Tekzip Nedir? Düzeltme ve Cevap Hakkı Nasıl Kullanılır?

Bir gazetede, internet haber sitesinde veya televizyon programında kişi hakkında gerçeğe aykırı ya da şeref ve haysiyetini zedeleyen bir yayın yapıldığında, kişinin kendi açıklamasını aynı yayın organında ve aynı etkiyle kamuoyuna duyurabilmesi için kanun özel bir hak tanımıştır. Uygulamada “tekzip” olarak bilinen bu hak, kanunlarda “düzeltme ve cevap hakkı” olarak düzenlenmiştir.

Bu yazıda tekzip hakkının dayanağı, şartları, süreleri, yayın organına başvuru ve yayımlanmaması hâlinde sulh ceza hâkimliği süreci incelenmektedir.

Hukuki dayanak

Düzeltme ve cevap hakkı, Anayasa m. 32’de güvence altına alınmıştır. Yayın türüne göre iki ayrı kanunda düzenlenir:

• Süreli yayınlar ve internet haber siteleri: 5187 sayılı Basın Kanunu m. 14. 7418 sayılı Kanun’la 2022 yılında yapılan değişiklikle internet haber siteleri de süreli yayın kapsamına alınmış ve bu sitelere özgü hükümler getirilmiştir.
• Radyo ve televizyon yayınları: 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun m. 18.

Kişisel sosyal medya hesapları ve haber sitesi niteliği taşımayan internet sayfaları bu kanunların kapsamında değildir; bu içeriklere karşı tekzip yoluyla değil, başka hukuki yollarla korunma sağlanır. Bu tür paylaşımlara karşı kişilik haklarının korunmasına ilişkin genel hükümlere başvurulur.

Tekzip hakkının şartları

Basın Kanunu m. 14/1 uyarınca düzeltme ve cevap hakkı için yayının şu niteliklerden birini taşıması gerekir:

• Kişinin şeref ve haysiyetini ihlal edici olması veya
• Kişiyle ilgili gerçeğe aykırı olması.

Cevap ve düzeltme yazısı suç unsuru içermemeli ve üçüncü kişilerin hukuken korunan menfaatlerine aykırı olmamalıdır. Yazı, cevaba konu yayını belirtmeli ve ondan uzun olmamalıdır. Cevaba konu yazı yirmi satırdan az ise veya bir resim ya da karikatürse, cevap otuz satırı geçemez.

Basın özgürlüğü ile sınır

Tekzip hakkı, basının haber verme ve eleştiri hakkını ortadan kaldırmaz. Yargıtay, Ceza Genel Kurulunun 13/2/2007 tarihli, E. 2007/7-28, K. 2007/34 sayılı kararındaki ölçütlere dayanarak; haberin gerçek ve güncel olması, kamu yararı taşıması, konu ile açıklanış biçimi arasında düşünsel bağ bulunması ve küçültücü ifadeler içermemesi hâlinde yayının basın özgürlüğü kapsamında kalacağını kabul etmektedir. Sert ve abartılı bir üslup, nesnel bir olguya dayandığı sürece tek başına tekzip sebebi sayılmaz.

Tekzip yazısının hazırlanması

Tekzip yazısı, yayın organına ve kamuoyuna yönelik bir açıklamadır; bu nedenle içeriği ve dili, sonraki sulh ceza hâkimliği incelemesinde belirleyici olur. Yazının hazırlanmasında şu hususlara dikkat edilmelidir:

• Cevaba konu yayının adı, tarihi, sayfası veya bağlantı adresi ile başlığı açıkça belirtilmelidir.
• Yazı, yayındaki hangi bilginin gerçeğe aykırı olduğunu ve doğru olgunun ne olduğunu somut olarak ortaya koymalıdır.
• Yayın organına, gazeteciye veya üçüncü kişilere yönelik hakaret, tehdit veya suç isnadı içermemelidir; aksi hâlde yazının yayımlanması reddedilebilir.
• Kanunda öngörülen uzunluk sınırı aşılmamalıdır.
• Yazı, gerçek kişilerde hak sahibi veya vekili, tüzel kişilerde ise temsile yetkili kişi tarafından imzalanmalıdır.

Sorumlu müdür, yazıda değişiklik veya ekleme yapamaz. Bu nedenle kanuna aykırı unsur içeren bir yazının yayımlanmaması hâlinde, yazının düzeltilerek süresi içinde yeniden gönderilmesi gerekebilir.

Sorumlu müdürün tespiti

Süreli yayınların künyesinde sorumlu müdürün adı yer alır. Tekzip yazısının, cevaba konu yayının yer aldığı kısmın sorumlu müdürüne gönderilmesi gerekir. Sorumlu müdürün yanlış tespit edilmesi, yazının muhatabına ulaşmamış sayılmasına ve sürelerin kaçırılmasına yol açabilir.

Gazete ve dergiler

Süreler

• Talep süresi: Zarar gören kişi, düzeltme ve cevap yazısını yayım tarihinden itibaren iki ay içinde sorumlu müdüre göndermelidir.
• Yayımlama süresi: Sorumlu müdür yazıyı hiçbir düzeltme ve ekleme yapmadan, günlük süreli yayınlarda yazıyı aldığı tarihten itibaren en geç üç gün içinde, diğer süreli yayınlarda üç günden sonraki ilk nüshada yayımlamak zorundadır.
• Yayımlama şekli: Yazı, ilgili yayının yer aldığı sayfa ve sütunlarda, aynı puntolarla ve aynı şekilde yayımlanır. Yayın birden fazla yerde basılıyorsa, cevaba konu yazının yer aldığı bütün baskılarda yayımlanır.

Başvurunun muhatabı

Tekzip talebinin muhatabı, yayın kuruluşunun kendisi değil, sorumlu müdürdür. Yazının sorumlu müdüre ulaştığının ispatlanabilmesi için uygulamada noter aracılığıyla gönderim tercih edilir. Tebliğ mazbatasının aslı veya onaylı örneği saklanmalıdır; sonraki süreler bu tebliğ tarihine göre hesaplanır.

Yayımlamanın şekli de denetlenir. Yargıtay 19. Ceza Dairesi, cevap ve düzeltme yazısının ilgili yayının yer aldığı sayfa ve sütunlarda yayımlanması gerekirken yalnızca gazetenin birinci sayfasında yayımlanmasına karar verilmesini Basın Kanunu m. 14/1’e aykırı bulmuş ve bu kararı kanun yararına bozmuştur (Yargıtay 19. CD, E. 2015/10679, K. 2016/8087, T. 10/3/2016).

İnternet haber siteleri

7418 sayılı Kanun’la internet haber siteleri için daha kısa süreler öngörülmüştür. Sorumlu müdür, düzeltme ve cevap yazısını aldığı tarihten itibaren en geç bir gün içinde yayımlamak zorundadır. Yazı, cevaba konu habere bağlantı verilerek yayımlanır. Cevaba konu içerik erişime engellenmiş veya kaldırılmışsa, cevap yazısı bir hafta süreyle yayımlanır ve ilk yirmi dört saat boyunca ana sayfada yer alır.

Radyo ve televizyon yayınları

6112 sayılı Kanun m. 18 farklı süreler öngörür:

• Düzeltme ve cevap yazısı, yayın tarihinden itibaren altmış gün içinde medya hizmet sağlayıcıya gönderilir.
• Kuruluş, yazıyı en geç yedi gün içinde, ilgili yayının yapıldığı saat ve programda, değiştirmeden yayınlar. Program yayından kaldırılmışsa cevap, aynı saatte yayınlanır.
• Yayın yapılmazsa yedi günlük sürenin bitiminden, usule aykırı yapılırsa yayın tarihinden itibaren on gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

İlgili kişi, bu süreler içinde düzeltme ve cevap hakkının kullandırılmasını doğrudan sulh ceza hâkimliğinden de isteyebilir. Başvuru, kişinin yerleşim yerindeki sulh ceza hâkimliğine yapılır; yurt dışında yaşayanlar için Ankara sulh ceza hâkimliği yetkilidir. Hâkim istemi üç gün içinde duruşma yapmaksızın karara bağlar; bu karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde asliye ceza mahkemesine itiraz edilebilir ve mahkeme üç iş günü içinde kesin karar verir.

Yayımlanmazsa: Sulh ceza hâkimliği

Başvuru süresi

Düzeltme ve cevap süresinde yayımlanmazsa, yayım için tanınan sürenin bitiminden itibaren; kanuna aykırı şekilde yayımlanırsa yayım tarihinden itibaren on beş gün içinde kişi, bulunduğu yer sulh ceza hâkimliğinden yayımın yapılmasına karar verilmesini isteyebilir (Basın Kanunu m. 14). Hâkim, istemi üç gün içinde duruşma yapmaksızın karara bağlar.

Bu süre hak düşürücüdür ve uygulamada en sık hata yapılan noktadır. Yargıtay 19. Ceza Dairesi, sorumlu müdüre 9/12/2013 tarihinde tebliğ edilen bir tekzip yazısında, üç günlük yayımlama süresinin bitiminden itibaren işleyen on beş günlük sürenin 27/12/2013 tarihinde dolduğunu, 30/12/2013 tarihinde yapılan başvurunun bu süreden sonra yapıldığını tespit etmiş; tebliğ mazbatasının aslının dosyaya getirtilmesiyle bu yönden değerlendirme yapılması için dosyayı Adalet Bakanlığına göndermiştir (Yargıtay 19. CD, E. 2019/31512, K. 2019/14001, T. 11/11/2019).

Başvuru dilekçesi

Dilekçede; cevaba konu yayının tarihi ve yeri, sorumlu müdüre gönderilen yazının tebliğ tarihi, yayımlanmadığı veya usule aykırı yayımlandığı ve talep açıkça belirtilmelidir. Dilekçeye cevaba konu yayının örneği, gönderilen düzeltme ve cevap yazısı ve tebliğ belgesi eklenmelidir.

İtiraz

Sulh ceza hâkiminin kararına karşı ivedi itiraz yoluna gidilebilir. İtiraz mercii üç gün içinde kesin olarak karar verir. Yayım kararı verilmişse, yayım süreleri kararın kesinleştiği veya itiraz merciinin kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren başlar.

Yaptırım

Kesinleşmiş düzeltme ve cevap kararına uymayan sorumlu müdür hakkında Basın Kanunu m. 18 uyarınca para cezası uygulanır. Bu yaptırım, tekzip hakkının fiilen kullandırılmasını sağlamaya yöneliktir. Sorumlu müdürün yükümlülüğü, düzeltme ve cevap yazısının kendisine usulüne uygun olarak ulaşmasıyla doğduğundan, tebliğin şekli bu yaptırımın uygulanabilmesi bakımından da belirleyicidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tekzip hakkı, tazminat ve ceza davası açılmasına engel midir?
Değildir. Tekzip, kamuoyuna kişinin kendi açıklamasını duyurma imkânı verir. Bunun yanında hakaret suçu nedeniyle şikâyet ve kişilik haklarının ihlali nedeniyle tazminat davası ayrıca mümkündür.

Hak sahibi ölürse tekzip hakkı kullanılabilir mi?
Kullanılabilir. Hak sahibinin mirasçılarından biri bu hakkı kullanabilir; Basın Kanunu bakımından iki aylık süre bir ay uzar.

Tekzip hakkı için yayının suç oluşturması gerekir mi?
Gerekmez. Yayının kişiyle ilgili gerçeğe aykırı bilgi içermesi, hakaret suçu oluşturmasa bile tekzip hakkı için yeterlidir. Şeref ve haysiyeti ihlal eden yayınlarda ise bilginin doğru olup olmadığına bakılmaksızın bu hak doğabilir.

Yayın organı aynı konuda yeni bir haber yayımlarsa ne olur?
Her yeni yayın, kendi tarihinden itibaren işleyen ayrı bir düzeltme ve cevap hakkı doğurur. Önceki yayına ilişkin tekzibin yayımlanmış olması, yeni yayına karşı başvuruya engel değildir.

Tüzel kişiler tekzip hakkından yararlanabilir mi?
Yararlanabilir. Şirketler ve dernekler gibi tüzel kişiler de kendileri hakkında gerçeğe aykırı veya itibarlarını zedeleyen yayınlar nedeniyle düzeltme ve cevap hakkını kullanabilir.

Sonuç

Tekzip hakkı kısa ve hak düşürücü sürelere bağlıdır: Gazete ve internet haber siteleri için iki ay, televizyon yayınları için altmış gün içinde sorumlu müdüre veya medya hizmet sağlayıcıya başvurulmalı; yayımlanmazsa on beş günlük (televizyonda on günlük) süre içinde sulh ceza hâkimliğine gidilmelidir. Tebliğin sorumlu müdüre usulüne uygun yapılması ve belgelenmesi, sürecin tamamını etkiler. Somut dosyalara ilişkin sorular için büromuzla iletişime geçilebilir.

Mevzuat: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası.

Bu yazı, 16 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.