Ağır Ceza Mahkemesi Nedir? Görev Alanı ve Baktığı Davalar

Türk ceza yargılamasında ilk derece mahkemeleri, asliye ceza ve ağır ceza mahkemeleri olarak ikiye ayrılır. Ağır ceza mahkemeleri, kanunun en ağır cezaları öngördüğü suçlar ile önemleri nedeniyle kanunda ayrıca sayılan suçlara bakan, heyet hâlinde çalışan mahkemelerdir. Bir davanın hangi mahkemede görüleceği, yargılamanın yapısını, zorunlu müdafilik gibi güvenceleri ve kanun yolu imkânlarını doğrudan etkiler.

Bu yazıda ağır ceza mahkemesinin kuruluşu, görev alanı, 2025 yılında yapılan değişiklik, görevsizlik kuralları ve kanun yolları, 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) esas alınarak incelenmektedir.

Ceza yargısında mahkemeler

Ceza yargısında ilk derece görevi üç merci arasında paylaştırılmıştır:

• Sulh ceza hâkimliği: Soruşturma evresinde hâkim tarafından verilmesi gereken kararları (tutuklama, arama, el koyma gibi) verir ve bunlara yapılan itirazları inceler (5235 sayılı Kanun m. 10). Yargılama yapmaz.
• Asliye ceza mahkemesi: Sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemesinin görevi dışında kalan dava ve işlere bakar (m. 11). Tek hâkimlidir.
• Ağır ceza mahkemesi: Kanunda sayılan suçlar ile ağır cezaları gerektiren suçlara bakar (m. 12).

Çocuklar hakkındaki davalarda çocuk mahkemeleri ve çocuk ağır ceza mahkemeleri görevlidir. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtayın yargılayacağı kişilere ilişkin hükümler de saklıdır.

Kuruluş ve yapı

Ağır ceza mahkemelerinde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur ve mahkeme bir başkan ile iki üyeyle toplanır (5235 sayılı Kanun m. 9). İş durumunun gerektirdiği yerlerde aynı mahkemenin birden fazla dairesi kurulabilir; bu daireler numaralandırılır. Mahkemeler, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca kurulur.

Heyet hâlinde çalışma, ağır ceza mahkemesinin asliye ceza mahkemesinden en belirgin farkıdır. Kararlar oy çokluğuyla verilebilir; muhalif kalan üye karşı oy gerekçesini yazar. Duruşmada hükme katılacak hâkimlerin yanında Cumhuriyet savcısının ve zabıt kâtibinin, zorunlu müdafilik hâllerinde ise müdafiin hazır bulunması şarttır (CMK m. 188/1).

Görev alanı

5235 sayılı Kanun m. 12 uyarınca ağır ceza mahkemesinin görevi iki ölçüte dayanır.

Ceza miktarı ölçütü

Ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarla ilgili dava ve işlere ağır ceza mahkemeleri bakar. Bu ölçütte suçun kanunda öngörülen cezasının üst sınırı esas alınır; somut olayda verilecek ceza önemli değildir.

Bu ölçüt nedeniyle kasten öldürme, nitelikli cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı ve uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti gibi suçlar ağır ceza mahkemesinde görülür. Buna karşılık üst sınırı tam on yıl olan suçlar, örneğin bilişim sistemleri kullanılarak işlenen nitelikli hırsızlık (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 142/2), bu ölçüt bakımından ağır ceza mahkemesinin görevine girmez. Bir suçun hangi mahkemede görüleceği belirlenirken nitelikli hâlleriyle birlikte kanundaki ceza aralığının ayrıca kontrol edilmesi gerekir.

Katalog suçlar

Ceza miktarına bakılmaksızın aşağıdaki suçlar da ağır ceza mahkemesinin görevindedir:

• Yağma (TCK m. 148),
• İrtikap (TCK m. 250/1-2),
• Resmî belgede sahtecilik (TCK m. 204/2),
• Hileli iflas (TCK m. 161),
• TCK’nın Devletin güvenliğine, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine, millî savunmaya ve devlet sırlarına karşı suçlara ilişkin bölümlerindeki suçlar (m. 318, 319, 324, 325 ve 332 hariç),
• 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar.

Özel kanunlar da bazı suçları ağır ceza mahkemesinin görevine bırakabilir; m. 12 bu hâlleri saklı tutmuştur.

7571 sayılı Kanun’la yapılan değişiklik

24/12/2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanun, 5235 sayılı Kanun m. 12’deki katalogdan nitelikli dolandırıcılığı (TCK m. 158) çıkarmıştır. Nitelikli dolandırıcılığın cezası üç yıldan on yıla kadar hapis olup on yıldan fazla olmadığından, bu tarihten sonra açılan davalar kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür.

Değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihte ağır ceza mahkemelerinde görülmekte olan davalar ile istinaf veya temyiz incelemesindeki dosyalar bakımından görevsizlik veya bozma kararı verilemez; bu davalara kesin hükümle sonuçlanıncaya kadar önceki görev kurallarına göre bakılmaya devam edilir (5235 sayılı Kanun geçici m. 7).

Yargı çevresi ve yetki

Görev, davaya hangi tür mahkemenin bakacağını; yetki ise bu mahkemelerden hangi yerdekinin bakacağını belirler. Davaya bakma yetkisi, kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesine aittir (CMK m. 12/1). Teşebbüste son icra hareketinin yapıldığı yer, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği yer, zincirleme suçlarda son suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir (CMK m. 12/2).

Ağır ceza mahkemeleri her ilçede bulunmaz. Ağır ceza mahkemesi bulunmayan ilçeler, bağlı oldukları ağır ceza mahkemesinin yargı çevresine dahildir. Bu nedenle küçük bir ilçede işlenen ve ağır ceza mahkemesinin görevine giren bir suçun davası, o ilçenin bağlı olduğu il merkezindeki veya büyük ilçedeki ağır ceza mahkemesinde görülür. Mahkemenin yargı çevresi, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenir.

Görevsizlik kuralları

Mahkeme, görevli olup olmadığını kovuşturma evresinin her aşamasında re’sen gözetebilir (CMK m. 4/1). İddianamenin kabulünden sonra işin, davayı gören mahkemenin görevini aştığı veya dışında kaldığı anlaşılırsa mahkeme, görevsizlik kararıyla işi görevli mahkemeye gönderir (CMK m. 5/1). Bu karara karşı itiraz yoluna gidilebilir.

Bu kuralın önemli bir istisnası vardır: Duruşmada suçun hukuki niteliğinin değiştiğinden bahisle görevsizlik kararı verilerek dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez (CMK m. 6/1). Buna göre ağır ceza mahkemesi, yargılama sırasında fiilin asliye ceza mahkemesinin görevine giren bir suç oluşturduğu sonucuna varırsa dosyayı göndermez; sanığa ek savunma hakkı tanıyarak hükmü kendisi kurar. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, değişen nitelik mahkemenin görev alanında veya alt dereceli mahkemenin görev alanında kalıyorsa ek savunma hakkı tanınarak hüküm kurulması, mahkemenin görevini aşıyorsa görevsizlik kararı verilmesi gerektiğini açıklamıştır (Yargıtay CGK, E. 2013/8-16, K. 2013/527, T. 26/11/2013).

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, TCK m. 158/1-f’den açılan davada iddianameyi kabul edip müştekileri dinleyerek işin esasına giren ağır ceza mahkemesinin, eylemin hırsızlık oluşturduğu gerekçesiyle dosyayı asliye ceza mahkemesine göndermesini CMK m. 6’ya aykırı bulmuş ve bu görevsizlik kararı üzerine kurulan hükmü bozmuştur (Yargıtay 2. CD, E. 2019/11949, K. 2019/15139, T. 9/10/2019).

Tersine, asliye ceza mahkemesinde görülen bir davada fiilin ağır ceza mahkemesinin görevine giren bir suç oluşturduğu anlaşılırsa, asliye ceza mahkemesi görevsizlik kararı vererek dosyayı ağır ceza mahkemesine gönderir.

Ağır ceza yargılamasının özellikleri

Zorunlu müdafilik

Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan yapılan soruşturma ve kovuşturmada, müdafii bulunmayan şüpheli veya sanığa istemi aranmaksızın baro tarafından müdafi görevlendirilir (CMK m. 150/3). Ağır ceza mahkemesinde görülen davaların önemli bir kısmı bu kapsamdadır. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda mağdura da istemi hâlinde baro tarafından avukat görevlendirilir (CMK m. 234/1).

Özel usullerin uygulanmaması

Basit yargılama usulü yalnızca asliye ceza mahkemelerinde uygulanabildiğinden ağır ceza mahkemesinin görevine giren davalarda bu usul uygulanmaz.

Ağır ceza mahkemesinin diğer görevleri

Ağır ceza mahkemeleri, CMK m. 141’de sayılan koruma tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davalarının bir kısmına da bakar (CMK m. 142/2). Bununla birlikte kanuna uygun tutuklamadan sonra beraat gibi hâllerdeki tazminat talepleri 2024’ten itibaren Tazminat Komisyonuna yapılmaktadır.

Kanun yolları

Ağır ceza mahkemesinin hükümlerine karşı, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulur (CMK m. 273/1). İstinaf incelemesini bölge adliye mahkemesi ceza daireleri yapar.

Bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz yolu, CMK m. 286/2’deki sınırlamalara tabidir. Örneğin ilk derece mahkemesince verilen beş yıl veya daha az hapis cezalarına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar ile on yıl veya daha az hapis cezası gerektiren suçlarda verilen beraat kararlarına ilişkin esastan ret kararları temyiz edilemez. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlarda cezaların çoğu bu sınırların üzerinde olduğundan, bu davaların önemli bir kısmı Yargıtay incelemesine kadar gider.

Sıkça Sorulan Sorular

Davanın ağır ceza mahkemesinde açılması, verilecek cezanın ağır olacağı anlamına gelir mi?
Gelmez. Görev, suçun kanundaki cezasının üst sınırına veya katalogda yer almasına göre belirlenir. Yargılama sonunda beraat veya alt sınırdan ceza verilmesi mümkündür.

Ağır ceza mahkemesinde duruşmalar herkese açık mıdır?
Kural olarak duruşmalar aleni yapılır. Genel ahlak veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerektirdiği hâllerde duruşmanın kapalı yapılmasına karar verilebilir. On sekiz yaşını doldurmamış sanıkların yargılanmasına ilişkin duruşmalar ise kapalı yapılır.

Ağır ceza mahkemesinde bir hâkimin reddi istenebilir mi?
İstenebilir. Hâkimin tarafsızlığından şüpheyi gerektiren ciddi bir sebep varsa heyetteki her hâkim hakkında ayrı ayrı ret talebinde bulunulabilir. Talep kural olarak sanığın sorgusu başlayıncaya kadar yapılmalıdır; sonradan öğrenilen sebepler için ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde başvurulabilir (CMK m. 25).

Sonuç

Ağır ceza mahkemesinin görevi, ceza miktarı ve katalog suç olmak üzere iki ölçüte dayanır. 7571 sayılı Kanun’la nitelikli dolandırıcılık bu katalogdan çıkarılmış; ancak derdest davaların ağır ceza mahkemelerinde görülmesine devam edilmektedir. Yargılama sırasında suç vasfının değişmesi hâlinde dosyanın alt dereceli mahkemeye gönderilemeyeceği kuralı da sanık bakımından önemli bir güvencedir. Somut dosyalara ilişkin sorular için büromuzla iletişime geçilebilir.

Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu.

Bu yazı, 16 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.