Eğlence mekânlarından yükselen müzik, gece saatlerinde çalışan iş makineleri veya ses yalıtımı olmayan atölyeler çoğu zaman yalnızca bir komşuluk sorunu olarak görülür. Oysa gürültü belirli bir düzeyi aştığında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 183. maddesindeki suçu oluşturabilir. Bu suç çevreye karşı suçlar arasında yer alır ve belirli bir kişiyi değil toplumu korur. Bu yönüyle kişilerin huzur ve sükûnunu bozma suçundan (TCK 123) ayrılır.
KISA CEVAP
- İlgili kanunlardaki yükümlülüklere aykırı olarak başkasının sağlığına zarar vermeye elverişli gürültüye neden olan kişi cezalandırılır.
- Ceza, iki aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.
- Suç somut tehlike suçudur; birinin hastalanması gerekmez, gürültünün sağlığı tehlikeye sokmaya elverişli olması yeterlidir.
- Elverişlilik, ölçüm ve odyoloji uzmanını da içeren bilirkişi raporuyla belirlenir.
- Belirli bir kişiyi hedef alan rahatsız etme eylemleri TCK 123 kapsamındadır.
- Belediye ve çevre mevzuatına göre idari para cezası da ayrıca gündeme gelebilir.
Kanun metni
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 183
(1) İlgili kanunlarla belirlenen yükümlülüklere aykırı olarak, başka bir kimsenin sağlığının zarar görmesine elverişli bir şekilde gürültüye neden olan kişi, iki aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.
Korunan hukuki değer
TCK 183, Türk Ceza Kanunu’nun “Çevreye Karşı Suçlar” bölümünde yer alır. Anayasa’nın 56. maddesi herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğunu ve çevreyi geliştirmenin, çevre sağlığını korumanın ve çevre kirliliğini önlemenin Devletin ve vatandaşların ödevi olduğunu düzenler. Gürültü de bir çevre kirliliği türüdür. Uzun süre yüksek gürültüye maruz kalmak işitme kaybı, uyku bozukluğu, yüksek tansiyon ve stres gibi sağlık sorunlarına yol açabilir.
Korunan hukuki değer, toplumun genel sağlığı ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkıdır. Suçun belirli bir mağduru bulunmaz; gürültünün etki alanındaki herkes korunur. Bu nedenle tek bir komşunun rahatsız olması değil, gürültünün çevredeki insanların sağlığı için yarattığı risk esas alınır.
Suçun unsurları

Mevzuata aykırılık: Madde, “ilgili kanunlarla belirlenen yükümlülüklere” atıf yapar. Bu yükümlülükler başta 2872 sayılı Çevre Kanunu ve çevresel gürültüye ilişkin yönetmelik olmak üzere imar ve belediye mevzuatında yer alır. Ruhsat koşullarına uygun ve sınır değerlerin altında kalan bir faaliyet bu suçu oluşturmaz.
Sağlığa zarar verme elverişliliği: Gürültünün yalnızca rahatsız edici olması yetmez. İnsan sağlığına zarar vermeye elverişli bir düzeye ulaşması gerekir. Desibel ölçümü, sürekliliği, saat dilimi ve kaynağa uzaklık bu değerlendirmede belirleyicidir.
Kast: Fail, gürültünün yükümlülüklere aykırı olduğunu bilmeli ve buna rağmen faaliyeti sürdürmelidir. Suçun taksirli hâli kanunda düzenlenmemiştir.
Fail kimdir? Gürültüye neden olan herkes fail olabilir. İşletmelerde ceza sorumluluğu şahsidir (TCK m. 20/1); bu nedenle işletmeyi fiilen yöneten, müziğin düzeyine karar veren veya makinelerin çalışma saatlerini belirleyen kişi sorumlu tutulur. Şirketin kendisi ceza davasında sanık olamaz. Sadece talimatla çalışan bir garson veya operatörün sorumluluğu, olayın özelliğine göre ayrıca değerlendirilir.
Hareketin niteliği. Kanun “gürültüye neden olan” ifadesini kullanır. Gürültüyü bizzat yapan kişi kadar, gürültünün kaynağını oluşturan faaliyeti sürdüren veya gerekli ses yalıtımını yaptırmayan işletme sorumlusu da bu kapsamda değerlendirilebilir. Gürültünün süreklilik göstermesi, suçun her seferinde yeniden işlendiği anlamına gelebilir; uyarıya rağmen devam eden faaliyetlerde zincirleme suç hükümleri tartışılır.
TCK 123 ile farkı
Kişilerin huzur ve sükûnunu bozma suçunda fail, belirli bir kişiyi ısrarla telefonla arama, gürültü yapma veya hukuka aykırı başka bir davranışla hedef alır. Gürültüye neden olma suçunda ise mağdur belirli değildir; gürültüden etkilenebilecek herkes korunur. Bir komşuyu bilerek rahatsız etmek için yapılan gürültü TCK 123’e, işletmenin genel faaliyetinden kaynaklanan gürültü TCK 183’e daha yakındır. Ayrıntılar için Kişilerin Huzur ve Sükûnunu Bozma (TCK 123) yazımıza bakılabilir.
İki suçun usul bakımından sonuçları da farklıdır:
| Ölçüt | TCK 183 | TCK 123 |
|---|---|---|
| Mağdur | Belirli değil, toplum | Hedef alınan kişi |
| Manevi unsur | Kast; özel amaç aranmaz | Sırf huzur ve sükûnu bozma maksadı |
| Israr | Aranmaz | Aranır |
| Mevzuata aykırılık | Aranır | Aranmaz |
| Şikâyet | Gerekmez | Gerekir |
| Uzlaştırma | Uygulanmaz | Şikâyete bağlı olduğundan uygulanır |
| Ceza | 2 ay-2 yıl hapis veya adli para cezası | 3 ay-1 yıl hapis |
TCK 123’te şikâyet süresi, failin ve fiilin öğrenilmesinden itibaren altı aydır (TCK m. 73/1). TCK 183’te ise şikâyetten vazgeçme davayı düşürmez.
Kabahat ve idari yaptırımlarla ilişkisi
Gürültü, suç olmasının yanında bir kabahat olarak da düzenlenmiştir. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 36. maddesine göre başkalarının huzurunu bozacak şekilde gürültüye neden olan kişiye idari para cezası verilir. Bu cezayı kolluk veya belediye zabıtası uygular. 2872 sayılı Çevre Kanunu da gürültü sınır değerlerini aşan faaliyetler için ayrıca idari yaptırımlar öngörür.
Kabahatler Kanunu’nun 15/3. maddesine göre bir fiil hem suç hem kabahat olarak tanımlanmışsa, kural olarak yalnızca suçtan dolayı yaptırım uygulanır. Uygulamada ayrım şöyle yapılır: Gürültü yalnızca huzur bozucu düzeyde ise Kabahatler Kanunu, sağlığa zarar vermeye elverişli düzeyde ve mevzuattaki yükümlülüklere aykırı ise TCK 183 uygulanır. Bu nedenle aynı olay için önce idari para cezası verilmiş olması, ölçüm sonuçları sağlığa zarar elverişliliğini gösteriyorsa ceza soruşturmasına engel değildir; ancak aynı fiil için iki ayrı yaptırım uygulanmamalıdır.
Yargıtay kararı
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, gürültüye neden olma suçunu TCK 123’ten ayıran ölçütü ve suçun somut tehlike suçu niteliğini farklı kararlarında aynı ifadelerle açıklamaktadır:
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 23.02.2021 tarihli, E. 2020/13429, K. 2021/5712 sayılı kararı
Gürültüye neden olma suçunun belli bir mağduru yoktur. Toplumda yaşayan herkes bu suçun mağduru olabilir. Gürültünün belli olmayan bir kimseye karşı yapılması bu suçu TCK’nın 123. maddesindeki kişilerin huzur ve sükununu bozma suçundan ayırmaktadır. TCK’nın 123. maddesindeki suçun faili belli bir kimseyi hedef almakta iken, TCK’nın 183. maddesindeki suçun faili belli bir kimseyi hedef almamaktadır.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 04.05.2023 tarihli, E. 2023/788, K. 2023/17937 sayılı kararı
5237 sayılı Kanun’un 183 üncü maddesindeki suç, somut tehlike suçudur. Suçun oluşması için gürültüye maruz kalan kişinin sağlığının bozulması gerekmez, gürültünün insan sağlığını tehlikeye düşürmeye elverişli olması yeterlidir.
Daire, 2023 tarihli kararında ölçülen gürültü düzeyinin sağlığa zarar vermeye elverişli olup olmadığının odyoloji uzmanı bulunan bir kuruldan alınacak raporla belirlenmesi gerektiğini belirtmiş, bu rapor alınmadan yasal olmayan ve yetersiz gerekçeyle verilen beraat kararını hukuka aykırı bulmuştur.
Bilirkişi incelemesinin kapsamı
Yargıtay kararlarında TCK 183 bakımından en sık bozma nedeni, gürültünün sağlığa zarar vermeye elverişli olup olmadığının bilimsel olarak belirlenmemesidir. Yargıtay 18. Ceza Dairesinin 27.04.2016 tarihli, 2015/13060 E., 2016/8837 K. sayılı kararında, ölçülen gürültü düzeyinin değerlendirilmesi için dosyanın üniversitelerin Kulak Burun Boğaz anabilim dalında uzman, tercihen odyoloji uzmanlığı bulunan iki hekim ile bir odyologdan oluşacak üç kişilik bir heyete gönderilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu karar, bilirkişi heyetinin nasıl oluşturulacağı konusunda uygulamaya yön veren bir ölçüt ortaya koymaktadır.
Raporun somut olaya ilişkin olması da gerekir. Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 28.09.2021 tarihli, 2021/28303 E., 2021/22775 K. sayılı kararında, odyoloji uzmanı bulunan kuruldan somut olaya ilişkin rapor alınması gerekirken başka bir dosyaya ait Adli Tıp raporuna itibar edilerek eksik incelemeyle beraat kararı verilmesi hukuka aykırı bulunmuştur. Daire, 27.10.2022 tarihli, 2021/12146 E., 2022/21117 K. sayılı kararında ise raporda belli bir kişinin sağlığına zarar verilip verilmediğinden çok, gürültünün insan sağlığının zarar görmesine elverişli olup olmadığının incelenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu yaklaşım, suçun belirli bir mağduru bulunmadığı yönündeki kabulle uyumludur.
Ölçümün kendisi de denetlenir. Yargıtay 18. Ceza Dairesinin 18.02.2019 tarihli, 2017/6863 E., 2019/3251 K. sayılı kararında, gürültü ölçümü tutanağında ölçümün hangi mesafeden yapıldığı ve kaç hoparlör kullanıldığının belirtilmediği tespit edilmiş, tutanak tanıklarının dinlenmesi ve gerekirse ek bilirkişi raporu alınması gerektiği kabul edilmiştir.
Yönetmelikteki sınır değerlerin aşılması yeterli mi?
Uygulamada belediye ölçümlerinde Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği’ndeki sınır değerlerin aşıldığının tespit edilmesi, tek başına suçun oluştuğu biçiminde yorumlanabilmektedir. Yargıtay bu yaklaşımı kabul etmemektedir. Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 19.01.2015 tarihli, 2013/24261 E., 2015/1454 K. sayılı kararında, yönetmelikte belirlenen kriter ve göstergelerin 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 14 ve 20/h maddeleri uyarınca idari yaptırım uygulanmasını mümkün kılan somut eşik değerler olduğu, bu kriterleri aşan her gürültünün TCK 183 anlamında insan sağlığının zarar görmesine elverişli sayılamayacağı belirtilmiştir.
Bununla birlikte uzman raporu gürültünün sağlık üzerinde olumsuz etkileri olabileceğini açıkça ortaya koyuyorsa beraat kararı verilemez. Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 31.01.2013 tarihli, 2012/24069 E., 2013/2525 K. sayılı kararında, Adli Tıp İhtisas Kurulu raporunda işletmedeki ses düzeyinin yönetmelikteki standardın üzerinde olduğu ve oluşan gürültünün insan sağlığı üzerinde fiziksel, fizyolojik ve psikolojik olumsuz etkileri olabileceğinin açıklandığı, suçun oluşması için gürültünün sağlığa zarar vermeye elverişli olmasının yeterli olduğu gözetilmeden verilen beraat kararı hukuka aykırı bulunmuştur.
Uygulama açısından sonuçlar
- Şikâyetçi, belediye veya çevre müdürlüğü ölçümünün yanında ceza dosyasında odyoloji uzmanını da içeren bir bilirkişi heyetinden rapor alınmasını talep etmelidir.
- Savunma açısından yalnızca yönetmelik sınırlarının aşıldığına dayanan bir mahkûmiyet talebi yeterli değildir; sağlığa zarar elverişliliğinin ayrıca gösterilmesi gerekir.
- Ölçüm tutanağında mesafe, saat, ses kaynağı ve ölçüm cihazı bilgilerinin eksik olması, ek inceleme gerektiren bir eksiklik olarak ileri sürülebilir.
Cezası ve yargılama
Suçun cezası iki aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır; hâkim bunlardan birini seçer. Üst sınır altı ayı aştığından önödeme uygulanmaz. Suç şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında yer almaz. Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesi, dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m. 66/1-e). Mahkûmiyet hâlinde hapis cezasının ertelenmesi, seçenek yaptırımlara çevrilmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması değerlendirilebilir. İşletmenin ses yalıtımı yaptırması ve faaliyeti mevzuata uygun hâle getirmesi bu değerlendirmede dikkate alınır.
Örnek olaylar
Aşağıdaki örnekler konunun anlaşılması için kurgulanmıştır.
Örnek 1. Bir yerleşim alanındaki canlı müzikli mekân, gece yarısından sonra da açık havada müzik yayınına devam eder. Belediyenin ölçümlerinde gürültü düzeyi, gece için öngörülen sınır değerlerin çok üzerinde çıkar ve odyoloji uzmanı bulunan heyet, bu düzeye uzun süre maruz kalmanın sağlığa zarar verebileceğini bildirir. Mekânı işleten A hakkında TCK 183 uygulanabilir.
Örnek 2. B, komşusuyla yaşadığı tartışma nedeniyle her gece duvarına çekiçle vurur. Gürültü yalnızca o komşuyu hedef aldığından eylem TCK 123 kapsamında değerlendirilir.
Örnek 3. Bir inşaat şirketi, belediyeden izin almadan gece saatlerinde beton pompası ve kırıcı çalıştırır. Ölçüm yapılmamış ve sağlığa zarar elverişliliği hakkında rapor alınmamıştır. Bu durumda TCK 183 bakımından mahkûmiyet için gerekli tespit eksiktir; idari yaptırım ise ayrıca uygulanabilir.
Sıkça sorulan sorular
Komşunun yüksek sesle müzik dinlemesi suç mudur?
Tek seferlik ve kısa süreli bir rahatsızlık genellikle bu suçu oluşturmaz. Sürekli ve ölçümle sağlığa zarar verebilecek düzeyde olduğu tespit edilen gürültü suç oluşturabilir. Hukuki yollar için Komşu Gürültüsü: Şikâyet, Para Cezası ve Dava Yolları yazımıza bakılabilir.
Şikâyet süresi var mıdır?
TCK 183’teki suç şikâyete bağlı değildir. Savcılık ihbar üzerine kendiliğinden soruşturma yapar.
Bir defalık düğün veya bayram eğlencesi suç oluşturur mu?
Kısa süreli, yerel âdete uygun ve sağlığa zarar verecek süreklilikte olmayan eğlenceler kural olarak TCK 183 kapsamına girmez. Bununla birlikte belediyenin izin verdiği saatlerin aşılması, Kabahatler Kanunu’na göre idari para cezası verilmesine yol açabilir. Gürültünün sağlığa zarar verme elverişliliği, süresi ve düzeyiyle birlikte değerlendirildiğinden tek bir gecelik olay, kural olarak bu eşiği aşmaz.
Fabrika veya atölye gürültüsünde işçiler de korunur mu?
İşyeri içindeki çalışanların gürültüye maruziyeti öncelikle 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmeliklerle düzenlenir. TCK 183 ise ağırlıklı olarak işyerinin dışına taşan ve çevrede yaşayanları etkileyen çevresel gürültüye yöneliktir. Bununla birlikte madde “başka bir kimse” ifadesini kullandığından, çalışanların sağlığını tehlikeye sokan ve mevzuata aykırı gürültünün de bu suç kapsamında değerlendirilmesi mümkündür. İşverenin çalışanlara karşı yükümlülüklerini ihlal etmesi, olayın özelliğine göre ayrıca değerlendirilir.
Ölçümü kim yapar?
Kolluk, belediye zabıtası veya il çevre müdürlüğü ölçüm yapabilir. Mahkeme, bu ölçümleri değerlendirmek için ayrıca bilirkişi raporu alır.
Kiracının yaptığı gürültüden ev sahibi sorumlu olur mu?
Ceza sorumluluğu şahsidir; gürültüyü yapan kiracı sorumludur. Ev sahibinin cezai sorumluluğu, gürültüye kendisi neden olmadıkça doğmaz. Ancak TBK 316’ya göre kiracı, aynı taşınmazda oturanlara ve komşulara gerekli saygıyı göstermekle yükümlüdür. Konut kirasında ev sahibi, en az otuz gün süre vererek aykırılığın giderilmesini, aksi hâlde sözleşmeyi feshedeceğini yazılı olarak ihtar edebilir. Kiracının davranışı komşular bakımından çekilmez hâle gelmişse, yazılı bildirimle sözleşme hemen feshedilebilir.
İşletmenin ruhsatı varsa suç oluşur mu?
Ruhsat tek başına yeterli değildir. Ruhsat koşullarına ve gürültü sınır değerlerine uyulmuyorsa suç oluşabilir.
Gürültüden etkilenen kişi delil olarak neler toplamalıdır?
Gürültünün saatleri, süresi ve kaynağı tarih sırasıyla not edilmeli, mümkünse belediyeye veya il çevre müdürlüğüne resmî ölçüm başvurusu yapılmalıdır. Telefonla alınan ses kayıtları yardımcı olabilir; ancak sağlığa elverişlilik konusunda belirleyici olan resmî ölçüm ve uzman raporudur. Gürültü nedeniyle doktora başvurulmuşsa sağlık kayıtları da dosyaya sunulmalıdır.
Gürültü nedeniyle tazminat istenebilir mi?
Ceza davasından bağımsız olarak, TMK 737 uyarınca taşınmaz maliki komşularına zarar verecek taşkın kullanımlardan kaçınmakla yükümlüdür. Aşırı gürültüden zarar gören komşu, bu hüküm ve TMK 730 uyarınca zararın giderilmesini, tehlikenin önlenmesini ve zarar doğmuşsa tazminat isteyebilir. Kat mülkiyetindeki gürültü uyuşmazlıklarında 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu hükümleri de uygulanır.
İlgili yazılar: Israrlı Takip Suçu ve Cezası (TCK 123/A): Unsurlar ve Süreç, Genel Güvenliğin Taksirle Tehlikeye Sokulması Suçu (TCK 171)
Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.
Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.
