Mahkûmiyet kararı kesinleştiğinde kişi hakkındaki bilgi önce adli sicile, belirli bir olaydan sonra arşive kaydedilir ve kanunda öngörülen sürenin dolmasıyla tamamen silinir. Uygulamada “sabıka kaydının silinmesi” olarak adlandırılan süreç, aslında birbirini izleyen iki ayrı aşamadan oluşur. Bu yazıda 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’na göre kaydın hangi tarihte arşive alındığı, arşiv kaydının ne kadar süre sonra silindiği ve sürenin nasıl hesaplandığı açıklanmaktadır.
KISA CEVAP
- Kesinleşen mahkûmiyet önce adli sicile kaydedilir; infazın tamamlanması gibi hâllerde arşive alınır (5352 sayılı Kanun m. 4, 9).
- Arşiv kaydı kural olarak arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren 5 yıl sonra silinir (m. 12/1-c).
- Anayasa m. 76 ve TCK dışındaki kanunlarda hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde süre, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıyla 15 yıl, bu karar olmadan 30 yıldır (m. 12/1-b).
- Adli para cezası ödenmedikçe infaz tamamlanmadığından kayıt arşive alınmaz.
- Arşiv bilgilerini isteyebilecek olanlar kanunda sınırlı olarak sayılmıştır; özel sektör işverenleri bu sayımda yer almaz (m. 10/1).
Adli sicil kaydı ile arşiv kaydı arasındaki fark
Adli sicil kaydı, Türk mahkemelerince verilen ve kesinleşen mahkûmiyet hükümlerini içerir (5352 sayılı Kanun m. 4). Bu kayıt, kişinin kendisine, vekiline ve kamu kurum ve kuruluşlarına kullanım amacı belirtilerek verilebilir (m. 7).
Arşiv kaydı ise adli sicilden silinen bilgilerin tutulduğu ikinci aşamadır. Arşiv bilgilerini yalnızca kişinin kendisi veya vekâletnamede açıkça yetkilendirilmiş vekili, bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında Cumhuriyet başsavcılıkları ve mahkemeler, yetkili seçim kurulları ile özel kanunlarda gösterilen hâllerde ilgili kamu kurumları isteyebilir (m. 10/1).
İdari para cezaları, disiplin cezaları ve tazyik hapsi adli sicile hiç kaydedilmez (m. 5). Kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararları ise ayrı bir sisteme kaydedilir ve yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak yargı mercilerine verilir (m. 6/1).
Birinci aşama: Kaydın arşive alınması
Adli sicildeki bilgi, aşağıdaki hâllerden birinin gerçekleşmesiyle Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce silinerek arşive alınır (m. 9/1):
- Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması,
- Mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık,
- Ceza zamanaşımının dolması,
- Genel af.
Bu aşamada belirleyici olan, kural olarak infazın tamamlandığı tarihtir; hükmün verildiği veya kesinleştiği tarih tek başına arşive alınmayı sağlamaz. Kanun, infazın tamamlandığını gösteren bilgilerin de adli sicile kaydedilmesini öngörür (m. 4/1):
| Ceza türü | Adli sicile kaydedilen infaz bilgisi |
|---|---|
| Hapis cezası | Hapis cezasının infazının tamamlandığı hususu |
| Ertelenen hapis cezası | Denetim süresinin yükümlülüklere uygun veya iyi hâlli geçirilmesi nedeniyle cezanın infaz edilmiş sayıldığı hususu |
| Adli para cezası | Cezanın ödenerek veya tazyik hapsi suretiyle infaz edildiği hususu |
Ertelenen cezada denetim süresi yükümlülüklere uygun veya iyi hâlli geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır (TCK m. 51/8). Adli para cezası ödenmedikçe infaz tamamlanmış olmadığından kayıt arşive alınmaz ve arşivden silinme süresi de işlemeye başlamaz.
İkinci aşama: Arşiv kaydının tamamen silinmesi
Arşiv kaydının silinme süresi, mahkûmiyetin niteliğine göre üç farklı şekilde belirlenir (m. 12/1):
| Mahkûmiyet türü | Silinme süresi | Sürenin başlangıcı |
|---|---|---|
| Anayasa m. 76 veya TCK dışındaki kanunlarda hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetler, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa | 15 yıl | Arşive alınma koşullarının oluştuğu tarih |
| Aynı mahkûmiyetler, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmamışsa | 30 yıl | Arşive alınma koşullarının oluştuğu tarih |
| Diğer bütün mahkûmiyetler | 5 yıl | Arşive alınma koşullarının oluştuğu tarih |
Anayasa m. 76/2, milletvekili seçilmeye engel mahkûmiyetleri sayar. Bunlar; taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazla hapis ile ağır hapis cezasına mahkûmiyet ile zimmet, ihtilas, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar, kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma, terör eylemlerine katılma ve bu gibi eylemleri tahrik ve teşvik suçlarından mahkûmiyettir.
Anayasa m. 76 kapsamına girmeyen ve TCK dışındaki bir kanunda hak yoksunluğuna da yol açmayan mahkûmiyetlerde arşiv kaydı, arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl sonra silinir.
Süre beklenmeden silinme hâlleri
Bazı durumlarda kayıt süre şartı aranmaksızın tamamen silinir (m. 9/2, m. 12):
- İlgilinin ölümü,
- Fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması,
- Kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi,
- Akıl hastalığı nedeniyle verilen güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması.
Yasaklanmış hakların geri verilmesi ve sürenin kısalması
On beş yıllık süreden yararlanabilmek için önce mahkemeden yasaklanmış hakların geri verilmesi (memnu hakların iadesi) kararı alınmalıdır. Bu karar için cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl geçmiş olması ve kişinin bu sürede yeni suç işlemeyip iyi hâlli bir yaşam sürdürdüğü konusunda mahkemede kanaat oluşması gerekir (m. 13/A-1). Cezanın infazına genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukuki nedenle son verilmişse, hükmün kesinleşmesinden itibaren beş yıl geçmesi aranır; bu süre hapis cezasına üç yıl eklenerek bulunacak süreden de az olamaz (m. 13/A-2).
Üç yıllık sürenin başlangıcının ertelenen cezalarda doğru belirlenmesi önemlidir. Yargıtay 17. Ceza Dairesi, ertelenmiş bir cezada üç yıllık sürenin, erteleme süresinin geçmesiyle mahkûmiyetin vaki olmamış sayıldığı tarihten itibaren hesaplanması gerektiğini belirtmiştir. Daire, hükümlünün bu süre içinde yeni suç işlemediğini gözeterek iyi hâl konusunda değerlendirme yapılmadan verilen ret kararını bozmuştur (Yargıtay 17. CD, E. 2018/880, K. 2018/6032, T. 30.04.2018). Karar 765 sayılı eski Kanun dönemindeki bir ertelemeye ilişkindir; 5237 sayılı TCK’da ise denetim süresi iyi hâlle geçirildiğinde ceza infaz edilmiş sayılır (TCK m. 51/8) ve üç yıllık süre bu tarihten başlar.
Başvuru, hükmü veren mahkemeye veya hükümlünün yerleşim yerindeki aynı derecedeki mahkemeye yapılır. Masraflar başvurana aittir ve karara karşı kanun yoluna başvurulabilir (m. 13/A-3, 5, 7).
Örnek hesaplamalar
Örnek 1: Hak yoksunluğu doğurmayan suç. Anayasa m. 76 veya başka bir kanun kapsamında hak yoksunluğuna yol açmayan bir suçtan verilen 6 ay hapis cezası ertelenmiş ve hüküm 01.03.2019’da kesinleşmiştir. Bir yıllık denetim süresi iyi hâlle geçirildiğinde ceza 01.03.2020’de infaz edilmiş sayılır ve kayıt arşive alınır. Beş yıllık süre 01.03.2025’te dolmuştur; arşiv kaydının bu tarihte silinmiş olması gerekir.
Örnek 2: Anayasa m. 76 kapsamındaki suç. Hırsızlık suçundan verilen 1 yıl 8 ay hapis cezasının infazı 15.06.2016’da tamamlanmıştır. Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmazsa arşiv kaydı 15.06.2046’da silinir. Kişi 15.06.2019’dan sonra mahkemeye başvurup bu kararı alırsa, silinme tarihi 15.06.2031’e iner.
Örnek 3: Ödenmeyen adli para cezası. 2018’de kesinleşen adli para cezası 2023 yılına kadar ödenmemiş ve 10.04.2023’te ödenmiştir. Kayıt bu tarihte arşive alınır ve beş yıllık süre 10.04.2028’de dolar. Hükmün kesinleştiği 2018 yılı süre hesabında dikkate alınmaz.
Arşiv kaydının silinmemesinin sonuçları
Kaydın arşive alınmış olması, onun hukuki etkisini tümüyle ortadan kaldırmaz. Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkimler ve mahkemeler, bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında arşiv bilgilerini isteyebilir (m. 10/1-b). Önceki mahkûmiyet özellikle şu konularda önem taşır:
- Tekerrür. Önceki cezanın infazından itibaren beş yıldan fazla hapiste beş yıl, diğer cezalarda üç yıl geçmeden yeni bir suç işlenirse tekerrür hükümleri uygulanır (TCK m. 58/2). Tekerrür süresi ile arşiv silinme süresi farklı kurumlardır.
- HAGB. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması, HAGB kararının koşullarından biridir (CMK m. 231/6-a).
- Erteleme. Hapis cezasının ertelenebilmesi için kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması gerekir (TCK m. 51/1-a).
- Özel kanunlar. Özel kanunlarda gösterilen hâllerde ilgili kamu kurum ve kuruluşları da arşiv bilgilerini isteyebilir (m. 10/1-d).
Silinmenin kontrolü ve başvuru mercii
Silinme işlemi kural olarak Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce re’sen yapılır. Gerçek kişiler kendi adli sicil ve arşiv kayıtlarını, Adalet Bakanlığının belirlediği usul ve esaslar çerçevesinde güvenli kimlik doğrulama araçlarıyla sorgulayabilir (m. 13/2). Süre dolduğu hâlde kayıt görünmeye devam ediyorsa Genel Müdürlüğe yazılı başvuru yapılabilir. Başvuruya kesinleşme şerhli karar ile infazın tamamlandığını gösteren belgenin eklenmesi, tarihlerin denetlenmesini kolaylaştırır.
Sıkça Sorulan Sorular
Ceza bittiği anda sabıka kaydı silinir mi?
Hayır. İnfazın tamamlanmasıyla kayıt yalnızca adli sicilden arşive aktarılır. Arşiv kaydının tamamen silinmesi için ayrıca beş, on beş veya otuz yıllık sürenin geçmesi gerekir.
İşveren arşiv kaydını görebilir mi?
Arşiv bilgilerini isteyebilecek olanlar kanunda sınırlı olarak sayılmıştır: kişinin kendisi veya özel yetkili vekili, soruşturma ve kovuşturma kapsamında yargı mercileri, yetkili seçim kurulları ve özel kanunlarda gösterilen hâllerde kamu kurumları (m. 10/1). Özel sektör işverenleri bu sayımda yer almaz.
Birden fazla mahkûmiyet varsa süre nasıl hesaplanır?
Her mahkûmiyet ayrı bir kayıttır ve her biri için arşive alınma tarihi ile silinme süresi ayrı ayrı hesaplanır.
HAGB kararı verilen dosya adli sicil kaydında görünür mü?
Görünmez. HAGB kararları ayrı bir sistemde tutulur ve yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak yargı mercilerine verilir.
Sonuç
Adli sicil kaydı infazın tamamlanmasıyla arşive alınır; arşiv kaydı ise kural olarak beş yıl, Anayasa m. 76 ve hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde yasaklanmış hakların geri verilmesi kararına bağlı olarak on beş veya otuz yıl sonra silinir. Sürelerin infaz tarihinden başlatılması ve ödenmemiş adli para cezalarının takip edilmesi, kaydın zamanında silinmesi için belirleyicidir. Somut kayıtların değerlendirilmesi için büromuzdan bilgi alınabilir.
İlgili yazılar: Adli Sicil (Sabıka) Kaydı Nasıl Silinir?, Adli Sicil Kaydı Nereden Alınır? e-Devlet, Savcılık, Konsolosluk, Adli Sicil Kaydının Silinmesi Dilekçe Örneği ve Başvuru Mercii
Mevzuat: 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu.
Bu yazı, 16 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.