Beyaz kod, sağlık kurumlarında çalışanlara yönelik sözlü veya fiziki şiddet olaylarında düzenlenen bildirim ve tutanak uygulamasıdır. Olay sırasında düzenlenen beyaz kod tutanağı ve olay bildirim formu, sonradan açılan ceza soruşturmasında ilk delillerden biri olarak dosyaya girer.
KISA CEVAP
- Beyaz kod idari bir bildirimdir. Kodun verilmesi veya tutanağın düzenlenmesi tek başına ceza soruşturması başlatmaz.
- Sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle işlenen kasten yaralama, tehdit, hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarında ceza yarı oranında artırılır ve hapis cezası ertelenmez (3359 sayılı Kanun Ek m. 12).
- Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret şikâyete bağlı değildir (TCK m. 131/1).
- Tutanak tek başına değil, kamera kayıtları ve tanık anlatımlarıyla birlikte değerlendirilir. Çelişki varsa Yargıtay giderilmesini ister.
Hukuki dayanak: 3359 sayılı Kanun Ek Madde 12
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu Ek m. 12 (7243 sayılı Kanunla eklenen fıkra)
Kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan sağlık personeli ile yardımcı sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle işlenen 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan kasten yaralama (madde 86), tehdit (madde 106), hakaret (madde 125) ve görevi yaptırmamak için direnme (madde 265) suçlarında; a) İlgili maddelere göre tayin edilecek cezalar yarı oranında artırılır. b) Türk Ceza Kanununun 51 inci maddesinde düzenlenen hapis cezasının ertelenmesi hükümleri uygulanmaz.
Beyaz kod tutanağının delil değeri
Ceza muhakemesinde delillerin serbestçe değerlendirilmesi ilkesi geçerlidir. Beyaz kod tutanağı da diğer delillerle birlikte değerlendirilir.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, acil serviste görevli memura hakaret iddiasıyla açılan bir davada, katılanın ve tanıkların birbiriyle uyumlu anlatımlarını, güvenlik kamera görüntülerini ve izleme raporunu, ihbar yazısını, beyaz kod formunu ve tutanakları birlikte değerlendirerek mahkûmiyet hükmünü onamıştır.
Aynı Daire, beyaz kod tutanağında hakaretin hasta yakını tarafından yapıldığının yazıldığı, mağdurun ise kovuşturmada sözleri hasta olan sanığın söylediğini beyan ettiği ve kamera görüntülerinde hakarete ilişkin tespit yapılamadığı bir dosyada, tutanak ile mağdur beyanları arasındaki çelişkinin giderilmesi için tutanakta imzası bulunan kişilerin tespit edilip dinlenmesini istemiş ve hükmü bozmuştur.
Mağdurun görevi ve ceza artırımı
Ek m. 12’deki artırım, sağlık personeli ile yardımcı sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle işlenen suçlar için öngörülmüştür. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, yukarıdaki 2026 tarihli kararında, hastanede temizlik görevlisi olarak çalışan mağdurun hangi gerekçeyle sağlık personeli veya yardımcı sağlık personeli sayıldığı açıklanmadan artırım yapılmasını bozma nedeni saymıştır.
Aynı kararda Daire, Ek m. 12’de hapis cezasının ertelenemeyeceği düzenlendiği hâlde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına dair bir düzenleme bulunmadığını belirtmiş; sanığın kişilik özelliklerine ve duruşmadaki tutumuna göre HAGB talebinin değerlendirilmesi gerektiğine hükmetmiştir.
Şikâyet ve soruşturma
Şikâyet gerekir mi?
TCK m. 131/1
Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç; hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması, mağdurun şikayetine bağlıdır.
Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret suçu bu nedenle şikâyete bağlı değildir. Şikâyete bağlı suçlarda yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK m. 73/1).
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, mağdurun sanıktan şikâyetçi olmadığını belirttiği dosyada, Bakanlık vekilinin mağdur adına suçtan zarar gören sıfatı ve davaya katılma hakkı olmadığı hâlde Bakanlık lehine vekâlet ücretine hükmedilmesini hukuka aykırı bulmuştur (E. 2024/2348, K. 2026/3536).
Tutuklama
CMK m. 100/3-j (5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu)
Sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personele karşı görevleri sırasında veya görevleri dolayısıyla işlenen kasten yaralama suçu.
Bu suç, 12/5/2022 tarihli ve 7406 sayılı Kanunla CMK m. 100/3’teki suçlar arasına eklenmiştir. Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı hâlinde tutuklama nedeni var sayılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Beyaz kod verilen her olayda ceza davası açılır mı? Hayır. Beyaz kod idari bir bildirimdir. Ceza davası, savcılığın yürüttüğü soruşturma sonucunda iddianame düzenlenmesiyle açılır.
Hakkında beyaz kod tutanağı düzenlenen kişi ne yapabilir? Tutanak tek başına mahkûmiyet nedeni değildir. İfade sırasında olayı kendi açısından anlatabilir, kamera kayıtlarının incelenmesini ve tutanakta imzası bulunan kişilerin dinlenmesini talep edebilir.
Temizlik veya güvenlik görevlisine yapılan saldırıda ceza artırımı uygulanır mı? Ek m. 12’deki artırım sağlık personeli ve yardımcı sağlık personeli için öngörülmüştür. Mağdurun bu kapsamda sayılıp sayılmadığı gerekçesiyle açıklanmalıdır.
Sağlık personeline hakaret şikâyete bağlı mıdır? Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret şikâyete bağlı değildir (TCK m. 131/1).
<!– wp:paragraph –> <p>Kanunların güncel metni: <a href=”https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=3359&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5″ target=”_blank” rel=”noopener”>3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu</a>, <a href=”https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5237&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5″ target=”_blank” rel=”noopener”>5237 sayılı Türk Ceza Kanunu</a>, <a href=”https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5271&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5″ target=”_blank” rel=”noopener”>5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu</a> (mevzuat.gov.tr).</p> <!– /wp:paragraph –>
<!– wp:paragraph –> <p><em>Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.</em></p> <!– /wp:paragraph –>