Sulh Ceza Hâkimliği Nedir? Görev ve Yetkileri (2026)

Sulh ceza hâkimliği, ceza soruşturması sırasında hâkim tarafından verilmesi gereken kararları veren yargı merciidir. Suç işlendiği şüphesiyle başlayan soruşturmayı Cumhuriyet savcısı yürütür; ancak kişi özgürlüğüne, konut dokunulmazlığına, haberleşmenin gizliliğine veya mülkiyet hakkına müdahale eden tedbirlerin çoğu hâkim kararına bağlıdır. Bu kararları soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi verir.

Sulh ceza hâkimliği, sanık hakkında yargılama yapan bir mahkeme değildir. Mahkûmiyet veya beraat kararı vermez; iddianamenin kabulünden sonra başlayan kovuşturma evresinde görev, davaya bakan asliye ceza veya ağır ceza mahkemesine geçer.

Hukuki dayanak ve kuruluş

Sulh ceza hâkimlikleri, 18/6/2014 tarihli 6545 sayılı Kanun’la kurulmuştur. Aynı Kanun’la daha önce küçük suçlara ilişkin yargılama yapan sulh ceza mahkemeleri kaldırılmış, yargılama görevi asliye ceza mahkemelerine bırakılmıştır.

5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun m. 10’a göre sulh ceza hâkimliği, kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere, yürütülen soruşturmalarda hâkim tarafından verilmesi gereken kararları almak, işleri yapmak ve bunlara karşı yapılan itirazları incelemek amacıyla kurulmuştur. İş yoğunluğu bulunan yerlerde birden fazla sulh ceza hâkimliği kurulur ve bunlar numaralandırılır. Sulh ceza hâkimliğinde görevlendirilen hâkimler başka mahkemelerde görevlendirilemez.

Görevleri

Özgürlüğü sınırlayan tedbirler

Gözaltına itiraz. Yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derece kan hısımı; yakalamaya, gözaltına almaya veya gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin savcılık emrine karşı hemen serbest bırakılmak için sulh ceza hâkimine başvurabilir. Hâkim evrak üzerinden inceleme yapar ve başvuruyu en geç yirmi dört saat içinde sonuçlandırır (5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 91/5).

Tutuklama ve tutukluluk incelemesi. Gözaltı süresi sonunda serbest bırakılmayan şüpheli, sulh ceza hâkimi önüne çıkarılarak sorguya çekilir (CMK m. 91/7). Soruşturma evresinde tutuklama kararını savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimi verir (CMK m. 101/1). Tutuklama isteminde ve kararında, adli kontrolün neden yetersiz kalacağı hukuki ve fiilî nedenleriyle gösterilmelidir. Tutukluluğun devamı gerekip gerekmediği de en geç otuzar günlük aralıklarla sulh ceza hâkimince değerlendirilir (CMK m. 108/1).

Adli kontrol. Tutuklama yerine yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, konutu terk etmeme gibi tedbirlere de sulh ceza hâkimi karar verir; bu yükümlülüklerin devamı en geç dört ayda bir yeniden incelenir (CMK m. 110/1 ve 110/4).

Yakalama emri. Çağrıya gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında yakalama emri, savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimince düzenlenir (CMK m. 98/1).

Gözlem altına alma. Şüphelinin akıl hastası olup olmadığının tespiti için resmî bir sağlık kurumunda gözlem altına alınmasına da soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi karar verir (CMK m. 74/1).

Delil toplamaya yönelik tedbirler

Arama. Konut, işyeri, araç veya kişinin üstünün aranması kural olarak hâkim kararıyla yapılır. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle de arama yapılabilir (CMK m. 119/1).

El koyma. Delil niteliğindeki veya müsadereye tabi eşyaya hâkim kararıyla el konulur. Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim kırk sekiz saat içinde karar vermezse el koyma kendiliğinden kalkar (CMK m. 127/3). Eşyasına el konulan kişi, hâkimden her zaman bu konuda karar verilmesini isteyebilir (CMK m. 127/4). Taşınmazlara, araçlara, banka hesaplarına ve şirket paylarına el koyma ise CMK m. 128’deki şartlara bağlıdır.

İletişimin denetlenmesi. Telefon dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi hâkim kararıyla yapılır. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının kararı derhâl hâkim onayına sunulur ve hâkim en geç yirmi dört saat içinde karar verir (CMK m. 135/1).

Müdafiin dosya inceleme yetkisinin kısıtlanması. Soruşturmanın amacı tehlikeye düşecekse, kanunda sayılan suçlarda savcının istemi üzerine hâkim kararıyla müdafiin dosyayı inceleme yetkisi kısıtlanabilir (CMK m. 153/2).

Genetik verilerin kullanımı. 16/7/2026 tarihli 7589 sayılı Kanun’la CMK m. 80’e eklenen üçüncü fıkraya göre, mahsus sisteme kaydedilen genetik inceleme sonuçlarının bir soruşturmada kullanılmasına ilişkin savcı kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

Savcılık kararlarının denetimi

Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz. Savcı, soruşturma sonunda dava açılması için yeterli şüphe bulunmadığı kanaatine varırsa kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) verir. Suçtan zarar gören, bu kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren savcının yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173/1). Hâkimlik itirazı yerinde bulursa savcı iddianame düzenlemek zorundadır (CMK m. 173/4). İtiraz yerinde görülmezse itiraz eden giderlere mahkûm edilir (CMK m. 173/3).

KYOK’a karşı kanun yararına bozma yolu kapalı olduğundan, sulh ceza hâkimliği önüne gelen ve içeriği itiraz niteliği taşıyan bir dilekçe hakkında esasa ilişkin bir karar vermek zorundadır. Yargıtay 23. Ceza Dairesi, KYOK’un kanun yararına bozulması talebini içeren dilekçeyi itiraz olarak değerlendirmeyip “karar verilmesine yer olmadığına” diyen sulh ceza hâkimliği kararını bu gerekçeyle bozmuştur (Yargıtay 23. CD, E. 2015/20349, K. 2015/7843, T. 09.12.2015).

Yeni delille dava açılması. KYOK verildikten sonra aynı fiil için kamu davası açılabilmesi, yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmesine ve bu konuda sulh ceza hâkimliğinin karar vermesine bağlıdır (CMK m. 172/2).

Ret istemleri. Soruşturma evresinde savcının kabul etmediği bilirkişi ret istemini sulh ceza hâkimi inceler (CMK m. 69/3).

Diğer kanunlardaki görevler

5651 sayılı Kanun m. 8’de sayılan suçlar bakımından internet içeriğine erişimin engellenmesi kararını soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi verir. Kişilik haklarının ihlali nedeniyle erişimin engellenmesine ilişkin 5651 sayılı Kanun m. 9 ise Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli, E. 2020/76, K. 2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bunun yanında yalnızca müsadereye tabi eşyanın müsaderesi (CMK m. 259) ve kaçak şüphelinin mallarına el konulması (CMK m. 248) da sulh ceza hâkiminin görevleri arasındadır.

Yetkili sulh ceza hâkimliği

Savcı, hâkim tarafından yapılması gereken bir işlemi, o işlemin yapılacağı yerin sulh ceza hâkiminden ister (CMK m. 162). Örneğin İstanbul’da yürütülen bir soruşturmada Ankara’daki bir işyerinde arama yapılacaksa karar, Ankara sulh ceza hâkimliğinden istenebilir. KYOK itirazında ise yetkili merci, kararı veren savcının bağlı olduğu ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğidir.

İki sulh ceza hâkimliğinin de kendisini yetkisiz sayması hâlinde ortaya çıkan olumsuz yetki uyuşmazlığını Yargıtay çözer. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, bir erişim engeli talebinde Yargıtay’ın merci tayini kararından sonra verilen yeni yetkisizlik kararlarının hukuken geçersiz olduğunu, merci tayini kararlarının kesin nitelik taşıdığını belirtmiştir (Yargıtay 5. CD, E. 2024/10285, K. 2025/753, T. 13.01.2025).

Sulh ceza hâkimliği kararlarına itiraz

Sulh ceza hâkimliği kararlarına karşı istinaf veya temyiz yolu yoktur; başvurulacak kanun yolu itirazdır. İtiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren hâkimliğe dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır (CMK m. 268/1). Hâkimlik itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse en çok üç gün içinde itiraz merciine gönderir (CMK m. 268/2).

İtiraz mercii, kararın türüne göre değişir:

• Tutuklama ve adli kontrol kararları: Yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK m. 268/3-b). Bu düzenleme 7331 sayılı Kanun’la getirilmiştir.
• Diğer kararlar (arama, el koyma, KYOK itirazının reddi vb.): O yerde birden fazla sulh ceza hâkimliği varsa numara olarak izleyen hâkimlik, son numaralı hâkimlik için bir numaralı hâkimlik inceler. Tek sulh ceza hâkimliği bulunan yerlerde itiraz, CMK m. 268/3-a’da gösterilen başka bir yerdeki sulh ceza hâkimliğine gider.

İtiraz merciinin kararı kesindir. Bu karar ancak Adalet Bakanlığının istemiyle kanun yararına bozma yoluna konu olabilir (CMK m. 309).

Masraf. Sulh ceza hâkimliğine yapılan başvurular ve itirazlar harca tabi değildir. Ancak KYOK itirazı reddedilirse itiraz eden, yargılama giderlerine mahkûm edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Sulh ceza hâkimliği ile sulh hukuk mahkemesi aynı mıdır?
Hayır. Sulh hukuk mahkemesi kira, ortaklığın giderilmesi gibi özel hukuk uyuşmazlıklarına bakan bir hukuk mahkemesidir. Sulh ceza hâkimliği ise yalnızca ceza soruşturmasındaki kararları verir.

Şüpheli, sulh ceza hâkimliğinde avukat ile birlikte bulunabilir mi?
Evet. Tutuklama istemiyle hâkim önüne çıkarılan şüphelinin sorgusunda müdafi bulunması zorunludur (CMK m. 91/7). Müdafi, tutuklama kararına karşı itirazı da şüpheli adına yapabilir.

KYOK’a itiraz süresi kaçırılırsa ne olur?
Karar kesinleşir. Bu durumda dava ancak yeni delil elde edilmesi ve sulh ceza hâkimliğinin bu konuda karar vermesiyle açılabilir (CMK m. 172/2). Kesinleşen KYOK’a karşı kanun yararına bozma yolu kapalıdır.

Arama kararına itiraz aramayı durdurur mu?
İtiraz kural olarak kararın yerine getirilmesini durdurmaz. Arama genellikle karar verildiği gün yapıldığından itiraz, sonradan aramanın ve elde edilen delillerin hukuka uygunluğunun tartışılmasında önem kazanır.

Sonuç

Sulh ceza hâkimliği, soruşturma evresinde savcılık ve kolluğun temel haklara müdahale eden işlemlerini denetleyen merciidir. Gözaltına itiraz, gözaltı devam ettiği sürece yapılabilir ve en geç yirmi dört saat içinde sonuçlanır; diğer kararlara itirazda ve KYOK itirazında iki haftalık süre kaçırıldığında başvuru hakkı kaybedilir. Somut dosyaya ilişkin değerlendirme için büromuzla iletişime geçilebilir.

Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun.

Bu yazı, 16 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.