Koşullu salıverilme, hapis cezasının kanunda belirlenen kısmını ceza infaz kurumunda iyi hâlli olarak geçiren hükümlünün, kalan süreyi denetim altında dışarıda geçirmek üzere serbest bırakılmasıdır. Uygulamada “şartlı tahliye” olarak da anılır. Kurum 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un (İnfaz Kanunu) 107 ve 108. maddelerinde düzenlenmiştir. Hükümlü koşullu salıverildiğinde ceza sona ermez; kalan kısım, şartlara bağlı bir denetim süresine dönüşür. Bu süre kurallara uygun geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır (m. 107/14).
KISA CEVAP
- Koşullu salıverilme için hükümlünün kurumda iyi hâlli olması ve kanunda öngörülen süreyi geçirmesi gerekir (5275 sayılı Kanun m. 107).
- Süreli hapiste kural cezanın yarısıdır; kasten öldürme, örgüt ve bazı cinsel suçlarda üçte iki, nitelikli cinsel saldırı, çocuk istismarı ve uyuşturucu ticaretinde dörtte üçtür.
- Müebbet hapiste 24 yıl, ağırlaştırılmış müebbette 30 yıl kurumda geçirilir; ikinci defa tekerrürde oran dörtte üçtür (7550 sayılı Kanun).
- Hükümlünün başvurması gerekmez; kurum raporu üzerine infaz hâkimi karar verir, karara iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir (4675 sayılı Kanun m. 6).
- Denetim süresinde kasıtlı suç işlenirse veya yükümlülüklere ısrarla uyulmazsa koşullu salıverilme geri alınır (m. 107/12).
Koşullu salıverilmenin şartları
İyi hâl
İlk şart, hükümlünün kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesidir (m. 107/1). İyi hâl, hükümlünün kurum kurallarına uyumu, disiplin cezaları, iyileştirme programlarına katılımı ve davranışları esas alınarak ceza infaz kurumu idaresince değerlendirilir. Disiplin cezası alan hükümlü hakkında iyi hâl kararı verilmeyebilir; bu durumda koşullu salıverilme tarihi gelse bile tahliye gerçekleşmez.
İnfaz kurumunda geçirilmesi gereken süre
İkinci şart, kanunda öngörülen sürenin kurumda geçirilmesidir. Süre, cezanın türüne ve suçun niteliğine göre değişir:
| Ceza veya suç türü | Koşullu salıverilme oranı / süresi |
|---|---|
| Süreli hapis cezaları (genel kural) | Cezanın yarısı |
| Süreli hapis cezası verilen kasten öldürme, nitelikli yaralama (TCK m. 87/2-d), işkence, eziyet, cinsel saldırı (m. 102/2 hariç), özel hayata karşı suçlar (TCK m. 132-138), devlet sırları ve casusluk | Cezanın üçte ikisi (m. 107/2) |
| Örgüt kurma, yönetme veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar | Cezanın üçte ikisi (m. 107/4) |
| Nitelikli cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu ticareti (TCK m. 102/2, 103, 104/2-3, 188) | Cezanın dörtte üçü (m. 108/9) |
| Tekerrür hâlinde | Cezanın üçte ikisi (m. 108/1-d) |
| İkinci defa tekerrür hâlinde | Cezanın dörtte üçü (m. 108/3) |
| Müebbet hapis | 24 yıl |
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl |
Birden fazla süreli hapis cezası bulunduğunda kurumda geçirilecek süre en fazla 28 yıl; örgütlü suçlarda en fazla 32 yıldır (m. 107/3-e, 107/4-e). Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve millî savunmaya karşı suçlardan birinin örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi nedeniyle verilen ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında koşullu salıverilme hükümleri hiç uygulanmaz (m. 107/16).
İkinci defa tekerrürde dörtte üç oranı, 4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanun’la getirilmiştir. Aynı Kanun, ikinci defa tekerrürde koşullu salıverilme süresine eklenecek miktara ilişkin üst sınırı da kaldırmıştır (m. 108/2). Bu değişiklikler hükümlü aleyhinedir ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 7/3 uyarınca koşullu salıverilme ile tekerrüre ilişkin hükümler derhal uygulanan infaz rejimi kuralları arasında sayılmadığından, yürürlükten önce işlenen suçlara uygulanmaz.
On beş yaşından küçük hükümlüler
Hükümlünün on beş yaşını doldurana kadar kurumda geçirdiği bir gün, koşullu salıverilme süresinin hesabında iki gün sayılır. 8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanun’la değiştirilen m. 107/5 uyarınca bu kural kasten öldürme (TCK m. 81-83), cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı (TCK m. 102, 103), uyuşturucu ticareti (TCK m. 188) ve suç işlemek amacıyla örgüt kurma (TCK m. 220) suçlarında uygulanmaz. Suç tarihi 30/3/2020’den önce olan çocuk hükümlüler bakımından geçici 6. maddenin dördüncü fıkrası ayrıca daha lehe bir hesap öngörür.
Sürenin hesaplanması
Koşullu salıverilme tarihi, Cumhuriyet başsavcılığınca düzenlenen ve hükümlünün infaz takvimini gösteren müddetnamede yer alır. Hesapta şu kurallar uygulanır:
- Mahsup. Gözaltı ve tutuklulukta geçen süreler, TCK m. 63 uyarınca hükmolunan hapis cezasından indirilir. Bu süreler kurumda geçirilmiş sayılır.
- Lehe kanun. Suç tarihi ile infaz tarihi arasında koşullu salıverilme oranları değişmişse lehe olan düzenleme uygulanır (TCK m. 7/2). Ancak iki kanunun yalnızca lehe olan hükümleri seçilerek karma bir uygulama yapılamaz. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, mülga 647 sayılı Kanun’a göre koşullu salıverilen hükümlünün denetim süresinin 5275 sayılı Kanun’a göre kısaltılmasını bu gerekçeyle kanun yararına bozmuştur (Yargıtay 1. CD, E. 2023/6459, K. 2023/5342, T. 15.09.2023).
- Fiilen infaz edilmeyen süre. Denetimli serbestliğe ara verildiği dönemde fiilen infaz edilmeyen süre, infaz edilmiş sayılarak koşullu salıverilme tarihinin dolduğu kabul edilemez (Yargıtay 1. CD, E. 2017/2614, K. 2018/1085, T. 12.03.2018).
Koşullu salıverilmeden önce denetimli serbestlik
Koşullu salıverilme tarihine bir yıl veya daha az süre kalan, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan iyi hâlli hükümlü, talep ederse cezasının bu tarihe kadar olan kısmını denetimli serbestlik tedbiri altında dışarıda çekebilir (m. 105/A/1). 0-6 yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler için bu süre iki yıl; ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlüler için üç yıldır (m. 105/A/3). Adli para cezasından çevrilen hapis cezalarında bu imkân yoktur (m. 105/A/4).
7550 sayılı Kanun’la eklenen kurala göre, hükümlünün bu usulden yararlanabilmesi için koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, her hâlde en az beş günü kurumda geçirmiş olması gerekir. Geçici 11. madde uyarınca bu şart 4/6/2025’ten önce işlenen suçlara uygulanmaz.
Bazı eski tarihli suçlar için geçici hükümler daha geniş imkân tanır. 30/3/2020’ye kadar işlenen ve istisna listesinde yer almayan suçlarda bir yıllık süre üç yıl olarak uygulanır (geçici m. 6/1). 31/7/2023 ve öncesinde işlenen suçlarda ise açık kurumda en az üç ay kalan hükümlü, istisnalar dışında, denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanır (geçici m. 10/6). 24/12/2025 tarihli 7571 sayılı Kanun bu fıkranın istisna listesini genişletmiştir.
Denetimli serbestlik tedbirinin ayrıntıları ve ihlalinin sonuçları ayrı yazılarda ele alınmıştır.
Karar süreci ve başvuru yolları
Karar mercii. Koşullu salıverilme tarihi yaklaştığında ceza infaz kurumu idaresi gerekçeli bir rapor hazırlar ve bunu infaz işlemlerinin yapıldığı yer infaz hâkimliğine gönderir. İnfaz hâkimi raporu uygun bulursa dosya üzerinden koşullu salıverilmeye karar verir; uygun bulmazsa gerekçesini kararında gösterir (m. 107/11). Hükümlünün ayrıca dava açması gerekmez; işlem kendiliğinden başlar.
Müddetnameye itiraz. Müddetnamede hesap hatası bulunduğunu düşünen hükümlü, Cumhuriyet savcısının infaza ilişkin bu işlemine karşı öğrenmeden itibaren on beş gün, her hâlde işlemden itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyette bulunabilir (4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m. 5). Şikâyeti hükümlünün yanı sıra eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu, kardeşi veya müdafii de yapabilir. Dilekçe doğrudan infaz hâkimliğine ya da kurum müdürlüğü aracılığıyla verilebilir.
İnfaz hâkimi kararına itiraz. İnfaz hâkiminin kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde, infaz hâkimliğinin yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir (4675 sayılı Kanun m. 6/5-6). İtiraz mercii kararı kesindir; hukuka aykırılık ancak Adalet Bakanlığının kanun yararına bozma istemiyle Yargıtay’a taşınabilir (CMK m. 309).
Masraf. Bu başvurular ceza infazına ilişkin olduğundan harca tabi değildir. Müdafi yardımı alınması zorunlu olmamakla birlikte, oran ve mahsup hesabının karmaşık olduğu dosyalarda müddetnamenin incelenmesi faydalıdır.
Denetim süresi ve yükümlülükler
Koşullu salıverilen hükümlünün denetim süresi, kurumda geçirmesi gereken süre kadardır; süreli hapis cezalarında hak ederek tahliye tarihini geçemez (m. 107/6). “Hak ederek tahliye” (bihakkın tahliye), cezanın tamamının çekilmiş olacağı tarihtir.
İnfaz hâkimi, iki yılı geçmemek üzere denetim süresinin bir kısmında hükümlünün belirli bir bölgede gözetim altında bulunmasına, belirli yerlere gitmemesine veya belirli programlara katılmasına karar verebilir (m. 107/9). Hükümlünün topluma uyumu iyi ise bu yükümlülükler kaldırılabilir (m. 107/10). Denetim süresinde hükümlü, kurumda öğrendiği meslekte ücret karşılığı çalıştırılabilir; on sekiz yaşından küçükler eğitimlerine devam eder (m. 107/7-8).
Tekerrür hâlinde infaz hâkimi, cezanın tamamlanmasından sonra başlayan ve bir yıldan az olmayan ayrı bir denetim süresi belirler; bu süre beş yıla kadar uzatılabilir (m. 108/4-6).
Koşullu salıverilmenin geri alınması
Koşullu salıverilme kararı iki hâlde geri alınır (m. 107/12):
- Hükümlünün denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi,
- Yüklenen yükümlülüklere, infaz hâkiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar etmesi.
Geri alma kararını, kural olarak hükmü veren ilk derece mahkemesinin bulunduğu yer infaz hâkimliği dosya üzerinden verir; karara karşı itiraz yolu açıktır (m. 107/15).
Geri almanın sonucu, nedene göre farklıdır (m. 107/13). Yeni suç işlenmişse, sonraki suçun işlendiği tarihten başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek üzere, yeni suç için verilen hapis cezasının iki katı kadar süre kurumda aynen çektirilir. Yükümlülük ihlalinde ise ihlal tarihi ile hak ederek tahliye tarihi arasındaki süreyi geçmemek üzere, ihlalin niteliğine göre takdir edilecek bir süre aynen çektirilir. Geri almadan sonra aynı hüküm için bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.
Yeni suçtan verilen mahkûmiyetin hangi yargılama usulüyle kurulduğunun önemi yoktur. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, denetim süresinde işlenen suçtan seri muhakeme usulüyle verilen hapis cezasının geri almaya esas alınamayacağı gerekçesiyle talebi reddeden kararı kanun yararına bozmuş ve denetim süresinde kasıtlı suç işlenip hapis cezası verilmesinin geri alma için yeterli olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 1. CD, E. 2022/8153, K. 2022/6711, T. 09.09.2022).
Sıkça Sorulan Sorular
Koşullu salıverilme için hükümlünün başvurması gerekir mi?
Hayır. Kurum idaresi koşullu salıverilme tarihinden önce raporu hazırlayarak infaz hâkimliğine gönderir. Hükümlünün talebi, yalnızca bu tarihten önceki denetimli serbestlik uygulaması (m. 105/A) için aranır.
Denetim süresinde işlenen taksirli suç koşullu salıverilmeyi geri aldırır mı?
Hayır. Kanun, hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçu aramaktadır. Taksirli suçtan verilen mahkûmiyet geri alma nedeni değildir; ancak yeni ceza ayrıca infaz edilir.
Denetim süresi bittiğinde sabıka kaydı silinir mi?
Denetim süresinin iyi hâlli geçirilmesi cezanın infaz edilmiş sayılmasını sağlar; adli sicil kaydını kendiliğinden silmez. Kaydın silinmesi 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’ndaki şartlara bağlıdır.
Sonuç
Koşullu salıverilme tarihini suçun türü, tekerrür durumu, suç tarihi ve mahsup edilecek süreler birlikte belirler. 7550 ve 7593 sayılı Kanunlarla yapılan değişiklikler bazı hükümlüler bakımından süreyi uzatmış olduğundan, müddetnamenin suç tarihindeki mevzuata göre düzenlenip düzenlenmediği kontrol edilmelidir. Hesap hatasına karşı şikâyet süresi on beş gündür. Somut dosyaya ilişkin değerlendirme için büromuzla iletişime geçilebilir.
İlgili yazılar: Elektronik Kelepçe Nedir? Şartları, Süresi ve İhlal Sonuçları, Denetimli Serbestlik Nedir? 5275 m. 105/A Şartları (2026)
Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun.
Bu yazı, 16 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.