Dikkat: Büromuz adına ödeme isteyen SMS, WhatsApp ve aramalara itibar etmeyiniz. Ayrıntılar

Kooperatif Yöneticilerinin Dolandırıcılığı (TCK 158/1-h): Ceza ve Yargıtay

Av. Emrah KaratayGüncelleme: 7 Kasım 2026Okuma süresi: 8 dakika

Konut yapı kooperatifleri, birçok aile için ev sahibi olmanın en ulaşılabilir yoludur. Üyeler yıllarca aidat öder, yönetim kuruluna güvenir ve dairelerinin teslimini bekler. Bu güven, kooperatif yöneticilerine ciddi bir sorumluluk yükler. Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi, kooperatif yöneticilerinin kooperatif faaliyeti kapsamında işlediği dolandırıcılığı nitelikli hâl olarak düzenler ve ağır bir ceza öngörür.

KISA CEVAP

  • Kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında işlediği dolandırıcılık nitelikli dolandırıcılıktır (TCK 158/1-h).
  • Ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır.
  • Fail kooperatif yöneticisi olmalı ve fiil kooperatif faaliyeti kapsamında işlenmelidir.
  • Suçun üç veya daha fazla kişiyle birlikte işlenmesi cezayı yarı oranında artırır (TCK 158/3).
  • Basit dolandırıcılıktan farklı olarak nitelikli dolandırıcılık şikâyete bağlı değildir.
  • Yargıtay, hissesini devretmiş başkanın başka üyenin dairesini satmasına ilişkin mahkûmiyeti onamıştır.

Kanun metni

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 158/1-h

(1) Dolandırıcılık suçunun; … h) Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında; kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında, … İşlenmesi halinde, üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.

Suçun unsurları

Kooperatif Yöneticilerinin Dolandırıcılığı bilgi grafiği

Temel dolandırıcılık unsurları. Nitelikli hâlin uygulanabilmesi için önce TCK 157’deki dolandırıcılık suçunun unsurları bulunmalıdır. Fail hileli davranışlarla bir kişiyi aldatmalı, onun veya başkasının zararına olarak kendisine veya başkasına yarar sağlamalıdır.

Kooperatif yöneticisi. Fail, kooperatifin yönetim kurulu başkanı veya üyesi gibi yönetim yetkisine sahip bir kişi olmalıdır. Sıradan bir kooperatif üyesinin işlediği dolandırıcılık bu bende girmez.

Kooperatif faaliyeti kapsamında işlenme. Fiil, kooperatifin faaliyetiyle bağlantılı olmalıdır. Yöneticinin kooperatif adına üyelik satması, daire tahsisi yapması, aidat veya bedel toplaması bu kapsamdadır. Yöneticinin kooperatifle hiçbir ilgisi olmayan özel bir işte yaptığı aldatma ise bu bende girmeyebilir.

Hile. Sahte yönetim kurulu kararı düzenlemek, başkasına ait bir daireyi kendisininmiş gibi göstermek, aynı daireyi birden fazla kişiye satmak veya olmayan bir hisse için üyelik belgesi vermek tipik hile örnekleridir.

Güveni kötüye kullanma suçundan farkı

Kooperatif yöneticileri hakkındaki şikâyetlerin önemli bir kısmı, aslında dolandırıcılık değil güveni kötüye kullanma suçuna ilişkindir. İki suç arasındaki ayrım, hilenin varlığına dayanır.

Dolandırıcılıkta fail, hileli davranışlarla mağduru aldatır ve mağdur bu aldatma sonucunda kendi iradesiyle malvarlığı üzerinde tasarrufta bulunur. Örneğin olmayan bir daire için bedel ödeyen kişi, yöneticinin yalanına inanarak parayı vermiştir.

Güveni kötüye kullanmada ise yönetici, kooperatifin parasını veya malını zaten yönetim yetkisi gereği elinde bulundurmaktadır. Bu malı amacı dışında kullanır veya kendi hesabına aktarırsa ortada bir aldatma yoktur. Yönetim yetkisinin gereği olarak teslim edilen eşya hakkında işlenen bu fiil, TCK m. 155/2’deki nitelikli güveni kötüye kullanma suçunu oluşturur ve bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasını gerektirir.

Örneğin yönetim kurulu başkanının üyelerden toplanan aidatları kooperatif hesabına yatırmak yerine kendi şirketinin borçlarını ödemekte kullanması güveni kötüye kullanmadır. Aynı başkanın sahte bir yönetim kurulu kararıyla dışarıdan bir kişiye daire satıp bedeli alması ise dolandırıcılıktır. Somut olayda iki suç birlikte de gerçekleşebilir; bu durumda her fiil ayrı ayrı değerlendirilir.

Birden fazla mağdur bulunması

Kooperatif dolandırıcılıklarında mağdur sayısı çoğunlukla birden fazladır. Aynı daireyi farklı kişilere satan veya birçok kişiye sahte üyelik belgesi veren yönetici, her mağdura karşı ayrı bir dolandırıcılık suçu işlemiş olur. Zincirleme suç hükmü (TCK m. 43/1), aynı kişiye karşı ve aynı suç işleme kararının icrası kapsamında işlenen suçlarda uygulanır. Farklı mağdurlara karşı ayrı fiillerle işlenen dolandırıcılıklarda ise kural olarak her mağdur için ayrı ceza verilir. Bu nedenle toplam ceza, tek bir suç için öngörülen üst sınırı önemli ölçüde aşabilir.

Usul, görevli mahkeme ve zamanaşımı

Nitelikli dolandırıcılık uzlaştırma kapsamında değildir; CMK m. 253’teki listede yalnızca TCK m. 157’deki basit dolandırıcılık yer alır. Hapis cezasının alt sınırı üç yıl olduğundan önödeme de uygulanmaz.

Dava zamanaşımı on beş yıldır (TCK m. 66/1-d). Hapis cezasının üst sınırı on yıl olduğundan temel hâlde davaya asliye ceza mahkemesi bakar.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve hapis cezasının ertelenmesi, hükmedilen cezanın iki yıl veya daha az olmasına bağlıdır. Alt sınırın üç yıl olduğu bu suçta, ancak etkin pişmanlık veya takdiri indirim gibi nedenlerle ceza iki yılın altına inerse bu kurumlar gündeme gelir. Zararın kovuşturma başlamadan önce tamamen giderilmesi, bu açıdan sanık için belirleyici önemdedir.

Ceza ve artırım nedenleri

Bentte öngörülen ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır. Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında, suç işlemek için kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ise bir kat artırılır (TCK 158/3).

Fiilin aynı zamanda kooperatif malvarlığına yönelik bir güveni kötüye kullanma niteliği taşıyıp taşımadığı da ayrıca değerlendirilir. Bu durumda suçların içtimaı kurallarına göre karar verilir.

Etkin pişmanlık

Dolandırıcılık suçlarında etkin pişmanlık TCK 168‘de düzenlenmiştir. Fail, kovuşturma başlamadan önce bizzat pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderirse cezası üçte ikisine kadar indirilebilir. Kovuşturma başladıktan sonra ve hüküm verilmeden önce zararın giderilmesi hâlinde ise indirim oranı yarıya kadardır. Kısmi iadede etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması için mağdurun rızası da aranır.

Örnek olaylar

Hayalet üyelik. Kooperatif başkanı, kooperatifin üye sayısının dolduğunu bildiği hâlde, yeni katılımcılara “son kalan hisseler” diyerek üyelik belgesi verir ve giriş aidatı tahsil eder. Bu kişilerin adı kooperatif kayıtlarına hiç işlenmez. Başkan, her mağdura karşı ayrı ayrı TCK m. 158/1-h kapsamında sorumludur.

Arsa sözü. Yönetim kurulu, henüz satın alınmamış ve satıcısıyla görüşme aşamasında olan bir arsayı “kooperatifin arsası” olarak tanıtarak yeni üye kaydeder. Arsanın alınamayacağı baştan bilinmesine rağmen bu bilgi gizlenmişse hile unsuru gerçekleşir. Buna karşılık arsa alımı ciddi olarak planlanmış, ancak sonradan ortaya çıkan bir engel nedeniyle gerçekleşememişse dolandırıcılık kastından söz edilemez; uyuşmazlık hukuki niteliktedir.

Kooperatif hesabından para çekilmesi. Kooperatif saymanı, yönetim kurulu kararı olmaksızın kooperatif hesabından kendi hesabına para aktarır. Ortada üçüncü bir kişinin aldatılması bulunmadığından eylem dolandırıcılık değil, TCK m. 155/2 kapsamında güveni kötüye kullanma olarak değerlendirilir.

Yargıtay kararı

Yargıtay 15. Ceza Dairesi, konut yapı kooperatifi başkanının hissesini önceden devretmiş olmasına rağmen başka bir üyenin dairesini kendisininmiş gibi satmasına ilişkin mahkûmiyet hükmünü onamıştır:

Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 18.06.2020 tarihli, E. 2019/14483, K. 2020/6082 sayılı kararı

Konut Yapı Kooperatifinin başkanı olan sanık …’un kooperatifteki hissesini daha önce… isimli şahsa devretmiş olmasına ve üzerinde hiçbir hakkı olmamasına rağmen, … isimli kooperatif üyesine ait daireyi kendisinin olduğunu söyleyerek katılan …’ya 64.000 YTL’ye sattığı ve parasını tahsil ettiği

Aynı kararda, başkanın yanında yargılanan diğer iki yönetici hakkında verilen beraat kararları da onanmıştır. Daire, bu sanıklar bakımından “diğer sanığın eylemine bilerek ve isteyerek katıldıklarına dair mahkumiyetlerini gerektirir, şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı deliller elde edilemediği” değerlendirmesini yerinde bulmuştur. Karar, yönetim kurulunda görev almanın tek başına ceza sorumluluğu doğurmadığını, her yöneticinin fiile iştirakinin ayrıca ispat edilmesi gerektiğini gösterir.

Mağdurun başvurabileceği diğer yollar

Ceza davası, mağdurun zararını kendiliğinden gidermez. Mağdur, ceza yargılamasından bağımsız olarak yöneticiye ve şartları varsa kooperatife karşı alacak veya tazminat davası açabilir. Kooperatifin yönetim kurulu üyelerinin kooperatife verdikleri zarardan doğan sorumluluk ise kooperatif genel kurulu kararıyla veya ortaklar tarafından ayrıca takip edilir.

Konut yapı kooperatifleri, Ticaret Bakanlığının denetimine tabidir. Üyeler, yönetimin usulsüz işlemlerini Bakanlığa bildirerek denetim yapılmasını isteyebilir. Denetim raporu, ceza soruşturmasında da önemli bir delil olarak kullanılır.

Şikâyet dilekçesine üyelik belgesi, ödeme dekontları, satış veya tahsis sözleşmesi, yönetim kurulu kararları ve kooperatifin tapu kayıtları eklenmelidir. Para ödemesinin kooperatif hesabına mı, yoksa yöneticinin şahsi hesabına mı yapıldığı, suçun niteliğinin belirlenmesinde ilk incelenecek husustur.

Sıkça sorulan sorular

Kooperatif yönetim kurulu üyeleri, başkanın dolandırıcılığından sorumlu tutulur mu?
Yalnızca yönetim kurulunda bulunmak yeterli değildir. Üyenin fiile bilerek ve isteyerek katıldığının kesin delillerle ortaya konulması gerekir.

Aynı daireyi iki kişiye satan kooperatif yöneticisi hangi suçu işler?
Hileli davranışla ikinci alıcıyı aldatıp bedel tahsil etmesi, kooperatif faaliyeti kapsamında yapılmışsa TCK 158/1-h kapsamında değerlendirilebilir.

Bu suç şikâyete bağlı mıdır?
Hayır. Nitelikli dolandırıcılık resen soruşturulur; mağdurun şikâyetten vazgeçmesi davayı düşürmez.

Paranın iadesi cezayı etkiler mi?
Zararın tamamen giderilmesi TCK 168 uyarınca etkin pişmanlık indirimi sağlar. İndirim oranı, iadenin hangi aşamada yapıldığına göre değişir.

Kooperatif yöneticisi olmayan bir aracı da bu bentten sorumlu olur mu?
Bent, failin kooperatif yöneticisi olmasını arar. Yönetici olmayan bir emlakçı veya aracı, yöneticiyle birlikte hareket etmişse TCK m. 40 uyarınca iştirak hükümlerine göre sorumlu tutulur. Tek başına hareket eden aracı ise fiilin niteliğine göre basit veya başka bir bentteki nitelikli dolandırıcılıktan sorumlu olur.

Kooperatif tasfiye hâlindeyse suç oluşur mu?
Tasfiye hâlindeki kooperatifin tasfiye memurları da kooperatif adına işlem yapar. Tasfiye sürecinde kooperatif malvarlığına ilişkin hileli işlemler, failin konumuna ve fiilin kooperatif faaliyetiyle bağlantısına göre bu bent kapsamında değerlendirilebilir.

Banka hesabını yöneticiye kullandıran kişinin cezası nedir?
7589 sayılı Kanun’la TCK m. 158’e eklenen dördüncü fıkraya göre, dolandırıcılık suçlarına iştirakin, haksız menfaat sağlamak amacıyla banka kartı gibi ödeme araçlarını veya hesabın kullanılmasını sağlayan bilgileri başkasına vermekle sınırlı kalması hâlinde ceza yarı oranında indirilir. Kooperatif bedellerinin yöneticinin yakınının hesabına yatırıldığı olaylarda bu hüküm önem taşır. Hesap sahibinin dolandırıcılıktan haberdar olmadığı anlaşılırsa kast bulunmadığından ceza sorumluluğu doğmaz; bu nedenle hesap sahibinin yöneticiyle ilişkisi ve paranın hesaptan nasıl çekildiği ayrıca araştırılır.

Kooperatif üyesi şikâyet için ne kadar süre içinde başvurmalıdır?
Nitelikli dolandırıcılık şikâyete bağlı olmadığından şikâyet süresi yoktur. Ancak delillerin kaybolmaması ve zararın tahsil edilebilmesi için başvurunun gecikmeden yapılması gerekir.

Sonuç

TCK 158/1-h, kooperatif yöneticilerine duyulan güvenin kötüye kullanılmasını ağır bir cezaya bağlar. Suçun oluşması için temel dolandırıcılık unsurlarının yanında failin kooperatif yöneticisi olması ve fiilin kooperatif faaliyeti kapsamında işlenmesi gerekir. Yönetim kurulunda yer almak ise tek başına mahkûmiyet nedeni değildir; her yöneticinin katkısı ayrıca ispat edilmelidir.

Aynı bentteki tacir ve şirket yöneticileri yönünden Tacir veya Şirket Yöneticisinin Ticari Faaliyet Sırasında Dolandırıcılığı (TCK 158/1-h) yazımıza bakılabilir.

İlgili yazılar: Şirket veya Kooperatifler Hakkında Yanlış Bilgi Suçu (TCK 164), Kamu Kurumlarının Araç Olarak Kullanılmasıyla Dolandırıcılık (TCK 158/1-d), Dolandırıcılık Suçu ve Cezası (TCK 157-158): Unsurlar ve Hile

Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.

Bu yazı, 24 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.