Kesinleşmiş bir hüküm kural olarak değiştirilemez. Ancak bir adli hata ortaya çıktığında, hukuk güvenliği ile adalet arasındaki dengeyi sağlamak için olağanüstü kanun yolları öngörülmüştür. Yargılamanın yenilenmesi bunların en önemlisidir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 311 ila 323. maddeleri, hangi hâllerde kesinleşmiş bir davanın yeniden görüleceğini ve bu sürecin nasıl işleyeceğini düzenler. Hüküm infaz edilmiş veya hükümlü ölmüş olsa bile bu yola başvurulabilir.
KISA CEVAP
- Yargılamanın yenilenmesi, kesinleşmiş bir hükümde adli hata bulunduğu iddiasıyla başvurulan olağanüstü bir kanun yoludur.
- Hükümlü lehine nedenler CMK 311’de, aleyhine nedenler CMK 314’te sınırlı olarak sayılmıştır.
- En sık başvurulan neden, sanığın beraatini veya daha hafif cezayı gerektirecek yeni olay veya delillerin ortaya çıkmasıdır.
- Delilin yeniliği, hükmü veren mahkemenin onu değerlendirip değerlendirmediğine göre belirlenir.
- Başvuru hükmü veren mahkemeye yapılır; mahkeme önce istemin kabule değer olup olmadığına karar verir.
- Hükümlü lehine yenilenen yargılamada önceki cezadan daha ağır ceza verilemez.
Kanun metni
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 311/1
(1) Kesinleşen bir hükümle sonuçlanmış bir dava, aşağıda yazılı hâllerde hükümlü lehine olarak yargılamanın yenilenmesi yoluyla tekrar görülür: a) Duruşmada kullanılan ve hükmü etkileyen bir belgenin sahteliği anlaşılırsa. b) Yemin verilerek dinlenmiş olan bir tanık veya bilirkişinin hükmü etkileyecek biçimde hükümlü aleyhine kasıt veya ihmal ile gerçek dışı tanıklıkta bulunduğu veya oy verdiği anlaşılırsa. c) Hükme katılmış olan hâkimlerden biri, hükümlünün neden olduğu kusur dışında, aleyhine ceza kovuşturmasını veya bir ceza ile mahkûmiyetini gerektirecek biçimde görevlerini yapmada kusur etmiş ise. d) Ceza hükmü hukuk mahkemesinin bir hükmüne dayandırılmış olup da bu hüküm kesinleşmiş diğer bir hüküm ile ortadan kaldırılmış ise. e) Yeni olaylar veya yeni deliller ortaya konulup da bunlar yalnız başına veya önceden sunulan delillerle birlikte göz önüne alındıklarında sanığın beraatini veya daha hafif bir cezayı içeren kanun hükmünün uygulanması ile mahkûm edilmesini gerektirecek nitelikte olursa. f) Ceza hükmünün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildiğinin ve hükmün bu aykırılığa dayandığının, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması […]. Bu hâlde yargılamanın yenilenmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde istenebilir.
Süreç
Başvuru: İstem, hükmü veren mahkemeye sunulur ve yasal nedenleri ile delilleri içerir (CMK 317-318). Yargılamanın yenilenmesi istemi hükmün infazını kendiliğinden durdurmaz; ancak mahkeme infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir (CMK 312).
Kabule değerlik: Mahkeme duruşma yapmadan istemin şekil ve esas yönünden kabule değer olup olmadığını inceler. Yasal bir neden gösterilmemiş veya delil açıklanmamışsa istem reddedilir. Aksi hâlde istem, iki hafta içinde görüş bildirmek üzere Cumhuriyet savcısına ve karşı tarafa tebliğ edilir (CMK 319).
Delillerin toplanması ve karar: Mahkeme gerekli delilleri toplar. İddialar yeterince doğrulanmazsa istem esassız bulunarak reddedilir; doğrulanırsa yargılamanın yenilenmesine ve duruşma açılmasına karar verilir (CMK 321). Bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir.
Yeni hüküm: Duruşma sonunda mahkeme önceki hükmü onaylar veya iptal ederek yeni bir hüküm kurar. Beraat hâlinde, infaz edilen ceza nedeniyle uğranılan zararlar CMK 141-144 uyarınca tazmin edilir (CMK 323).
Sınırlar
Kanunun aynı maddesindeki ceza sınırları içinde kalarak yalnızca cezanın değiştirilmesi amacıyla yargılamanın yenilenmesi istenemez. Hatanın giderilebileceği başka bir yol varsa bu yola gidilmez (CMK 315).
Yargıtay kararı
Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 2025 tarihli kanun yararına bozma kararına konu olayda, sahte sürücü belgesi kullanmaktan mahkûm olan kişinin müdafii, hükümlünün suç tarihinden önce ve sonra psikiyatrik tedavi gördüğünü gösteren raporlarla yargılamanın yenilenmesini istemiştir. Mahkeme ve itiraz mercii istemi reddetmiştir. Daire, Ceza Genel Kurulunun yeni delile ilişkin ölçütlerini aktararak kararı bozmuştur:
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 20.01.2025 tarihli, E. 2024/4045, K. 2025/968 sayılı kararında aktarılan Ceza Genel Kurulu, 04.05.2023 tarihli, E. 2022/11-574, K. 2023/272 sayılı kararı
Olay ya da delilin yeniliği, olayın kesin hükümden sonra meydana gelmiş olmasıyla değil, kesinleşmiş olan hükmün verilmesi sırasında değerlendirilip değerlendirilmediği ile bağlantılıdır. Kesin hükümden önce meydana gelen ancak mahkemenin bilgisine sunulmayan ya da mahkeme tarafından değerlendirilmeyen deliller ve olaylar da yeni sayılmalıdır.
Daire, yargılama sırasında hiç ileri sürülmeyen sağlık raporlarının yeni delil niteliğinde olduğunu kabul etmiştir. İstemin kabule değer görülmesi ve hükümlünün kusur yeteneğine ilişkin Adli Tıp Kurumundan rapor alınması gerektiğini belirtmiştir. Kanun yararına bozma yolu için Kanun Yararına Bozma (CMK 309) yazımıza bakılabilir.
Sıkça sorulan sorular
Yargılamanın yenilenmesi için süre var mıdır?
Genel olarak süre yoktur. AİHM ihlal kararına dayanan başvuruda ise kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıllık süre öngörülmüştür.
Daha önce mahkemede tartışılmış bir delile dayanılabilir mi?
Hayır. Mahkemenin değerlendirdiği ve inandırıcı bulmadığı deliller yeni sayılmaz.
Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı da yenileme nedeni midir?
Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru sonucunda verdiği ihlal kararları da, 6216 sayılı Kanun uyarınca yeniden yargılama yapılmasını gerektirebilir.
Hükümlü öldüyse kim başvurabilir?
Ölenin eşi, üstsoyu, altsoyu ve kardeşleri başvurabilir. Bu kişiler yoksa Adalet Bakanı da yargılamanın yenilenmesini isteyebilir (CMK 313).
Başvuru hazırlanırken
Dilekçede dayanılan bent açıkça gösterilmeli, yeni delilin neden yargılama sırasında sunulamadığı ve hükmü nasıl değiştireceği somut olarak açıklanmalıdır.
Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.