Türk Ceza Kanunu’nda yaptırımlar iki türlüdür: cezalar ve güvenlik tedbirleri. Ceza, failin kusuruna karşılık verilir. Güvenlik tedbiri ise failin veya eşyanın topluma yönelik tehlikeliliğini gidermeyi amaçlar. Bu nedenle kusur yeteneği bulunmayan bir akıl hastasına ceza verilemezken güvenlik tedbiri uygulanabilir. Kanun’un 53 ile 60. maddeleri, güvenlik tedbirlerinin türlerini ve uygulanma şartlarını düzenler.
KISA CEVAP
- Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma, kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucudur (TCK 53).
- Eşya ve kazanç müsaderesi de güvenlik tedbiri niteliğindedir (TCK 54-55).
- Çocuklara özgü güvenlik tedbirleri 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nda düzenlenmiştir (TCK 56).
- Akıl hastaları hakkında yüksek güvenlikli sağlık kurumlarında koruma ve tedavi tedbiri uygulanır (TCK 57).
- Tekerrür hâlinde ceza mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir ve infazdan sonra denetimli serbestlik uygulanır (TCK 58).
- Tüzel kişiler hakkında izin iptali ve müsadere uygulanabilir (TCK 60).
Kanun metni
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 56, 57/1-2 ve 58/6
(56/1) Çocuklara özgü güvenlik tedbirlerinin neler olduğu ve ne suretle uygulanacakları ilgili kanunda gösterilir. (57/1) Fiili işlediği sırada akıl hastası olan kişi hakkında, koruma ve tedavi amaçlı olarak güvenlik tedbirine hükmedilir. Hakkında güvenlik tedbirine hükmedilen akıl hastaları, yüksek güvenlikli sağlık kurumlarında koruma ve tedavi altına alınırlar. (57/2) Hakkında güvenlik tedbirine hükmedilmiş olan akıl hastası, yerleştirildiği kurumun sağlık kurulunca düzenlenen raporda toplum açısından tehlikeliliğinin ortadan kalktığının veya önemli ölçüde azaldığının belirtilmesi üzerine infaz hâkimi kararıyla serbest bırakılabilir. Ancak, hakkında 32 nci maddenin birinci fıkrası uyarınca güvenlik tedbirine hükmedilen akıl hastaları için kurumda geçirilecek süre, ağırlaştırılmış müebbet hapis ve müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda bir yıldan, üst sınırı on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda ise altı aydan az olamaz. (58/6) Tekerrür halinde hükmolunan ceza, mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir. Ayrıca, mükerrir hakkında cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbiri uygulanır.
Güvenlik tedbirlerinin türleri
- Hak yoksunluğu (TCK 53): Kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûm olan kişi, kamu görevi, seçme ve seçilme, velayet ve bazı meslekleri icra etme gibi haklardan cezanın infazı tamamlanıncaya kadar yoksun kalır. Ayrıntılar için Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma (TCK 53) yazımıza bakılabilir.
- Eşya ve kazanç müsaderesi (TCK 54-55): Suçta kullanılan, suçtan meydana gelen veya suç yoluyla elde edilen eşya ve menfaatlerin devlete geçirilmesi. Bu konuda Ceza Hukukunda Müsadere: Eşya ve Kazanç Müsaderesi (TCK 54-55) yazımız yol gösterici olabilir.
- Çocuklara özgü tedbirler (TCK 56): Danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleri 5395 sayılı Kanun’da düzenlenmiştir.
- Akıl hastalarına özgü tedbirler (TCK 57): Yüksek güvenlikli sağlık kurumunda koruma ve tedavi; serbest bırakıldıktan sonra tıbbi kontrol ve takip. Alkol veya uyuşturucu bağımlıları için ise bağımlılara özgü sağlık kuruluşunda tedavi öngörülmüştür.
- Mükerrirlere özgü infaz rejimi (TCK 58): Tekerrür hâlinde cezanın özel infaz rejimine göre çektirilmesi ve infazdan sonra denetimli serbestlik.
- Tüzel kişiler hakkında tedbirler (TCK 60): İzne dayalı faaliyet gösteren özel hukuk tüzel kişisinin organ veya temsilcilerinin katılımıyla ve izin yetkisinin kötüye kullanılmasıyla tüzel kişi yararına işlenen kasıtlı suçlarda iznin iptali ve müsadere.
Akıl hastalarına özgü tedbirde 2025 değişikliği
24.12.2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanun’la TCK 57/2’ye eklenen cümleye göre, TCK 32/1 kapsamında tedbire hükmedilen akıl hastalarının kurumda geçireceği süre, ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis gerektiren suçlarda bir yıldan, üst sınırı on yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda altı aydan az olamaz. Aynı Kanun’la 57. maddenin altıncı fıkrası da yürürlükten kaldırılmıştır. Serbest bırakma kararını infaz hâkimi verir. Akıl hastalığının ceza sorumluluğuna etkisi için Ceza Sorumluluğunu Kaldıran veya Azaltan Nedenler (TCK 24-34) yazımıza bakılabilir.
Tekerrür ve mükerrirlere özgü infaz rejimi
Önceki suçtan verilen hüküm kesinleştikten sonra yeni bir suç işlenirse tekerrür hükümleri uygulanır. Beş yıldan fazla hapis cezalarında infazdan itibaren beş yıl, diğer cezalarda üç yıl geçtikten sonra işlenen suçlarda tekerrür uygulanmaz. Kasıtlı ve taksirli suçlar arasında, ayrıca 18 yaşından önce işlenen suçlar bakımından tekerrür hükümleri uygulanmaz. Mükerrirlere özgü infaz rejimi, itiyadi suçlu, suçu meslek edinen kişi ve örgüt mensubu suçlu hakkında da uygulanır (TCK 58/9).
Yargıtay kararı
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, akıl hastası sanık hakkında başka bir suçtan önceden koruma ve tedavi altına alındığı gerekçesiyle yeniden güvenlik tedbirine yer olmadığına karar veren mahkeme kararını kanun yararına bozmuştur:
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 31.05.2012 tarihli, E. 2012/8886, K. 2012/18892 sayılı kararı
Tam akıl hastalığı sebebiyle ceza ehliyetinin bulunmadığından bahisle hakkında 5237 sayılı TCK.nun 32/1. maddesi gereğince ceza verilmesine yer olmadığına karar verilen sanık hakkında … akıl hastası olduğu belirlenen sanık hakkında toplum açısından tehlikeliliğinin ortadan kalkacağı veya önemli ölçüde azalacağı döneme kadar geçerli olmak üzere güvenlik tedbirine hükmedilmesi gerekirken, yazılı şekilde karar verilmesi; Yasaya aykırı
Karar, akıl hastası sanık hakkında güvenlik tedbirinin her dosyada ayrıca hükmedilmesi gerektiğini ve tedbirin süresinin cezalarda olduğu gibi belirli bir süreyle sınırlanamayacağını göstermektedir. Tedbir, tehlikeliliğin ortadan kalkmasına veya önemli ölçüde azalmasına kadar devam eder. Kararın verildiği tarihte serbest bırakma yetkisi mahkemedeydi; güncel düzenlemede bu yetki infaz hâkimine aittir. Kanun yararına bozma yolu için Ceza Muhakemesinde Kanun Yararına Bozma (CMK 309-310) yazımıza bakılabilir.
Sıkça sorulan sorular
Güvenlik tedbiri ile ceza aynı anda uygulanabilir mi?
Evet. Hak yoksunluğu ve müsadere gibi tedbirler cezayla birlikte uygulanır. Akıl hastalığı nedeniyle ceza verilmeyen kişi hakkında ise yalnızca tedbir uygulanır.
Akıl hastası serbest bırakıldıktan sonra takip edilir mi?
Sağlık kurulu raporunda gerekli görülürse kişi, raporda belirtilen süre ve aralıklarla tıbbi kontrol ve takibe tabi tutulur. Tehlikeliliğin arttığı anlaşılırsa infaz hâkimliği yeniden koruma ve tedavi tedbirine hükmeder (TCK 57/3-5).
Çocuklar hakkında hapis yerine tedbir uygulanabilir mi?
Ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklar hakkında 5395 sayılı Kanun’daki koruyucu ve destekleyici tedbirler uygulanır.
Tekerrür nedeniyle ceza artırılır mı?
TCK’da tekerrür, cezayı artıran bir neden değildir. Sonucu, cezanın mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesi ve infazdan sonra denetimli serbestliktir.
Sonuç
Güvenlik tedbirleri, cezadan farklı bir mantıkla işler ve failin tehlikeliliğine odaklanır. Hükümde hangi tedbire, hangi maddeye dayanılarak ve hangi süreyle hükmedildiği açıkça gösterilmeli, özellikle akıl hastalığı ve tekerrür içeren dosyalarda güncel kanun değişiklikleri dikkate alınmalıdır.
Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.