Tacir veya Şirket Yöneticisinin Ticari Faaliyet Sırasında Dolandırıcılığı (TCK 158/1-h)

Ticari hayat güven üzerine kuruludur. Bir alıcı, satıcının ticaret siciline kayıtlı bir şirket olmasına, faturalarına ve kaşesine güvenerek peşin ödeme yapar. Bu güvenin, şirket yöneticisi veya tacir tarafından hileli davranışlarla kötüye kullanılması, sıradan bir dolandırıcılıktan daha ağır bir haksızlık olarak değerlendirilir. Türk Ceza Kanunu’nun 158/1-h maddesi, ticari faaliyet sırasında işlenen dolandırıcılığı nitelikli hâl olarak düzenler ve daha ağır cezaya bağlar.

Kanun metni

Nitelikli hâlin şartları

Fail sıfatı. Kanun üç grup kişi sayar:

• Tacir: Türk Ticaret Kanunu’na göre bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişi.
• Şirket yöneticisi: Anonim şirket yönetim kurulu üyesi, limited şirket müdürü gibi şirketi yönetme yetkisine sahip kişiler.
• Şirket adına hareket eden kişi: Şirketi temsil etmeye yetkili temsilci veya ticari vekil gibi kişiler.

Ticari faaliyet sırasında işlenme. Suçun, tacirin veya şirketin ticari faaliyeti sırasında ve bu faaliyetle bağlantılı olarak işlenmesi gerekir. Şirket yöneticisinin özel hayatında, şirketle ilgisi olmayan bir konuda işlediği dolandırıcılık bu kapsama girmez.

Üçüncü kişilere karşı işlenme. Suç, şirketin faaliyeti kapsamında üçüncü kişilere, yani müşterilere, tedarikçilere veya diğer ticari ilişki içindeki kişilere karşı işlenir. Yöneticinin kendi şirketini zarara uğratması ise daha çok güveni kötüye kullanma kapsamında değerlendirilir.

Dolandırıcılığın temel unsurları. Nitelikli hâlin uygulanabilmesi için öncelikle TCK 157’deki temel dolandırıcılık suçunun unsurları gerçekleşmelidir: hileli davranış, bu davranışla mağdurun aldatılması, mağdurun veya başkasının zararına olarak failin kendisine veya başkasına yarar sağlaması.

Ticari uyuşmazlık ile dolandırıcılık ayrımı

Ticari ilişkilerde ödemelerin gecikmesi, malın teslim edilmemesi veya sözleşmenin ihlal edilmesi sıkça yaşanır. Bu durumların her biri dolandırıcılık oluşturmaz. Suçun oluşması için failin baştan itibaren karşı tarafı aldatmaya yönelik hileli davranışlarda bulunması ve bu hile ile mağdurun iradesini yönlendirmesi gerekir. Sözleşme yapıldıktan sonra ortaya çıkan ödeme güçlüğü veya ticari başarısızlık, kural olarak hukuki uyuşmazlık niteliğindedir ve hukuk mahkemelerinde çözülür.

Ceza ve ilgili hükümler

Temel ceza. Üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası. Bu bent bakımından kanun, hapis cezasının alt sınırını dört yıl olarak öngören özel hükme yer vermemiştir.

Birlikte işleme ve örgüt. Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde bir kat artırılır (TCK 158/3).

Etkin pişmanlık. Fail, kovuşturma başlamadan önce bizzat pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen giderirse cezada indirim uygulanır (TCK 168).

Uzlaştırma. CMK 253’teki uzlaştırma listesinde yalnızca basit dolandırıcılık (TCK 157) yer aldığından, nitelikli dolandırıcılık uzlaştırma kapsamında değildir.

Kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamındaki dolandırıcılığı da aynı bentte düzenlenmiştir. Bu konu için Kooperatif Yöneticilerinin Dolandırıcılığı (TCK 158/1-h): Ceza ve Yargıtay yazımıza bakılabilir.

Ticari hayatta hile

Dolandırıcılığın en önemli unsuru hiledir. Yargıtay uygulamasında hilenin, mağdurun denetleme imkânını ortadan kaldıracak ölçüde ağır ve yoğun olması aranır. Ticari ilişkilerde tarafların birbirini denetleme imkânı genellikle daha fazladır; bir tacirden basiretli davranması beklenir (Türk Ticaret Kanunu m. 18/2). Bu nedenle sıradan bir abartı veya pazarlık sırasında verilen gerçeğe aykırı bir bilgi, her zaman hile sayılmaz.

Uygulamada hileli davranış olarak değerlendirilebilecek durumlara şu örnekler verilebilir:

• Sahte banka dekontu veya sahte teminat mektubu göstererek mal teslim alınması,
• Var olmayan stok veya sipariş belgeleriyle karşı tarafın peşin ödeme yapmaya yönlendirilmesi,
• Mali durumu bozulmuş şirketin, gerçeğe aykırı bilanço veya belgelerle güven oluşturarak kısa sürede çok sayıda tedarikçiden vadeli mal alıp malları hemen elden çıkarması,
• Aynı malın birden fazla alıcıya satılarak bedelin tahsil edilmesi.

Bu örneklerde ortak nokta, failin ödeme yapmama veya edimi yerine getirmeme niyetini baştan taşıması ve karşı tarafı bu niyeti gizleyen davranışlarla aldatmasıdır. Sözleşmeden sonra ortaya çıkan ödeme güçlüğünde bu niyet bulunmaz.

Şirket adına hareket eden kişi kavramı

Şirket adına hareket eden kişi, şirketi temsil yetkisi bulunan kişidir. Anonim şirkette yönetim kurulu üyesi veya imza yetkisi verilen müdür, limited şirkette müdür, ticari işletmede ise Türk Ticaret Kanunu’na göre ticari temsilci veya ticari vekil bu kapsamda değerlendirilebilir. Temsil yetkisinin varlığı ticaret sicili kayıtları, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ilanları, imza sirküleri ve iç yönergelerle belirlenir.

Yetkisi sona ermiş bir müdürün, görevden ayrıldıktan sonra eski şirketin adını kullanarak işlem yapması da tartışmalıdır. Yargıtay kararındaki ölçüt dikkate alındığında, fiil tarihinde temsil yetkisi bulunmayan kişi bakımından nitelikli hal yerine basit dolandırıcılık hükmü uygulanabilir.

Etkin pişmanlık oranları

TCK m. 168 uyarınca fail, kovuşturma başlamadan önce bizzat pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen giderirse cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Etkin pişmanlık kovuşturma başladıktan sonra, ancak hüküm verilmeden önce gösterilirse indirim yarıya kadardır. Kısmi geri verme veya tazmin halinde etkin pişmanlık hükmünün uygulanabilmesi için mağdurun rızası da aranır.

Ticari dolandırıcılık dosyalarında zararın tamamen giderilmesi, cezanın miktarını ve dolayısıyla hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya erteleme imkânını doğrudan etkiler. Bu nedenle mağdurla yapılacak bir ödeme protokolünün kovuşturma aşamasından önce tamamlanması önem taşır.

Görevli mahkeme ve zamanaşımı

TCK m. 158/1-h’deki suçun üst sınırı on yıl olduğundan dava kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. Suçun üç veya daha fazla kişiyle birlikte ya da örgüt faaliyeti çerçevesinde işlendiği iddia edilirse, artırım nedeniyle üst sınır on yılı aşacağından ağır ceza mahkemesi görevli olur. Dava zamanaşımı, üst sınırı beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az olan suçlar için öngörülen on beş yıldır (TCK m. 66/1-d). Yukarıdaki kararda da görüldüğü gibi, fiil basit dolandırıcılık olarak nitelendirilirse daha kısa zamanaşımı süresi uygulanır.

Tüzel kişi yararına işlenen dolandırıcılıkta şirket hakkında TCK m. 169 ve m. 60 uyarınca güvenlik tedbirleri de gündeme gelebilir.

Mağdurun başvuru yolları

Mağdur, savcılığa şikâyette bulunarak ceza soruşturması başlatabilir ve kovuşturma aşamasında davaya katılabilir. Zararın tahsili için ayrıca hukuk mahkemesinde tazminat veya alacak davası açılabilir ve şartları varsa ihtiyati haciz istenebilir. Ceza dosyasına sunulacak deliller arasında sözleşmeler, faturalar, irsaliyeler, banka kayıtları, e-posta ve mesaj yazışmaları ile ticaret sicili kayıtları bulunmalıdır. Uygulamada ticari defterler ve banka hareketleri üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılması sıktır.

Yargıtay kararı

Yargıtay 11. Ceza Dairesi, ticaret sicilinde başkaları adına kayıtlı bir şirketin yetkilisiymiş gibi davranarak hurda malzeme satma vaadiyle para alan sanığın eylemini değerlendirmiştir:

Daire, eylemi basit dolandırıcılık olarak nitelendirdikten sonra, basit dolandırıcılık ve özel belgede sahtecilik suçları bakımından olağanüstü dava zamanaşımının dolduğunu tespit etmiş ve davaların düşmesine karar vermiştir. Karar, şirket yetkilisi gibi görünmenin değil, gerçekten bu sıfatı taşımanın nitelikli hâlin şartı olduğunu açıkça ortaya koyar. Şirket yetkilisi gibi davranmak ise hileli davranışın bir parçası olarak temel suç içinde değerlendirilir.

Örnek olay

Bir limited şirketin müdürü, şirketin banka hesaplarına haciz konulduğu dönemde, büyük bir kamu ihalesini kazandıklarını gösteren sahte bir sözleşme örneğiyle bir tedarikçiye başvurur. Tedarikçi bu belgeye güvenerek altmış gün vadeyle yüksek tutarlı inşaat malzemesi teslim eder. Müdür malzemeyi birkaç gün içinde piyasa fiyatının altında başka bir firmaya satar ve vade geldiğinde ödeme yapılmaz. Sahte sözleşme ve malın hemen elden çıkarılması, ödeme yapmama niyetinin baştan bulunduğunu gösterir. Fail şirket müdürü olduğu ve fiil şirketin ticari faaliyeti sırasında işlendiği için TCK m. 158/1-h uygulanır.

Yargıtay uygulamasından ek kararlar

Fail sıfatının ticaret sicilinden araştırılması

TCK m. 158/1-h’nin uygulanabilmesi için failin tacir, şirket yöneticisi ya da şirket adına hareket etmeye yetkili kişi olması gerekir. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 03.03.2026 tarihli, E. 2021/29604, K. 2026/2345 sayılı kararında bu şartın mahkemece somut olarak araştırılması gerektiğini vurgulamıştır. Daire, suçun oluşabilmesi için failin tacir veya bir şirketin yöneticisi ya da şirket adına hareket etmeye yetkili temsilcisi, şirket müdürü olması ve suçun şirketin faaliyeti sırasında ve bu faaliyetle ilgili olarak üçüncü kişilere karşı işlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Sanığın iş yerinin ticaret siciline kayıtlı bir şirket olup olmadığına ve sanığın tacir veya şirket yetkilisi olup olmadığına dair dosyada bilgi ve belge bulunmaması karşısında, bu hususun ticaret sicili gazetesinden araştırılarak suç vasfının belirlenmesi gerektiğini belirterek hükümleri tebliğnameye aykırı olarak oy birliğiyle bozmuştur.

Bu karar, savunma açısından önemli bir denetim noktasını gösterir. Mahkemenin nitelikli hâli uygulayabilmesi için ticaret sicili kayıtları, imza sirküleri ve yetki belgeleri dosyaya getirilmelidir. Bu belgeler olmadan yalnızca mağdur beyanına veya sanığın kendisini tacir olarak tanıtmasına dayanılarak TCK m. 158/1-h uygulanamaz.

Müteahhidin mükerrer satışı

Nitelikli hâlin kabul edildiği bir örnek, Yargıtay 15. Ceza Dairesinin 04.11.2020 tarihli, E. 2017/27697, K. 2020/11019 sayılı kararıdır. Olayda müteahhit olan sanık, bir daireyi noterde yapılan satış vaadi sözleşmesiyle önce bir kişiye satmış, bu kişiyle hukuki ilişkisini bitirmeden aynı daireyi daha sonra peşin bedelle katılana da satarak parasını almıştı. Daire, sanığın hileli davranışlarla katılanı aldatarak onun zararına kendisine haksız yarar sağladığını, tacir ve şirket yöneticisi olarak şirket adına ve ticari faaliyeti sırasında suçu işlediğini kabul eden mahkemenin mahkûmiyet kararında isabetsizlik görmemiştir.

Mükerrer satış olaylarında belirleyici olan, failin ikinci satış sırasında daireyi teslim edemeyeceğini bilmesi ve bunu gizleyerek bedeli almasıdır. Bu bilgi saklama, alıcının denetleme imkânını ortadan kaldıran bir hile niteliği taşır. Satıcının daireyi teslim etme imkânı varken sonradan ortaya çıkan mali sıkıntılar nedeniyle teslim edememesi ise kural olarak hukuki uyuşmazlık niteliğindedir.

Görevli mahkeme

TCK m. 158/1-h kapsamındaki nitelikli dolandırıcılık davalarına ağır ceza mahkemesi bakar. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 09.12.2021 tarihli, E. 2021/32614, K. 2021/11961 sayılı kararında, katılanı telefonla arayıp hizmet almadığı hâlde borcu olduğunu, ödemezse icra yoluyla tahsil edileceğini söyleyerek para alan şirket yetkilisi sanıkların durumunu incelemiştir. Daire, sanıkların ticari faaliyet kapsamında şirket yetkilisi olarak hareket ettiklerinin iddia edilmesi karşısında, eylemin TCK m. 158/1-h kapsamında kalıp kalmadığına ilişkin delilleri takdir görevinin üst dereceli ağır ceza mahkemesine ait olduğunu belirtmiştir. Asliye ceza mahkemesinin görevsizlik kararı vermesi gerekirken yargılamaya devam ederek hüküm kurmasını bozma nedeni saymıştır.

Kararlardan çıkan ölçütler

• Failin tacir, şirket yöneticisi veya şirket adına hareket etmeye yetkili kişi olduğu ticaret sicili kayıtlarıyla belirlenmelidir.
• Suç, şirketin ticari faaliyeti sırasında ve bu faaliyetle bağlantılı olarak işlenmelidir.
• İddianamede nitelikli hâl ileri sürülüyorsa dava ağır ceza mahkemesinde görülür; asliye ceza mahkemesi görevsizlik kararı vermelidir.
• Teslim imkânı bulunmadığını bilerek yapılan mükerrer satış hile niteliği taşır; sonradan ortaya çıkan ödeme güçlüğü ise hukuki uyuşmazlıktır.

Sıkça sorulan sorular

Sonuç

TCK 158/1-h, ticari hayattaki güveni korumak amacıyla tacir, şirket yöneticisi veya şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyet sırasında işlediği dolandırıcılığı ağır cezaya bağlar. Nitelikli hâlin uygulanması için failin bu sıfatı gerçekten taşıması ve suçun şirketin faaliyetiyle bağlantılı olarak üçüncü kişilere karşı işlenmesi gerekir. Bu sıfatı taşımayan kişinin şirket yetkilisi gibi davranması ise basit dolandırıcılık olarak değerlendirilebilir.

İlgili yazılar: Sigorta Dolandırıcılığı Suçu (TCK 158/1-k): Sahte Kaza, Kasko ve Cezası, Dolandırıcılık Suçu ve Cezası (TCK 157-158): Unsurlar ve Hile, Kamu Kurumlarının Araç Olarak Kullanılmasıyla Dolandırıcılık (TCK 158/1-d)

Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.