Ses ve Görüntü Karşılaştırma İncelemesi: Kimlik Tespiti ve Bilirkişi Raporu

Güvenlik kameraları, telefon kayıtları ve sosyal medya görüntüleri bugün ceza davalarının önemli bir bölümünde temel delildir. Ancak bir görüntüde veya ses kaydında yer alan kişinin sanıkla aynı kişi olup olmadığı her zaman çıplak gözle ya da kulakla anlaşılamaz. Bu durumda kayıtlar uzman kurumlar tarafından teknik olarak incelenir ve sanığa ait örneklerle karşılaştırılır. Aşağıda bu incelemelerin nasıl yapıldığı, raporun hangi şartlarla delil değeri taşıdığı, savunmanın rapora karşı neler yapabileceği ve Yargıtay’ın aradığı usul kuralları anlatılmaktadır.

Kanun metni

Karşılaştırma incelemesi nasıl yapılır?

Görüntü karşılaştırması. Olay yerinden elde edilen kamera kaydındaki kişinin yüz hatları, vücut oranları, yürüyüş biçimi, kıyafeti ve dövme, yara izi gibi belirgin işaretleri, sanığa ait karşılaştırma görüntüleriyle incelenir. Karşılaştırma görüntüsü olarak çoğunlukla sanığın nüfus veya pasaport fotoğrafı, kolluktaki fotoğrafı ya da aynı açıdan yeniden çekilen görüntüsü kullanılır. Görüntünün çözünürlüğü, açısı ve ışık koşulları incelemenin sonuç verip vermeyeceğini doğrudan etkiler. Düşük kaliteli görüntülerde uzmanlar çoğu zaman kesin bir sonuca ulaşamaz, yalnızca benzerlik veya farklılık bulunduğunu belirtir.

Ses karşılaştırması. Telefon dinleme kayıtları veya diğer ses kayıtlarındaki konuşmacının sanık olup olmadığı, sanıktan alınan karşılaştırma ses örnekleriyle incelenir. Konuşmanın akustik özellikleri, ses perdesi, telaffuz, ağız özellikleri ve konuşma alışkanlıkları değerlendirilir. Karşılaştırma örneğinin süresi ve kalitesi yetersizse uzman sonuca ulaşamadığını rapora yazar.

Kaydın bütünlüğü. Karşılaştırmadan önce çoğu zaman kaydın kendisi incelenir: kayıtta kesinti, ekleme veya montaj olup olmadığı, kayıt cihazının saat ve tarih bilgisinin doğruluğu, dosyanın orijinal mi yoksa sosyal medyadan indirilmiş sıkıştırılmış bir kopya mı olduğu. Orijinal kayıt cihazına ulaşılabiliyorsa inceleme ona dayanmalıdır. Sıkıştırılmış kopyalar ayrıntı kaybına yol açar ve karşılaştırmanın güvenilirliğini düşürür.

İnceleyen kurumlar. Bu incelemeler uygulamada genellikle Emniyet ve Jandarmanın kriminal laboratuvarları ile Adli Tıp Kurumu tarafından yapılır. Kanunların belirli konularda görevlendirdiği resmî bilirkişiler CMK m. 64/3 uyarınca öncelikle atanır.

Bilirkişi incelemesinin usul kuralları

Karşılaştırma incelemesi CMK’daki bilirkişilik hükümlerine tabidir. Bu kurallar raporun denetlenebilir olmasını sağlar:

• Soruların belirlenmesi. Bilirkişi atama kararında cevaplandırılması gereken sorular, inceleme konusu ve süre yazılır. Süre üç ayı geçemez; özel sebeplerle en çok üç ay daha uzatılabilir (CMK m. 66/1). “Görüntüdeki kişi sanık mıdır?” sorusunun yanında görüntünün karşılaştırmaya elverişli olup olmadığı da sorulmalıdır.
• Mühür ve liste. İncelenecek şeyler bilirkişiye mühür altında verilmeden önce listesi ve sayımı yapılır, bu durum tutanağa bağlanır (CMK m. 66/7). Dijital kayıtlarda bu tutanak, kaydın hangi taşıyıcıyla ve hangi hâliyle teslim edildiğini gösterir.
• Hukuki değerlendirme yasağı. Bilirkişi yalnızca teknik konuda görüş bildirir; hâkimin yapması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmeyi yapamaz (CMK m. 67/3). “Sanık suçu işlemiştir” yönünde bir rapor cümlesi bu sınırı aşar.
• Raporun tebliği ve itiraz süresi. İnceleme tamamlandığında taraflara yeni inceleme isteme veya itiraz için süre verilir; bu istemler reddedilirse üç gün içinde gerekçeli karar verilir (CMK m. 67/5).
• Duruşmada dinleme. Mahkeme bilirkişiyi duruşmada dinleyebilir, taraflardan biri isterse açıklama için çağırabilir (CMK m. 68/1). Bilimsel mütalaa hazırlayan uzman da aynı şekilde dinlenebilir (CMK m. 68/3).
• Bilirkişinin reddi. Hâkimin reddini gerektiren sebepler bilirkişi için de geçerlidir (CMK m. 69). Ayrıca kamu görevlileri bağlı bulundukları kurumla ilgili davalarda bilirkişi olarak atanamaz (CMK m. 64/3).

Kolluk tutanağı ile uzmanlık raporu arasındaki fark

Uygulamada bazen kolluk görevlileri görüntüleri izleyerek görüntüdeki kişinin sanığa benzediğini bir tutanakla tespit eder. Bu tür tutanaklar soruşturmanın yönlendirilmesi bakımından faydalı olabilir; ancak teknik bir uzmanlık incelemesinin yerini tutmayabilir. Benzerlik tespitinin hangi ölçütlere dayandığı, görüntünün kalitesi ve dosyadaki diğer delillerle uyumu birlikte değerlendirilir. Teknik bir karşılaştırma yapılmadan yalnızca genel bir benzerliğe dayanılması tartışmaya açık bir durum yaratır.

Tutanağın değeri içeriğine göre değişir. Görüntüdeki kişinin taşıdığı belirgin bir çantanın veya kıyafetin sanığın yakalandığı sırada üzerinde bulunduğunu belirten bir tutanak somut bir tespittir ve teknik raporla birlikte güçlü bir delil oluşturabilir. “Görüntüdeki şahsın sanığa benzediği değerlendirilmiştir” biçimindeki bir cümle ise ölçütsüz bir kanaattir. Savunma, ikinci tür tutanaklara dayanılan dosyalarda teknik inceleme yapılmasını açıkça talep etmelidir.

Yargıtay kararı

Yargıtay, görüntü karşılaştırma raporunun bulunduğu bir hırsızlık dosyasında uzmanlık raporunun aslı ile karşılaştırmaya esas alınan görüntülerin dosyaya konulmamasını bozma nedenleri arasında saymıştır:

Karar, karşılaştırma raporunun denetlenebilir olması gerektiğini gösterir. Mahkemenin ve tarafların raporun dayandığı görüntüleri görebilmesi ve raporun aslına ulaşabilmesi gerekir. Aksi hâlde raporun sonucunun doğru olup olmadığı denetlenemez. Bu nedenle istinaf veya temyiz dilekçesinde, dosyada yalnızca rapor sonucunun bulunduğu, karşılaştırma görüntülerinin ise bulunmadığı açıkça belirtilmelidir.

Güncel Yargıtay kararları

Yargıtay’ın son yıllardaki kararları, sanığın görüntüdeki veya kayıttaki kişinin kendisi olmadığını savunduğu dosyalarda teknik karşılaştırma raporu alınmadan mahkûmiyet kurulmasını istikrarlı biçimde eksik araştırma saymaktadır.

Görüntü karşılaştırması: fotoğraf temini ve kriminal rapor

Aynı gerekçe 6. Ceza Dairesinin E. 2023/19423, K. 2025/4872, T. 06.05.2025 sayılı yağma kararında, diğer sanığın da olay yerinde bu sanığın bulunmadığını beyan ettiği bir olayda tekrarlanmıştır.

Tanık teşhisi tek başına yetmeyebilir

Yargıtay 2. Ceza Dairesinin E. 2023/849, K. 2024/12206, T. 19.09.2024 sayılı kararına konu olayda kasiyer ve mağaza müdürü, kamera kaydındaki kişinin sanık olduğunu kesin ve net olarak teşhis ettiklerini söylemişti. Sanık ise markete hiç gitmediğini ve o tarihte doğumuna az kaldığını savunuyordu. Daire, sanığın farklı mesafe ve açılardan yüksek çözünürlüklü fotoğrafları temin edilip görüntülerle birlikte kriminal daireye gönderilmesi, mümkünse görüntü iyileştirmesi yapılması ve karşılaştırma raporu alınması gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur.

Kolluk görevlisinin “benzerlik” raporu yeterli değildir

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2021/11938, K. 2024/302, T. 10.01.2024 sayılı kararında, mahkemenin bilirkişi olarak atadığı bir emniyet müdürünün sanıkla görüntüdeki kişi arasında alın, kaş, burun, çene yapısı ve boy bakımından benzerlik bulunduğunu bildiren raporunu yeterli görmemiştir. Daire, görüntülerin kriminal daire başkanlığına gönderilip, olanaklı ise görüntü iyileştirmesi yapılarak sanığın fotoğraflarıyla karşılaştırılması gerektiğini belirtmiştir. Bu karar, raporu kimin hazırladığının ve hangi yöntemi kullandığının hükmün sağlamlığı bakımından belirleyici olduğunu gösterir.

Tek delil görüntüyse mahkemenin izlemesi gerekir

Yargıtay 2. Ceza Dairesinin E. 2023/24859, K. 2025/22962, T. 15.12.2025 sayılı kararında, katılanın kamera kaydını izleyip suçu işleyenin önceden tanıdığı sanık olduğunu bildirdiği, sanığın ise görüntüdeki kişinin kendisi olmadığını savunduğu bir dosya ele alınmıştır. Dosyadaki tek delilin görüntü kayıtları olduğuna dikkat çeken Daire, kayıtların sanık huzurdayken mahkemece izlenip tespit yapılmasını veya görüntülerin Jandarma Kriminal Dairesi, Adli Tıp Kurumu Fizik İhtisas Dairesi ya da TÜBİTAK BİLGEM gibi görüntü iyileştirme imkânı olan bilirkişilere gönderilmesini istemiştir.

Yanlış karşılaştırma malzemesiyle hazırlanan rapor

Karşılaştırmanın doğru malzemeyle yapılması da şarttır. Yargıtay 6. Ceza Dairesi, E. 2025/2903, K. 2025/7300, T. 09.09.2025 sayılı kararında, olay yerindeki kamera görüntüsü yerine her ikisi de suça sürüklenen çocuğa ait olan ve olayı aydınlatmaya etkisi bulunmayan fotoğrafların karşılaştırılmasıyla hazırlanan rapora dayanılarak verilen mahkûmiyeti hukuka aykırı bulmuştur.

Ses karşılaştırması: Adli Tıp Fizik İhtisas Dairesi

İletişimin tespiti kayıtlarında da aynı ilke geçerlidir. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, uyuşturucu dosyalarında sanığın konuşmaların kendisine ait olmadığını söylemesi hâlinde ses örneği alınarak inceleme yaptırılmasını aramaktadır:

Daire aynı yaklaşımı E. 2022/10914, K. 2024/18990, T. 21.05.2024 sayılı kararında da benimseyerek bölge adliye mahkemesi kararını bozmuştur. Bu kararlarda dikkat çeken nokta, ses analizinin tek başına yeterli sayılmamasıdır: Ses sanığa aitse bile konuşma içeriğinin dosyadaki somut olgularla örtüşüp örtüşmediği ayrıca değerlendirilmelidir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Sanığın itirazına rağmen yalnızca kolluk tutanağı veya tanık teşhisiyle yetinilmesi.
• Karşılaştırma için düşük çözünürlüklü, tek açıdan çekilmiş fotoğraf kullanılması. Yargıtay farklı mesafe ve açılardan yüksek çözünürlüklü fotoğraf aramaktadır.
• Görüntü iyileştirme imkânı olan kurum yerine bu imkânı olmayan bir bilirkişinin görevlendirilmesi.
• Raporun aslının ve karşılaştırmaya esas görüntülerin dosyaya konulmaması.
• Ses kaydının sanığa ait olduğu belirlendikten sonra konuşma içeriğinin diğer delillerle karşılaştırılmaması.
• Savunmanın itirazını yalnızca genel bir “kabul etmiyorum” cümlesiyle sınırlı tutması. İtiraz, görüntünün kalitesi, kaydın kaynağı ve karşılaştırma yöntemi gibi somut noktalara dayanmalıdır.

Rapor nasıl okunmalı?

Karşılaştırma raporları çoğunlukla derece bildiren ifadeler kullanır. “Aynı kişi olduğu tespit edilmiştir”, “aynı kişi olma ihtimali yüksektir”, “benzerlik bulunmakla birlikte kesin tespit yapılamamıştır” ve “karşılaştırmaya elverişli değildir” sonuçları birbirinden farklı ispat güçleri taşır. Ceza muhakemesinde mahkûmiyet şüpheden uzak bir kanaate dayanmalıdır. “Benzerlik bulunmakla birlikte kesin tespit yapılamadı” sonucu tek başına mahkûmiyete yetmez; mahkemenin bu sonucu destekleyen başka deliller göstermesi gerekir.

Raporun okunmasında şu noktalara bakılmalıdır:

• Hangi kaydın incelendiği ve bunun orijinal kayıt olup olmadığı,
• Karşılaştırma görüntüsünün veya ses örneğinin nereden, ne zaman ve nasıl elde edildiği,
• Hangi yöntemin kullanıldığı ve hangi özelliklerin karşılaştırıldığı,
• Sonucun kesinlik derecesi ve raporda belirtilen sınırlamalar,
• Raporu hazırlayan kişinin uzmanlık alanı.

Örnek olay

Bir akaryakıt istasyonunda gece saatlerinde işlenen yağmada, kamera kaydında yüzünün bir kısmı kapüşonla örtülü bir kişi görülür. Kolluk, bölgede benzer suçlardan kaydı bulunan sanığı görüntüye benzetir ve bir tutanak düzenler. Kriminal laboratuvar raporu ise görüntünün düşük çözünürlüklü olduğunu, yüz karşılaştırmasına elverişli olmadığını, yalnızca boy ve vücut yapısında benzerlik bulunduğunu belirtir. Bu dosyada mahkemenin rapora rağmen yalnızca benzerlik tutanağına dayanarak mahkûmiyet kurması, şüpheden sanık yararlanır ilkesi bakımından tartışmalı olur. Savunma, olay saatinde sanığın başka bir yerde bulunduğunu gösteren baz istasyonu kayıtlarını, iş yeri kayıtlarını veya tanıkları sunarak rapordaki belirsizliği destekleyebilir.

Rapora itiraz ve bilimsel mütalaa

Karşılaştırma raporu diğer bilirkişi raporları gibi tartışılabilir. Taraflar CMK m. 67/5 uyarınca rapora itiraz edebilir veya yeni bir bilirkişi incelemesi isteyebilir. İtirazın somut olması gerekir: kullanılan görüntünün orijinal olmadığı, karşılaştırma örneğinin yetersiz olduğu, raporun hangi özellikleri karşılaştırdığını göstermediği gibi. CMK m. 67/6 ise tarafların kendi seçtikleri bir uzmandan bilimsel mütalaa almalarına imkân tanır. Mütalaa rapordaki yöntem hatalarını göstermek için kullanılır; mahkeme mütalaada ileri sürülen somut itirazları kararında tartışmalıdır. Ayrıntılar için Ceza Davasında Bilirkişi Raporuna İtiraz: Süre, Usul ve Uzman Mütalaası yazımıza bakılabilir.

Kaydın hukuka uygunluğu

Karşılaştırma incelemesinin sonucu ne olursa olsun, kaydın hukuka uygun biçimde elde edilmiş olması gerekir. CMK m. 217/2 uyarınca yüklenen suç hukuka uygun şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir; CMK m. 206/2-a ise hukuka aykırı elde edilen delilin reddedileceğini öngörür. İletişimin denetlenmesiyle elde edilen ses kayıtlarında hâkim kararı (CMK m. 135), işyeri ve kamuya açık alan kameralarında kaydın elde ediliş biçimi ayrıca incelenir. Bu konuda Gizli Ses ve Görüntü Kayıtlarının Delil Değeri: Hukuka Aykırı Delil ve İstisnası yazımıza bakılabilir. Teşhis işlemleriyle ilgili usul kuralları için ise Ceza Muhakemesinde Teşhis ve Yüzleştirme yazımıza bakılabilir.

Sıkça sorulan sorular

Savunma ve katılan açısından yapılması gerekenler

Kayıt bir delil olarak dosyaya girdiğinde, önce kaydın orijinal kopyasının dosyada bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Karşılaştırma raporu yoksa ve kimlik tartışmalıysa, soruşturma aşamasında savcılıktan, kovuşturmada mahkemeden bilirkişi incelemesi istenmelidir. Rapor geldiğinde CMK m. 67/5 uyarınca verilen sürede itiraz edilmeli, gerekiyorsa bağımsız bir uzmandan mütalaa alınmalıdır. Hükümden sonra ise raporun dayandığı görüntülerin dosyada bulunmaması ve raporun kesinlik derecesi istinaf ve temyiz dilekçesinde ayrı bir başlık altında ileri sürülmelidir.

Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.