Ayıplı Araç: İkinci El ve Sıfır Araçta Ayıp, Seçimlik Haklar ve Süreler

Ayıplı araç, satış sırasında söylenen özellikleri taşımayan ya da kullanım amacına göre değerini ve yararını azaltan bir eksikliği bulunan araçtır. Motor arızası, gizlenmiş hasar kaydı, değiştirilmiş parça, düşürülmüş kilometre, fabrikadan gelen boya kusuru ayıp sayılabilir. Ayıplı araç alan kişi sözleşmeden dönüp parasını geri isteyebilir, bedelden indirim isteyebilir, ücretsiz onarım ya da ayıpsız bir araçla değişim talep edebilir. Hangi kanunun uygulanacağı ise aracın kimden alındığına bağlıdır: galeri ya da yetkili bayiden alınan araçta 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, bir şahıstan alınan araçta 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) uygulanır.

Ayıplı araç nedir?

6502 sayılı Kanun ayıbı geniş tanımlar:

İlanda “boyasız”, “değişensiz”, “hasar kaydı yok”, “garajda tutuldu” yazıyorsa ve bu doğru değilse araç ayıplıdır. İlanın ekran görüntüsünü almak, ileride en kullanışlı delillerden biri olur.

Araçta görülen ayıplar üç türdür:

• Maddi ayıp: Motor, şanzıman, elektronik aksam arızası, şasi hasarı, su baskını, boya ve kaporta kusuru, düşürülmüş kilometre.
• Hukuki ayıp: Araç üzerinde haciz, rehin, yakalama şerhi bulunması ya da aracın trafikten çekilmesine yol açacak bir sorun olması.
• Ekonomik ayıp: Aracın bildirilen yakıt tüketimini çok aşması, ağır hasar kaydı yüzünden piyasa değerinin düşük olması.

Açık ayıp ve gizli ayıp

Açık ayıp, olağan bir kontrolle fark edilebilecek ayıptır: göze çarpan bir boya farkı, çalışmayan bir klima, kaportadaki göçük. Gizli ayıp ise olağan kontrolle anlaşılamayan, kullanım sırasında ortaya çıkan ayıptır: üretimden kaynaklanan motor yağ yakma sorunu, sonradan ortaya çıkan boya kalkması, ekspertizde görülmeyen şasi onarımı. Şahıstan alımda bildirim yükü bu ayrıma göre değişir.

Galeriden alım ile şahıstan alım arasındaki fark

Aracı satan kişi ticari ya da mesleki amaçla hareket ediyorsa (galeri, yetkili bayi, aracı ticari olarak satan şirket) ve alıcı aracı kişisel amaçla alıyorsa satış tüketici işlemidir; 6502 sayılı Kanun uygulanır. Satış iki şahıs arasındaysa, örneğin aracı kendi kullanan birinden ilan üzerinden alındıysa, TBK’nın satış hükümleri uygulanır.

Galeri veya bayiden alım (6502 sayılı Kanun):

• Ayıp bildirimi için kanunda bir süre öngörülmemiştir.
• Teslimden itibaren altı ay içinde çıkan ayıbın teslimde var olduğu kabul edilir.
• Zamanaşımı teslimden itibaren iki yıldır; ikinci el satışta sözleşmeyle bir yıldan aşağı indirilemez.
• Uyuşmazlık değere göre tüketici hakem heyetinde ya da tüketici mahkemesinde çözülür.

Şahıstan alım (TBK):

• Alıcı aracı gözden geçirmek ve ayıbı uygun sürede bildirmek zorundadır (TBK m. 223).
• Ayıbın teslimde var olduğunu alıcı ispat eder.
• Zamanaşımı teslimden itibaren iki yıldır (TBK m. 231).
• Satıcı ayıbı ağır kusurla gizlemişse sorumsuzluk kaydı geçersizdir (TBK m. 221).
• Dava asliye hukuk mahkemesinde açılır.

Galerinin ilanı kendi adına değil de “sahibinden” gibi göstermesi, satışın tüketici işlemi olduğu gerçeğini değiştirmez. Aracı ticari olarak satan kişi, ruhsatta başkası adına kayıtlı olsa da satıcıdır. Yılda üçten fazla ikinci el araç satan kişi de ticari faaliyette bulunuyor sayılır ve Ticaret Bakanlığından yetki belgesi almak zorundadır.

İkinci el araçta galerinin ek yükümlülükleri

Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik, yetki belgeli işletmelere ek yükümlülükler getirir. Galeri, belirli model yaşı ve kilometrenin altındaki araçları satmadan önce yetkili bir ekspertiz kuruluşundan rapor almak ve bu araçlar için satıştan itibaren en az üç ay veya 5.000 kilometre süreyle motor, şanzıman ve elektrik-elektronik aksam için garanti vermek zorundadır. Ekspertiz raporunda yer alan ya da alıcıya bildirilen ayıplar ve olağan aşınma parçaları bu garantinin dışındadır. Bu garanti, 6502 sayılı Kanun’daki ayıp sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; ona eklenir.

Seçimlik haklar

Ayıp ortaya çıkınca alıcı dört haktan birini seçer. Tüketici işlemlerinde bu haklar 6502 sayılı Kanun m. 11’de düzenlenir:

Şahıstan alımda aynı dört hak TBK m. 227’de yer alır. TBK’ya göre satıcı, aynı malın ayıpsız bir benzerini hemen vererek ve alıcının bütün zararını gidererek alıcının seçimlik haklarını kullanmasını önleyebilir.

Hangi hak kime karşı kullanılır?

Sözleşmeden dönme ve bedelden indirim yalnızca satıcıya karşı kullanılır. Ücretsiz onarım ve misliyle değişim ise satıcıya, üreticiye ya da ithalatçıya karşı kullanılabilir. Yanlış kişiye karşı yanlış hakkı kullanmak davayı kaybettirir:

Hangi hakkın kimden isteneceğine baştan karar vermek ve bildirimi doğru kişiye yöneltmek gerekir.

Onarımdan sonra tekrarlayan arızalar

Onarımı seçen tüketici, araç onarıldıktan sonra yeniden arızalanırsa diğer haklara geçebilir:

Servis kayıtları ve iş emirleri bu yüzden saklanmalıdır. Aracın serviste kaldığı günler de onarım süresinin aşılıp aşılmadığını gösterir.

Sıfır araçta misliyle değişim

Sıfır kilometre araçta üretimden kaynaklanan bir ayıp çıktığında tüketicinin en çok başvurduğu hak misliyle değişimdir. Satıcı, bu hakkın kendisi için orantısız güçlük yarattığını ileri sürebilir. Orantısızlık; malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer hakların tüketici için sorun yaratıp yaratmayacağı dikkate alınarak değerlendirilir (6502 sayılı Kanun m. 11/3). Değişimin orantısız olduğu durumda tüketici sözleşmeden dönme ya da bedelden indirim haklarından birini kullanabilir. Yargıtay, yeni alınmış bir araçta yayılan boya kusuru için misliyle değişimi uygun bulmuştur:

İkinci el araçta seçimlik haklar

İkinci el araçta “ayıpsız misliyle değişim” çoğu zaman mümkün değildir, çünkü aynı yaşta, aynı kilometrede ve aynı durumda başka bir araç bulmak zordur. Uygulamada ikinci el araç alıcıları en çok sözleşmeden dönme ya da bedelden indirim ister. Bedelden indirimde mahkeme, bilirkişi aracılığıyla aracın ayıpsız ve ayıplı değerlerini belirler ve satış bedelini bu oranda indirir.

İspat ve süreler

Altı aylık karine

Tüketici işlemlerinde ispat konusunda alıcıyı koruyan bir kural vardır:

İkinci fıkraya göre satış sırasında ekspertiz raporunda yazan ya da açıkça söylenen bir kusur için sonradan hak istenemez. Raporda yer almayan ayıplar için ise alıcının hakları devam eder.

Zamanaşımı

Şahıstan alımda da süre teslimden itibaren iki yıldır (TBK m. 231). Satıcı aracı ayıplı olarak devretmekte ağır kusurluysa, örneğin kilometreyi bilerek düşürmüşse ya da ağır hasarı gizlemişse, iki yıllık süreden yararlanamaz.

Şahıstan alımda ayıp bildirimi

TBK, alıcıya aracı kontrol etme ve ayıbı bildirme yükü getirir:

Bildirimi noter aracılığıyla ihtarnameyle yapmak, tarihini ispat etmeyi kolaylaştırır. Bildirimin uzun süre geciktirilmesi, şahıstan alınan araçta hakkın kaybedilmesine yol açabilir.

Şahıstan alımda satıcı yalnızca kendi verdiği bilgilerden ve aracın teslimdeki durumundan sorumludur. Aracı satın alan kişi, aracı ithal eden ya da üreten şirkete TBK’ya dayanarak doğrudan başvuramaz:

“Ayıptan sorumlu değilim” yazısı

Şahıslar arası satışlarda noter satış sözleşmesine ya da ilana “görüldüğü gibi satılmıştır”, “satıcı ayıptan sorumlu değildir” gibi kayıtlar eklenir. Bu kayıt satıcıyı her durumda kurtarmaz. Satıcı ayıbı biliyor ve gizliyorsa ya da ağır kusurluysa sorumsuzluk anlaşması kesin olarak hükümsüzdür (TBK m. 221). Tüketici işlemlerinde ise tüketicinin haklarını kaldıran kayıtlar geçersizdir.

Başvuru yolları

Tüketici işlemlerinde:

• Uyuşmazlığın değeri 2026 yılı için 186.000 TL’nin altındaysa tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur. Başvuru e-Devlet üzerinden yapılabilir. Hakem heyeti süreci ayrı yazımızda anlatılıyor.
• Değer bu sınırın üzerindeyse önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6502 sayılı Kanun m. 73/A). Anlaşma olmazsa tüketici mahkemesinde dava açılır. Tüketici mahkemesinde tüketicinin açtığı davalar harçtan muaftır (m. 73/2).
• Ayıbın kaybolmasını önlemek için dava açmadan önce mahkemeden delil tespiti istenebilir.

Şahıstan alımda:

• Dava asliye hukuk mahkemesinde açılır. Bedel iadesi ya da bedelden indirim gibi bir para alacağı isteniyorsa, ticari olmayan bu uyuşmazlıklarda kural olarak arabuluculuk zorunlu değildir; ihtiyari arabuluculuğa gidilebilir.

Kontrol listesi

Almadan önce:

• Bağımsız bir ekspertiz raporu alın; galeriden alımda galerinin ekspertiz raporunu isteyin.
• Hasar kaydını, tramer sorgusunu ve araç üzerindeki haciz, rehin kayıtlarını kontrol edin.
• İlanın ekran görüntüsünü alın.

Ayıp çıkınca:

• Ayıbı yetkili serviste ya da bağımsız bir ekspertizde tespit ettirin, iş emrini ve raporu saklayın.
• Satıcıya noter aracılığıyla ihtarname gönderin; ayıbı ve kullandığınız seçimlik hakkı açıkça yazın.
• Galeriden alımda değere göre hakem heyetine ya da arabulucuya başvurun; şahıstan alımda asliye hukuk mahkemesine gidin.
• Teslimden itibaren iki yıllık süreyi takip edin.

Sıkça sorulan sorular

Galeriden aldığım ikinci el araçta motor arızası çıktı. Ne yapabilirim?
Galeri satıcı olduğu için 6502 sayılı Kanun uygulanır. Arıza teslimden itibaren altı ay içinde çıktıysa teslimde var olduğu kabul edilir; aksini galeri ispat eder. Sözleşmeden dönme, bedelden indirim ya da ücretsiz onarım isteyebilirsiniz. Araç ilgili yönetmelikteki model yaşı ve kilometre sınırının altındaysa galerinin ayrıca garanti yükümlülüğü vardır.

Sahibinden aldığım araçta kilometre düşürülmüş çıktı. Hakkım var mı?
Var. Kilometrenin düşürülmüş olması ayıptır ve satıcının bildirdiği niteliğe aykırılıktır. Satıcı bunu biliyorsa ağır kusurludur; iki yıllık zamanaşımından ve “ayıptan sorumlu değildir” kaydından yararlanamaz. Ayrıca dolandırıcılık şikâyeti de gündeme gelebilir.

Ekspertizde görünmeyen bir hasar sonradan ortaya çıktı. Ekspertiz firması sorumlu mu?
Yönetmelik, aracın durumunu yanlış gösteren rapor düzenleyen ekspertiz kuruluşunu sorumlu tutar. Satıcıya karşı ayıp sorumluluğu ise ayrıca devam eder. Raporu ve ödeme belgesini saklayın.

Sıfır aldığım araçta boya kusuru var. Yenisini isteyebilir miyim?
Kusur üretimden kaynaklanıyorsa ayıpsız misliyle değişimi satıcıdan, üreticiden ya da ithalatçıdan isteyebilirsiniz. Ancak değişim, ayıbın önemine göre satıcı için orantısız bir güçlük yaratıyorsa mahkeme bedelden indirime hükmedebilir.

Aracı servise birkaç kez götürdüm, sorun çözülmedi. Şimdi bedel iadesi isteyebilir miyim?
Onarım hakkını kullandıktan sonra araç garanti süresi içinde tekrar arızalandıysa, onarım için gereken azami süre aşıldıysa ya da onarım mümkün değilse sözleşmeden dönme dahil diğer seçimlik haklarınızı kullanabilirsiniz (6502 sayılı Kanun m. 56/3). Servis kayıtları bunun ispatıdır.

Ayıplı araç için ne kadar sürem var?
Teslimden itibaren iki yıl. İkinci el araç satan galeri bu süreyi sözleşmeyle bir yıla indirebilir, ama daha aşağıya indiremez. Ayıp hileyle gizlendiyse zamanaşımı uygulanmaz.

Sonuç

Ayıplı araçta ilk iş, aracı kimden aldığınızı belirlemektir; galeri ve bayiden alımda 6502 sayılı Kanun, şahıstan alımda TBK uygulanır. Ayıbı servis ya da ekspertiz raporuyla tespit ettirin, satıcıya noter aracılığıyla bildirin ve hangi seçimlik hakkı kullandığınızı açıkça yazın. Teslimden itibaren iki yıllık süre içinde, değere göre tüketici hakem heyetine, arabulucuya ya da mahkemeye başvurun.

Mevzuat: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.

Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.