Av. Emrah Karatay
Devlet memuruna verilen uyarma, kınama, aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun sicilini, terfisini ve bazı durumlarda görevde yükselme imkânını etkiler. Bu cezalara karşı ilk yol, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde disiplin kuruluna veya yüksek disiplin kuruluna itiraz etmektir. Süre çok kısadır ve süresinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir. İtiraz dilekçesinde cezanın neden hukuka aykırı olduğu somut olarak gösterilmelidir; çünkü itiraz mercii, dilekçede ileri sürülen hususları ve dosyayı birlikte değerlendirerek cezayı kaldırabilir veya hafifletebilir.
Bu yazıda disiplin cezasına itiraz dilekçesinin içeriği, itirazda ileri sürülebilecek hukuka aykırılık sebepleri ve bir dilekçe örneği yer almaktadır. Disiplin cezalarının türleri ve sonuçları “Memur Disiplin Cezasına İtiraz” yazımızda anlatılmıştır.
KISA CEVAP
- Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilir (657 sayılı DMK m. 135).
- İtiraz süresi, kararın tebliğinden itibaren yedi gündür. Süresinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir.
- İtiraz mercii otuz gün içinde karar vermek zorundadır; itiraz kabul edilirse ceza hafifletilebilir veya tamamen kaldırılabilir.
- Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez; savunma için en az yedi gün süre verilmelidir (m. 130).
- Fiilin öğrenilmesinden itibaren bir ay (memurluktan çıkarmada altı ay) içinde soruşturmaya başlanmalı, fiilden itibaren iki yıl içinde ceza verilmelidir (m. 127).
- Bütün disiplin cezalarına karşı idari yargı yolu açıktır; iptal davası süresi altmış gündür.
Kanun metni
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 135 (ilgili kısım)
“Disiplin amirleri tarafından verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebilir. İtirazda süre, kararın ilgiliye tebliği tarihinden itibaren yedi gündür. Süresi içinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları kesinleşir. İtiraz mercileri, itiraz dilekçesi ile karar ve eklerinin kendilerine intikalinden itibaren otuz gün içinde kararlarını vermek zorundadır.”
İtirazdan önce kontrol edilecekler
Savunma hakkı
Anayasa m. 129/2 ve DMK m. 130, savunma alınmadan disiplin cezası verilemeyeceğini öngörür. Savunma istem yazısında memura isnat edilen fiil açıkça belirtilmeli ve savunma için en az yedi günlük süre verilmelidir. Fiil belirsiz yazılmışsa, örneğin “görevinizi aksattığınız” gibi genel bir ifade kullanılmışsa, memur neyi savunacağını bilemez ve savunma hakkı ihlal edilmiş olur. Savunma istem yazısında yer almayan bir fiil nedeniyle ceza verilmesi de hukuka aykırıdır.
Zamanaşımı
DMK m. 127’ye göre fiilin öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay, memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmalıdır. Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Dilekçede fiilin tarihi, disiplin amirinin fiili öğrendiği tarih ve soruşturmanın başladığı tarih karşılaştırılmalıdır. 23.01.2026 tarihli 7573 sayılı Kanunla m. 127’ye eklenen kurala göre ceza yargı kararıyla iptal edilirse idare, kalan zamanaşımı süresi içinde veya en geç altı ay içinde karar gerekçesini dikkate alarak yeniden ceza verebilir.
Fiilin cezanın dayandığı bentle uyumu
DMK m. 125, her disiplin cezasını gerektiren fiilleri ayrı ayrı sayar. Ceza kararında memurun fiilinin hangi bende uyduğu gösterilmelidir. Kanun, sayılan fiillere nitelik ve ağırlık bakımından benzer eylemler için de aynı türden ceza verilmesine izin verir; ancak bu durumda benzerliğin gerekçesi kararda açıklanmalıdır. Fiilin daha hafif bir cezayı gerektiren bende uyduğu ileri sürülebilir.
Fiilin ispatı
Disiplin cezası, somut ve kesin bilgi ve belgelerle ispatlanmış bir fiile dayanmalıdır. Soyut şikâyet, tek bir kişinin beyanı veya soruşturmacının kanaati yeterli değildir. Tanık ifadelerinin çelişkili olduğu, memurun lehine olan delillerin toplanmadığı veya değerlendirilmediği durumlar itiraz dilekçesinde ayrıca belirtilmelidir.
Yetkili disiplin amiri
Cezayı veren makamın, ilgili kurumun disiplin amirleri yönetmeliğine göre yetkili disiplin amiri olup olmadığı kontrol edilmelidir. Yetkisiz amirin verdiği ceza hukuka aykırıdır.
İtiraz dilekçesi örneği
… DİSİPLİN KURULU BAŞKANLIĞINA
(Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasında: … YÜKSEK DİSİPLİN KURULU BAŞKANLIĞINA)
Gönderilmek üzere: … MÜDÜRLÜĞÜNE
İTİRAZ EDEN: Ad Soyad (T.C. Kimlik No: …)
Kurum Sicil No: …, Unvanı: …, Görev Yeri: …
Adres: …
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, … Barosu, Adres: …
İTİRAZ EDİLEN KARAR: … tarafından verilen …/…/… tarihli ve … sayılı … cezası
TEBLİĞ TARİHİ: …/…/…
KONU: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 135 uyarınca disiplin cezasına itirazdır.
AÇIKLAMALAR
1. Süre: Dava konusu disiplin cezası tarafıma …/…/… tarihinde tebliğ edilmiştir. İtirazım DMK m. 135’te öngörülen yedi günlük süre içindedir.
2. İsnat edilen fiil: Hakkımda, …/…/… tarihinde “…” şeklindeki eylem nedeniyle DMK m. 125/… bendi uyarınca … cezası verilmiştir.
3. Savunma hakkının ihlali: Tarafıma gönderilen …/…/… tarihli savunma istem yazısında isnat edilen fiil “…” şeklinde genel ve belirsiz olarak ifade edilmiş, fiilin tarihi ve somut içeriği gösterilmemiştir. Ayrıca savunma için … gün süre verilmiş olup bu süre DMK m. 130’daki yedi günlük asgari sürenin altındadır. Savunma hakkı ihlal edilerek verilen ceza hukuka aykırıdır.
4. Zamanaşımı: İsnat edilen fiil …/…/… tarihinde gerçekleşmiş ve disiplin amirince …/…/… tarihinde öğrenilmiştir. Disiplin soruşturmasına ise …/…/… tarihinde, yani fiilin öğrenilmesinden itibaren bir aylık süre geçtikten sonra başlanmıştır. DMK m. 127 uyarınca ceza verme yetkisi zamanaşımına uğramıştır.
5. Fiilin ispatlanmadığı: Ceza, yalnızca şikâyetçinin beyanına dayanmaktadır. Olay sırasında hazır bulunan … ve …’nın ifadeleri alınmamış, tarafımca sunulan … belgesi değerlendirilmemiştir. İsnat edilen fiil, somut ve kesin delillerle ispatlanmamıştır.
6. Cezanın dayandığı bent: Kabul anlamına gelmemek üzere belirtmek gerekir ki, isnat edilen eylem gerçekleşmiş olsa dahi DMK m. 125/… bendinde düzenlenen fiile uymamakta, en fazla daha hafif bir cezayı gerektiren m. 125/… bendi kapsamında değerlendirilebilir. Kararda benzerlik gerekçesi de gösterilmemiştir.
7. Sicil durumu: … yıllık hizmetim boyunca herhangi bir disiplin cezası almadım. Bu husus, cezanın hafifletilmesi bakımından da dikkate alınmalıdır.
DELİLLER: Disiplin soruşturma dosyasının tamamı, savunma istem yazısı ve tebliğ belgesi, savunma dilekçem, tanık ifadeleri, … belgesi, özlük dosyam ve her türlü yasal delil.
HUKUKİ NEDENLER: Anayasa m. 129; 657 sayılı DMK m. 125, 126, 127, 130, 135; ilgili disiplin amirleri yönetmeliği.
SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan nedenlerle itirazımın kabulü ile …/…/… tarihli ve … sayılı … cezasının kaldırılmasına, aksi kanaat hâlinde daha hafif bir cezaya çevrilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih
İtiraz Eden Ad Soyad / Vekili Av. Ad Soyad, imza
EKLER: 1. Ceza kararı ve tebliğ belgesi, 2. Savunma istem yazısı, 3. Savunma dilekçesi, 4. Belgeler
İtirazdan sonra: iptal davası
İtiraz reddedilirse veya itiraz mercii otuz gün içinde karar vermezse idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. DMK m. 135’in son cümlesi, disiplin cezalarına karşı idari yargı yolunun açık olduğunu belirtir. Uyarma ve kınama cezaları da yargı denetimine tabidir; Anayasa m. 129/3, disiplin kararlarının yargı denetimi dışında bırakılamayacağını öngörür. İtiraz yolunun kullanılması dava açmanın ön şartı değildir; memur doğrudan dava da açabilir. İtiraz yoluna gidilmişse dava süresinin hesabında itirazın sonucu dikkate alınır; ancak süre tartışmalarından kaçınmak için dava, ceza kararının tebliğinden itibaren altmış gün içinde açılırsa en güvenli yol izlenmiş olur. İptal davasının nasıl açılacağı “İdari İşlemin İptali Dava Dilekçesi” yazımızda anlatılmıştır.
Memurluktan çıkarma cezası için itiraz yolu yoktur; bu ceza yüksek disiplin kurulunun kararıyla verilir ve doğrudan idare mahkemesinde dava konusu yapılır.
Soruşturma dosyasının incelenmesi
İtiraz dilekçesi, disiplin soruşturma dosyası görülmeden yazıldığında çoğu zaman genel ifadelerle sınırlı kalır. Dosyada soruşturmacının görevlendirme onayı, tanık ifadeleri, soruşturma raporu, savunma istem yazısı ve disiplin amirinin kararı bulunur. Memur, kendi hakkındaki disiplin dosyasını bilgi edinme başvurusuyla isteyebilir; vekil avukat da dosyayı inceleyebilir. Yedi günlük süre kısa olduğundan dosya talebi, ceza tebliğ edilir edilmez yapılmalı, dosya süre içinde gelmezse itiraz mevcut bilgilerle verilmeli ve dosyanın itiraz merciince getirtilmesi istenmelidir.
Soruşturma raporunda, soruşturmacının tanıkları dinlerken memura soru sorma imkânı tanıyıp tanımadığı, memurun gösterdiği tanıkların dinlenip dinlenmediği ve raporun sonuç bölümündeki tespitlerin ifadelerle uyumlu olup olmadığı kontrol edilmelidir. Raporda yer almayan bir olguya dayanılarak ceza verilmesi de hukuka aykırılık oluşturur.
Ceza türüne göre itiraz mercii
- Uyarma: disiplin kuruluna, tebliğden itibaren 7 gün içinde.
- Kınama: disiplin kuruluna, tebliğden itibaren 7 gün içinde.
- Aylıktan kesme: disiplin kuruluna, tebliğden itibaren 7 gün içinde.
- Kademe ilerlemesinin durdurulması: yüksek disiplin kuruluna, tebliğden itibaren 7 gün içinde.
- Devlet memurluğundan çıkarma: itiraz yolu yoktur; tebliğden itibaren 60 gün içinde doğrudan iptal davası açılır.
İtiraz dilekçesi, cezayı veren disiplin amirinin bağlı olduğu birime verilir ve bu birim tarafından ilgili kurula iletilir. Dilekçenin evrak kayıt numarası alınarak verilmesi, yedi günlük sürenin ispatı bakımından önemlidir.
Sık yapılan hatalar
- Yedi günlük itiraz süresini kaçırmak; süre tebliğden başlar ve hafta sonu da süreye dahildir.
- İtiraz dilekçesini yanlış kurula yöneltmek. Uyarma, kınama ve aylıktan kesmede disiplin kurulu; kademe ilerlemesinin durdurulmasında yüksek disiplin kurulu yetkilidir.
- Yalnızca “ceza haksızdır” demek; savunma hakkı, zamanaşımı, ispat ve bent uyumu ayrı ayrı yazılmalıdır.
- Soruşturma dosyasını incelemeden itiraz etmek. Dosya, bilgi edinme başvurusuyla veya vekil aracılığıyla incelenebilir.
- İtiraz reddedildikten sonra dava süresini izlememek.
Sıkça sorulan sorular
Uyarma cezasına dava açılabilir mi?
Evet. Anayasa m. 129/3 uyarınca disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz. Uyarma ve kınama dahil bütün disiplin cezalarına karşı idare mahkemesinde dava açılabilir.
Disiplin cezası sicilden silinebilir mi?
DMK m. 133 uyarınca, uyarma ve kınama cezaları için beş yıl, diğer cezalar için on yıl geçtikten sonra memur, atamaya yetkili amire başvurarak cezanın özlük dosyasından silinmesini isteyebilir. Silme kararı, memurun bu süre içindeki davranışları dikkate alınarak verilir.
İtiraz üzerine ceza ağırlaştırılabilir mi?
DMK m. 135, itirazın kabulü hâlinde cezanın hafifletilebileceğini veya kaldırılabileceğini düzenler. İtiraz mercii, itiraz eden memur aleyhine cezayı ağırlaştıramaz.
Sözleşmeli personel ve işçiler bu dilekçeyi kullanabilir mi?
Bu örnek 657 sayılı Kanuna tabi devlet memurları için hazırlanmıştır. Sözleşmeli personel, akademik personel veya kamu işçileri için kendi özel mevzuatlarındaki itiraz merciileri ve süreler uygulanır.
Sonraki adım
Ceza kararının tebliğ tarihi not edilmeli ve yedi günlük süre içinde doğru kurula itiraz edilmelidir. Dilekçede savunma hakkı, zamanaşımı, ispat ve cezanın dayandığı bent ayrı ayrı tartışılmalıdır. İtiraz reddedilirse veya otuz gün içinde karar verilmezse idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır.
Mevzuat: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 125, 127, 130, 133, 135; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 129; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.