Devlet memuruna verilen disiplin cezasına karşı iki yol vardır: disiplin kuruluna ya da yüksek disiplin kuruluna itiraz ve idare mahkemesinde iptal davası. İtiraz, kararın tebliğinden başlayarak yedi gün içinde yapılır. Bütün disiplin cezalarına karşı idari yargı yolu açıktır; iptal davası için genel süre altmış gündür. Mahkeme, memura savunma hakkı verilip verilmediğine, fiilin ispatlanıp ispatlanmadığına, cezanın doğru maddeye dayanıp dayanmadığına ve zamanaşımına bakar. Bu şartlardan biri eksikse ceza iptal edilir.
KISA CEVAP
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda beş disiplin cezası vardır: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma (DMK m. 125).
- Savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma için en az yedi gün süre verilir (DMK m. 130).
- Uyarma, kınama ve aylıktan kesmeye karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulmasına karşı yüksek disiplin kuruluna, tebliğden başlayarak yedi gün içinde itiraz edilir (DMK m. 135).
- Bütün disiplin cezalarına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Süre altmış gündür.
- Disiplin soruşturmasına, fiilin öğrenilmesinden başlayarak bir ay içinde (memurluktan çıkarmada altı ay) başlanmalıdır. Fiilden itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar (DMK m. 127).
- Cezalar, belirli süre geçtikten sonra memurun isteğiyle özlük dosyasından silinebilir (DMK m. 133).
Disiplin cezaları
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 125 (ceza tanımları)
A – Uyarma : Memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir. […] B – Kınama : Memura, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir. […] C – Aylıktan kesme : Memurun, brüt aylığından 1/30 – 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır. […] D – Kademe ilerlemesinin durdurulması : Fiilin ağırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 – 3 yıl durdurulmasıdır. […] E – Devlet memurluğundan çıkarma : Bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmaktır. […] Yukarıda sayılan ve disiplin cezası verilmesini gerektiren fiil ve hallere nitelik ve ağırlıkları itibariyle benzer eylemlerde bulunanlara da aynı neviden disiplin cezaları verilir.
Kanun her ceza için hangi fiillerin bu cezayı gerektirdiğini tek tek sayar. Disiplin amiri, memurun fiilinin hangi bente uyduğunu kararda göstermelidir. Kanun, sayılan fiillere “nitelik ve ağırlıkları itibariyle benzer” eylemler için de aynı türden ceza verilmesine izin verir. Bu durumda kararda benzerliğin gerekçesi gösterilmelidir.
Cezaların sonuçları şöyledir:
- Uyarma: Memura görevinde daha dikkatli davranması gerektiğinin yazıyla bildirilmesi.
- Kınama: Memurun görevinde veya davranışlarında kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesi.
- Aylıktan kesme: Brüt aylıktan otuzda bir ile sekizde bir arasında kesinti yapılması.
- Kademe ilerlemesinin durdurulması: Fiilin ağırlık derecesine göre bir ila üç yıl kademe ilerlemesinin durdurulması.
- Devlet memurluğundan çıkarma: Memurun bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarılması.
Savunma hakkı
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 130
Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Soruşturmayı yapanın veya yetkili disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen bir tarihte savunmasını yapmıyan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.
Savunma hakkına uyulmadan verilen ceza hukuka aykırıdır. Savunma istem yazısında memura isnat edilen fiil açıkça belirtilmeli, savunma için en az yedi günlük süre verilmelidir. Memur bu süre içinde savunma vermezse savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. Ancak süre yedi günden kısa verilmişse ya da isnat edilen fiil açıkça yazılmamışsa, verilen ceza usulden iptal edilebilir.
Savunma hakkı Anayasa’nın 129. maddesiyle de güvence altındadır. Danıştay, bu güvencenin içeriğini ve memurluktan çıkarma cezasındaki daha geniş savunma hakkını şöyle açıklar:
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 30.04.2025 tarihli, E. 2024/1931, K. 2025/963 sayılı kararı
Anayasa’nın 129. maddesinin ikinci fıkrasında, memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemeyeceği kurala bağlanmış, anılan hükmün gerekçesinde ise, “yapılacak disiplin kovuşturmalarında ve disiplin cezası uygulamasında ilgiliye isnad olunan hususun bildirilmesi, dinlenilmesi, savunmasını yapma imkanı tanınması bu madde ile güvence altına alınmaktadır” ifadelerine yer verilerek, disiplin cezaları ile ilgili olarak anayasal güvenceye bağlanan savunma hakkının içeriği belirtilmiştir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 130. maddesinde diğer cezalar bakımından memura sadece 7 günden az olmamak üzere savunma hakkı tanınmışken, memuriyetten çıkarma cezası açısından 129. maddeyle, soruşturma ile ilgili evrakın incelenmesinden vekili vasıtasıyla sözlü savunma yapılmasına kadar, 130. maddeden farklı olarak geniş bir savunma hakkı tanınmış bulunmaktadır.
Zamanaşımı
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 127 (7573 sayılı Kanun’la değişik ikinci fıkrasıyla)
Bu Kanunun 125 inci maddesinde sayılan fiil ve halleri işleyenler hakkında, bu fiil ve hallerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren; a) Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına, b) Memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin kovuşturmasına, Başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Disiplin cezasının yargı kararıyla iptal edilmesi hâlinde, kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan disiplin ceza zamanaşımı süresi içinde; zamanaşımı süresinin dolması veya altı aydan daha az süre kalması hâlinde en geç altı ay içinde karar gerekçesi dikkate alınarak yeniden disiplin cezası tesis edilebilir.
Zamanaşımı iki aşamalıdır:
- Soruşturmaya başlama süresi: Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay, devlet memurluğundan çıkarma cezasında altı ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır.
- Ceza verme süresi: Fiilin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde ceza verilmelidir.
- İptalden sonra yeniden ceza: 23.01.2026 tarihli 7573 sayılı Kanun’la eklenen kurala göre, ceza yargı kararıyla iptal edilirse idare, kalan zamanaşımı süresi içinde ya da en geç altı ay içinde karar gerekçesini dikkate alarak yeniden ceza verebilir.
Bu süreler geçtikten sonra verilen ceza hukuka aykırıdır. Danıştay, sürelerin ilk ceza verilene kadarki dönem için arandığını belirtir:
Danıştay 12. Daire, 12.02.2025 tarihli, E. 2024/4929, K. 2025/724 sayılı kararı
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 127. maddesindeki zamanaşımı süreleri, idarenin disiplin suçundan haberdar olmasından ilk defa disiplin cezası verilmesine kadarki süreçte dikkate alınacak süreler olup, idare tarafından söz konusu sürelere riayet edilerek disiplin cezası verilmesi halinde, idarenin zamanaşımı sürelerine uyma yükümlülüğünü yerine getirdiğinin kabulü gerekmektedir.
İtiraz
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 135
Disiplin amirleri tarafından verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebilir. İtirazda süre, kararın ilgiliye tebliği tarihinden itibaren yedi gündür. Süresi içinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları kesinleşir. İtiraz mercileri, itiraz dilekçesi ile karar ve eklerinin kendilerine intikalinden itibaren otuz gün içinde kararlarını vermek zorundadır. İtirazın kabulü hâlinde, disiplin amirleri kararı gözden geçirerek verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilirler. Disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulabilir.
Uyarma, kınama ve aylıktan kesmeye karşı itiraz disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulmasına karşı yüksek disiplin kuruluna yapılır. İtiraz dilekçesinde şunlar yazılmalıdır:
- Cezanın tarihi, sayısı ve tebliğ tarihi
- Fiilin işlenmediği ya da ispatlanmadığı
- Savunma hakkının ihlal edildiği, sürenin kısa verildiği
- Zamanaşımı süresinin geçtiği
- Fiilin, cezanın dayandığı bende uymadığı
- Cezanın fiile göre ağır ve ölçüsüz olduğu
İtiraz mercii otuz gün içinde karar verir. İtiraz kabul edilirse disiplin amirleri cezayı hafifletebilir ya da tamamen kaldırabilir. Kanun, itiraz üzerine ne yapılabileceğini bu iki seçenekle sınırlar.
İptal davası
Disiplin cezasına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava açma süresi, İdari Yargılama Usulü Kanunu’na göre altmış gündür. İtiraz yapılmışsa, uygulamada dava süresi itiraz sonucunun tebliğinden itibaren hesaplanır. Devlet memurluğundan çıkarma cezası yüksek disiplin kurulu kararıyla verildiğinden bu cezaya karşı itiraz yolu yoktur; doğrudan dava açılır.
Uyarma ve kınama cezalarına karşı yargı yolunun kapalı olduğu dönem geride kaldı. Anayasa bunu açıkça güvenceye bağlar:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 129/2-3
Memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez. Disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz.
İptal davasının genel kurallarını sitemizdeki “İptal Davası ve İdari Dava Açma Süresi” yazısında anlattık.
Cezaların özlük dosyasından silinmesi
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 133/1-2
Disiplin cezaları memurun özlük dosyasına işlenir. Devlet memurluğundan çıkarma cezasından başka bir disiplin cezasına çarptırılmış olan memur uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından 5 sene, diğer cezaların uygulanmasından 10 sene sonra atamaya yetkili amire başvurarak, verilmiş olan cezalarının özlük dosyasından silinmesini isteyebilir. Memurun, yukarıda yazılan süreler içerisindeki davranışları, bu isteğini haklı kılacak nitelikte görülürse, isteğinin yerine getirilmesine karar verilerek bu karar özlük dosyasına işlenir.
Süre, cezanın uygulanmasından itibaren işler. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının silinmesinde ayrıca disiplin kurulunun görüşü alınır.
Süreç özeti
- Savunma istem yazısı: en az yedi gün süre ve açık isnat
- Savunma verilmesi ve soruşturma raporu
- Disiplin cezası kararı ve tebliğ
- Tebliğden başlayarak yedi gün içinde disiplin kuruluna ya da yüksek disiplin kuruluna itiraz
- İtiraz merciinin otuz gün içinde kararı
- Altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası
Sıkça sorulan sorular
Uyarma cezasına dava açılabilir mi?
Evet. Bütün disiplin cezalarına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
İtiraz etmeden doğrudan dava açabilir miyim?
Kanun itiraz yolunu bir imkân olarak düzenler ve disiplin cezalarına karşı idari yargı yolunu açık tutar. Ancak süresinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir. Hangi yolun izleneceğine karar vermeden önce iki süreyi de (yedi ve altmış gün) not edin.
Savunma için bana üç gün süre verildi. Ne yapmalıyım?
Süre içinde savunmanızı verin, ama savunmanızda sürenin kanuna aykırı olduğunu da yazın. Bu durum, ceza verilirse iptal sebebi olarak ileri sürülebilir.
Disiplin cezası terfimi etkiler mi?
Evet. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası doğrudan, diğer cezalar da görevde yükselme değerlendirmelerinde etkili olabilir. Bu yüzden süresi dolan cezaların özlük dosyasından silinmesini istemek önemlidir.
Ceza mahkemesinde beraat ettim, disiplin cezası kalkar mı?
Kendiliğinden kalkmaz. Disiplin hukuku ceza hukukundan bağımsızdır. Ancak beraat kararında fiilin hiç işlenmediği tespit edildiyse, bu durum disiplin cezasının iptali için güçlü bir dayanaktır.
Sonuç
Disiplin cezası tebliğ edildiğinde iki süreyi aynı anda takip edin: itiraz için yedi gün, dava için altmış gün. Savunma istem yazısındaki süreyi, isnat edilen fiilin açıklığını ve disiplin amirinin fiili öğrendiği tarih ile soruşturmanın başladığı tarih arasındaki süreyi kontrol edin; bu noktalardaki usul hataları cezanın iptaline yol açabilir.
Mevzuat: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.