veya tedavi kurumunda bulunan sanık, tanık ya da bilirkişi, davaya bakan mahkemenin duruşmasına fiziken gelmeden katılabilir. Duruşma salonundakiler ile sistem üzerinden bağlanan kişi birbirini eş zamanlı olarak görür ve duyar.

SEGBİS’in ceza muhakemesindeki dayanağı, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) birden fazla hükmü ile 20/9/2011 tarihli ve 28060 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelik’tir.

Yasal dayanak

SEGBİS’in kullanılabileceği başlıca hâller CMK’da şu şekilde düzenlenmiştir:

• Sanığın sorgusu ve duruşmaya katılması (CMK m. 196/4). Hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda, yurt içinde bulunan sanığın sorgusu görüntülü ve sesli iletişim tekniğiyle yapılabilir veya sanığın duruşmalara bu yolla katılmasına karar verilebilir.
• Tanık ve bilirkişinin dinlenmesi (CMK m. 180/5). Naip hâkim veya istinabe yoluyla dinlenmesi gereken tanık veya bilirkişinin görüntülü ve sesli iletişim tekniğiyle dinlenme olanağı varsa ifade bu yöntemle alınır.
• Yakalanan kişinin hâkim önüne çıkarılması (CMK m. 94/2). Yakalama emri üzerine yakalanan kişi yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılamıyorsa, yakalandığı yer adliyesinde, yoksa en yakın adliyede kurulu sistem kullanılarak sorgusu yapılır veya ifadesi alınır.
• Tanığın korunması (CMK m. 58/3). Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda, hazır bulunanların huzurunda dinlenmesi tanık için ağır tehlike oluşturuyorsa hâkim, hazır bulunma hakkı olanlar olmadan tanığı dinleyebilir. Bu durumda dinleme sırasında ses ve görüntülü aktarma yapılır ve soru sorma hakkı saklı kalır.

CMK m. 183, adliye binasında ve duruşma salonunda sesli veya görüntülü kayıt ya da nakil olanağı sağlayan aletlerin kullanılmasını yasaklar. Bu yasak, CMK m. 180/5 ve 196/4 hükümleri saklı tutularak düzenlenmiştir. Dolayısıyla SEGBİS kaydı, bu yasağın kanunla tanınmış istisnasıdır.

Yönetmelik’in 14. maddesi uyarınca teknik altyapının hazır olması durumunda ceza infaz kurumunda bulunan kişi SEGBİS ile dinlenebileceği gibi, SEGBİS üzerinden duruşmalara da katılabilir.

Sanığın SEGBİS ile sorgusu

2017 değişikliği ve suçun ağırlığı

CMK m. 196/2, alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda sanığın istinabe yoluyla sorgusunu yasaklar. SEGBİS’i düzenleyen dördüncü fıkra ise eski hâliyle “yukarıdaki fıkralar içeriğine göre” ibaresini içerdiğinden, bu sınırlamanın SEGBİS için de geçerli olduğu kabul ediliyordu.

694 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 147. maddesiyle (7078 sayılı Kanun’la aynen kabul edilmiştir) bu ibare metinden çıkarılmış ve yerine “hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda” ibaresi eklenmiştir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, bu değişiklikle birlikte alt sınır ayrımı yapılmaksızın tüm suçlarda sanığın SEGBİS ile sorgusunun yapılabileceğini kabul etmiştir. Kurul, mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda, alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan yargılanan ve mahkeme huzuruna getirilmeyi talep eden sanığın SEGBİS ile sorgusunun yapılmasının veya duruşmalara bu yolla katılmasının bozma nedeni oluşturmayacağına karar vermiştir (Yargıtay CGK, E. 2016/870, K. 2018/76, T. 27/2/2018).

Sanığın fiziken hazır bulunma talebi

Kanun, SEGBİS’e başvurulmasını mahkemenin “zorunlu görmesi” şartına bağlamıştır. Bu nedenle mahkeme, SEGBİS’i kural hâline getiremez; nakil güçlüğü, güvenlik riski, sanığın başka bir yargı çevresinde tutuklu veya hükümlü bulunması gibi zorunluluk nedenlerini gerekçesinde göstermelidir. Sanık veya müdafii, savunmanın mahkeme huzurunda yapılmasını gerektiren somut nedenleri (örneğin yüzleştirme, delillerin doğrudan incelenmesi, sağlık durumu) dilekçeyle bildirerek fiziken hazır bulundurulmayı talep edebilir. Bu talebin değerlendirilmesi mahkemenin takdirindedir; ancak talebin ve ret gerekçesinin tutanağa geçmesi, kanun yolu incelemesinde önem taşır.

SEGBİS ile katılan sanığın usule ilişkin hakları

SEGBİS ile duruşmaya bağlanan sanık, duruşma salonunda bulunan sanığın sahip olduğu usule ilişkin haklardan aynı şekilde yararlanır. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun yukarıda anılan kararında aktarılan görüşe göre bu yolla duruşmaya katılan sanık, o oturumda dinlenen tanık veya bilirkişilere soru sorabilir ve beyanlara karşı itirazlarını dile getirebilir. Sanığa esas hakkındaki mütalaaya karşı savunma yapma imkânı tanınmalı, son sözü sorulmalı ve hüküm sistem üzerinden yüzüne karşı açıklanmalıdır. CMK m. 147/1-h uyarınca ifade ve sorgu işlemlerinin kaydında teknik imkânlardan yararlanılır; SEGBİS kaydı da bu kapsamda değerlendirilir.

Mahkemece sorgusu yapılmış sanık, CMK m. 196/1 uyarınca duruşmadan bağışık tutulmayı da isteyebilir. Bağışıklık kararı verilmediği sürece sanığın her oturuma bizzat veya SEGBİS ile katılımının sağlanması gerekir.

Yargıtay’ın bozma nedeni saydığı hâller

SEGBİS’in kullanılması, sanığın savunma hakkını ve CMK m. 193/1’deki “hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz” kuralını ortadan kaldırmaz. Yargıtay bu konuda iki tür hatayı bozma nedeni saymıştır.

Sistem arızası nedeniyle sanığın yokluğunda hüküm kurulması

Yargıtay 11. Ceza Dairesi, başka bir yargı çevresindeki ceza infaz kurumunda hükümlü bulunan sanık hakkında, duruşmadan bağışık tutulmak isteyip istemediği sorulmadan ve SEGBİS sisteminin arızalı olduğu gerekçesiyle yokluğunda yargılamaya devam edilip hüküm kurulmasını savunma hakkının kısıtlanması olarak değerlendirmiştir. Daireye göre sanığın son oturumda bizzat hazır bulundurulması veya SEGBİS bağlantısının kurulması sağlanarak hükmün yüzüne karşı verilmesi gerekir (Yargıtay 11. CD, E. 2019/7197, K. 2020/264, T. 16/1/2020).

Bu karar, teknik aksaklığın sanığın aleyhine sonuç doğuramayacağını göstermektedir. Bağlantı kurulamayan oturumda mahkemenin oturumu ertelemesi veya sanığın getirilmesini sağlaması gerekir.

Savunma alınmadan hüküm kurulması

Yargıtay 3. Ceza Dairesi, SEGBİS ile bağlandığı oturumda sağlık durumunun iyi olmadığını belirterek bu yolla savunma yapmak istemediğini bildiren, sonrasında da duruşmaya katılmayan sanık hakkında savunması alınmadan mahkûmiyet hükmü kurulmasını CMK m. 193/1’e aykırı bulmuş ve hükmü bozmuştur (Yargıtay 3. CD, E. 2021/5429, K. 2021/11353, T. 28/12/2021).

Tanık ve bilirkişinin SEGBİS ile dinlenmesi

CMK m. 180, hastalık, malullük veya yargı çevresi dışında oturma gibi nedenlerle duruşmaya gelemeyen tanık ve bilirkişinin naip hâkim veya istinabe yoluyla dinlenmesine imkân verir. Beşinci fıkra uyarınca bu kişilerin SEGBİS ile dinlenme olanağı bulunuyorsa ifade bu yöntemle alınır. İstinabeden farklı olarak SEGBİS’te tanık, davaya bakan mahkeme tarafından doğrudan dinlenir; sanık, müdafi ve katılan vekili tanığa eş zamanlı soru yöneltebilir. Bu yönüyle SEGBİS, doğrudan doğruyalık (vasıtasızlık) ilkesine istinabeden daha uygundur.

CMK m. 180/3 uyarınca davayı gören mahkeme, zorunluluk olmadıkça büyükşehir belediye sınırları içinde bulunan şikâyetçi, katılan, sanık, müdafi veya vekil, tanık ve bilirkişilerin istinabe yoluyla dinlenmesine karar veremez.

Uygulamada dikkat edilmesi gereken hususlar

Talep ve merci. SEGBİS ile katılma veya fiziken hazır bulundurulma talebi, davaya bakan mahkemeye dilekçeyle bildirilir. Dilekçede esas numarası, kişinin bulunduğu yer ve bağlanılacak adliye veya ceza infaz kurumu belirtilmelidir. Tutuklu veya hükümlü sanıklar bakımından bağlantı, bulundukları ceza infaz kurumundaki SEGBİS odasından sağlanır.

Süre. Kanunda bu talep için belirli bir süre öngörülmemiştir. Bununla birlikte talebin, duruşma gününden makul bir süre önce yapılması gerekir. Bağlanılacak adliyede veya kurumda teknik hazırlık yapılması ve oturumun planlanması zaman alır.

Masraf. Kanunda ve Yönetmelik’te SEGBİS kullanımı için taraflara yüklenen ayrı bir harç veya ücret öngörülmemiştir.

Tutanak. Bağlantı kesintileri, sesin veya görüntünün anlaşılamaması, müdafi ile sanık arasında gizli görüşme imkânının bulunmaması gibi aksaklıkların duruşma tutanağına geçirilmesi talep edilmelidir. Tutanağa yansımayan bir aksaklığın kanun yolu aşamasında ispatı güçleşir.

Müdafiin yeri. Müdafi, sanıkla aynı yerde veya duruşma salonunda bulunabilir. Müdafiin duruşma salonunda bulunduğu durumlarda sanıkla oturum öncesinde ve aralarda görüşme imkânının sağlanması mahkemeden talep edilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Sanık SEGBİS ile duruşmaya katılmayı reddedebilir mi?
Sanık fiziken hazır bulundurulmayı talep edebilir; ancak mahkeme, zorunlu gördüğü hâllerde CMK m. 196/4 uyarınca SEGBİS’e karar verebilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2018 tarihli kararı uyarınca sanığın talebine rağmen SEGBİS’in kullanılması, tek başına bozma nedeni değildir. Sanığın SEGBİS ile savunma yapmayı reddetmesi hâlinde ise mahkeme, savunmasını almadan mahkûmiyet hükmü kuramaz.

Yurt dışında bulunan sanık SEGBİS ile katılabilir mi?
CMK m. 196/4 yalnızca yurt içinde bulunan sanığı kapsar. Yurt dışındaki sanığın sorgusu için CMK m. 196/6 uyarınca duruşma tarihinden önce duruşma açılarak veya istinabe yoluyla sorgu yapılabilir.

SEGBİS kayıtları dosyaya girer mi?
Evet. Sistem, ses ve görüntüyü eş zamanlı iletmenin yanında kaydeder ve saklar. Ayrıca söz konusu beyanlar duruşma tutanağına geçirilir.

Hukuk davalarında da SEGBİS kullanılır mı?
Hukuk yargılamasında duruşmaya ses ve görüntü aktarılması yoluyla katılma, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 149’da ayrıca düzenlenmiştir. Bu yazı yalnızca ceza muhakemesindeki uygulamayı ele almaktadır.

Sonuç

SEGBİS, CMK m. 196/4 uyarınca mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda suçun ağırlığına bakılmaksızın sanığın sorgusunda ve duruşmalara katılımında kullanılabilir. Bununla birlikte sistem, sanığın hazır bulunma ve savunma hakkının yerine geçen bir araçtır; arıza nedeniyle sanığın yokluğunda veya savunması alınmadan hüküm kurulması Yargıtay tarafından bozma nedeni sayılmaktadır. Bağlantıdaki aksaklıkların ve fiziken hazır bulunma taleplerinin tutanağa geçirilmesi, kanun yolu aşamasında belirleyici olur. Somut dosyalara ilişkin sorular için büromuzla iletişime geçilebilir.

Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu.

Bu yazı, 16 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.