Ehliyetsiz araç kullanırken durdurulan sürücünün kardeşinin adını vermesi ya da gözaltına alınan şüphelinin bir arkadaşının kimlik bilgileriyle ifade vermesi, uygulamada sık rastlanan olaylardır. Bu davranışlar 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 268. maddesinde düzenlenen suçu oluşturur. Kanun bu suç için ayrı bir ceza öngörmez; fail iftira suçuna ilişkin hükümlere göre cezalandırılır. Suçun oluşması için kimliğin, failin kendi işlediği bir suçtan dolayı hakkında işlem yapılmasını engellemek amacıyla kullanılması gerekir.
KISA CEVAP
- İşlediği suç nedeniyle hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılmasını engellemek amacıyla başkasına ait kimliği veya kimlik bilgilerini kullanan kişi, iftira suçuna ilişkin hükümlere göre cezalandırılır (TCK m. 268).
- İftiranın temel cezası bir yıldan dört yıla kadar hapistir (TCK m. 267/1).
- Kimliği kullanılan kişi bu nedenle gözaltına alınır, tutuklanır veya mahkûm olursa ceza artar.
- Amaç, failin kendi suçundan kurtulmak olmalıdır. Kredi çekmek, hat açtırmak gibi amaçlarla kimlik kullanmak başka suçları oluşturur.
- Yalnızca bir idari para cezasından kurtulmak amacıyla yanlış kimlik bildirmek ise kural olarak bu suçu değil, Kabahatler Kanunu’ndaki kabahati gündeme getirir.
Kanun metni
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 268
İşlediği suç nedeniyle kendisi hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılmasını engellemek amacıyla, başkasına ait kimliği veya kimlik bilgilerini kullanan kimse, iftira suçuna ilişkin hükümlere göre cezalandırılır.
Suçun unsurları
Failin kendi işlediği bir suç. Fail önceden veya o anda bir suç işlemiş olmalıdır. Ehliyetsiz araç kullanmak tek başına bir trafik kabahatidir; ancak alkollü olarak trafiği tehlikeye sokmak, uyuşturucu bulundurmak veya hırsızlık gibi bir suç söz konusuysa 268. madde gündeme gelir.
Başkasına ait kimlik veya kimlik bilgisi. Gerçek bir kişiye ait nüfus cüzdanı, ehliyet, pasaport veya ad-soyad, T.C. kimlik numarası, anne-baba adı gibi bilgiler kullanılmalıdır. Hayali bir isim vermek bu maddeyi değil, somut olaya göre başka hükümleri gündeme getirir.
Amaç. Failin, kendisi hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılmasını engellemek amacıyla hareket etmesi gerekir. Suç bu amaçla kimliğin kullanılmasıyla tamamlanır; kimliği kullanılan kişi hakkında fiilen işlem başlatılması şart değildir.
Ceza nasıl belirlenir?
Fail, iftira suçunu düzenleyen TCK 267’deki cezalara göre cezalandırılır:
| Durum | Ceza |
|---|---|
| Temel hâl (m. 267/1) | 1 – 4 yıl hapis |
| Maddi eser ve delil uydurularak (m. 267/2) | Ceza yarı oranında artırılır |
| Kimliği kullanılan kişiye gözaltı ve tutuklama dışında koruma tedbiri uygulanırsa (m. 267/3) | Ceza yarı oranında artırılır |
| Kişi gözaltına alınır veya tutuklanırsa (m. 267/4) | Ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan dolaylı fail olarak sorumluluk |
İftira suçunu sitemizdeki İftira Suçu (TCK 267) yazısında ayrıntılı olarak anlattık.
Benzer suçlardan farkı
- Resmî belgede sahtecilik (TCK 204): Fail kimlik kartının üzerindeki fotoğrafı değiştirir veya sahte kimlik üretirse sahtecilik suçu oluşur.
- Nitelikli dolandırıcılık (TCK 158): Başkasının kimlik bilgileriyle kredi çekmek veya alışveriş yapmak, menfaat sağlama amacı taşıdığından dolandırıcılık niteliğindedir.
- Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi (TCK 136): Kimlik bilgilerinin izinsiz ele geçirilmesi veya yayılması ayrıca bu suçu oluşturabilir.
Yargıtay uygulamasında öne çıkan ilkeler
- Suçun oluşması için önce failin işlediği bir suçun bulunması gerekir. Failin kendi fiili suç değil kabahat ise, başkasının kimlik bilgilerini vermesi kural olarak Kabahatler Kanunu kapsamında değerlendirilir.
- Kimlik bilgilerinin, kimliği kullanılan kişi hakkında soruşturma veya kovuşturma başlatılmasına elverişli biçimde kullanılması aranır.
- Unsurları oluşmayan olaylarda TCK 268’den mahkûmiyet kurulması bozma nedenidir; bu durumda resmî belgede sahtecilik gibi başka suçların oluşup oluşmadığı ayrıca tartışılır.
- Hukuki sonuç doğurmaya elverişli olmayan bilgilerin kullanılması bu suçun konusu sayılmaz.
Süreç
- Tespit: Kimlik çoğunlukla parmak izi, fotoğraf karşılaştırması veya kimliği kullanılan kişinin itirazı ile ortaya çıkar.
- Kimliği kullanılan kişinin başvurusu: Hakkında haberi olmadan işlem yapılan kişi, savcılığa başvurarak kendisinin fail olmadığını bildirir; adli sicil ve UYAP kayıtlarının düzeltilmesini ister.
- Soruşturma: Asıl suç ile 268. maddedeki suç birlikte soruşturulur. Suç re’sen kovuşturulur ve uzlaştırma kapsamında değildir.
- Hüküm: Asliye ceza mahkemesi, iftira hükümlerine göre ceza belirler; asıl suçtan da ayrıca ceza verilir.
Sıkça sorulan sorular
Trafik kontrolünde ehliyeti olmadığı için kardeşinin adını veren sürücü bu suçu işler mi?
Sürücünün işlediği bir suç yoksa ve amaç yalnızca ehliyetsiz araç kullanma nedeniyle idari para cezasından kurtulmaksa, 268. madde kural olarak uygulanmaz. Sürücü alkollü veya uyuşturucu etkisindeyken trafiği tehlikeye sokmuşsa durum değişir.
Kimliği kullanılan kişi ne yapmalıdır?
Savcılığa yazılı başvuru yaparak kendisinin olay yerinde bulunmadığını gösteren belgeleri sunmalı ve hakkında yapılan işlemlerin düzeltilmesini istemelidir.
Başkasının ehliyetini göstermek ile kimlik bilgisini söylemek arasında fark var mı?
Maddede hem kimlik belgesinin hem de kimlik bilgilerinin kullanılması aynı şekilde suç olarak düzenlenmiştir. Belge üzerinde değişiklik yapılmışsa ayrıca sahtecilik gündeme gelir.
Gerçeği sonradan açıklamak cezayı etkiler mi?
Fail iftira hükümlerine göre cezalandırıldığından, iftiradaki etkin pişmanlık hükmünün (TCK m. 269) bu suçta uygulanıp uygulanmayacağı somut olayda değerlendirilir. Gerçeğin kimliği kullanılan kişi hakkında işlem başlamadan açıklanması her durumda savunma açısından önemlidir.
Değerlendirme
Bu suçta en çok tartışılan unsur, failin kimliği kendi suçundan kurtulmak amacıyla kullanıp kullanmadığıdır. Failin işlediği iddia edilen asıl fiil bir kabahatse veya asıl suçtan beraat ederse, 268. maddenin uygulanma koşullarının bulunup bulunmadığı ayrıca incelenmelidir.
Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.