İbadethaneler ve mezarlıklar, yalnızca maddi değeri olan yapılar değildir. Toplumun inanç değerlerine ve ölülere duyulan saygıya bağlı, özel korunan yerlerdir. Bu nedenle Türk Ceza Kanunu, bu yerlere verilen zararı genel mala zarar verme suçundan ayırmış ve 153. maddede daha ağır bir yaptırıma bağlamıştır. Suç, mala zarar vermeden farklı olarak şikâyete bağlı değildir.
KISA CEVAP
- İbadethanelere, eklentilerine, buradaki eşyaya, mezarlara ve mezarlık tesislerine yıkmak, bozmak veya kırmak suretiyle zarar veren kişiye bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası verilir (TCK 153/1).
- Bu yerleri kirletmenin cezası üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK 153/2).
- Fiil, ilgili dini inanışı benimseyen toplum kesimini tahkir maksadıyla işlenirse ceza üçte bir artırılır (TCK 153/3).
- Soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlı değildir.
- Hangi dine ait olduğuna bakılmaksızın tüm ibadethaneler korunur.
- İbadethaneden eşya çalınması hâlinde hırsızlık suçundan ayrıca sorumluluk doğar.
Kanun metni
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 153
(1) İbadethanelere, bunların eklentilerine, buralardaki eşyaya, mezarlara, bunların üzerindeki yapılara, mezarlıklardaki tesislere, mezarlıkların korunmasına yönelik olarak yapılan yapılara yıkmak, bozmak veya kırmak suretiyle zarar veren kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Birinci fıkrada belirtilen yerleri ve yapıları kirleten kişi, üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. (3) Birinci ve ikinci fıkralardaki fiillerin, ilgili dini inanışı benimseyen toplum kesimini tahkir maksadıyla işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte biri oranında artırılır.
Korunan yerler ve hareketler
İbadethane ve eklentileri. Cami, mescit, kilise, sinagog ve diğer ibadet yerleri ile bunların avlusu, şadırvanı veya müştemilatı korunan yerlerdir. İbadethane içindeki halı, avize, kürsü ve benzeri eşya da suçun konusudur.
Mezar ve mezarlık tesisleri. Mezar taşları, mezar üzerindeki yapılar, mezarlık duvarları, gasilhane ve mezarlığın korunması için yapılmış tesisler bu kapsamdadır.
Hareket. Birinci fıkrada yıkmak, bozmak veya kırmak suretiyle zarar verme sayılmıştır. İkinci fıkrada ise kirletme ayrı ve daha hafif bir suç olarak düzenlenmiştir. Duvarlara yazı yazmak, boya atmak veya pislik bırakmak kirletme kapsamında değerlendirilebilir.
Tahkir maksadı. Fail, eylemi belirli bir inanç grubunu aşağılamak amacıyla gerçekleştirmişse ceza artırılır. Bu maksadın, eylemin biçimi, kullanılan ifadeler ve olayın bağlamından anlaşılması gerekir. Sırf hırsızlık amacıyla kapı kilidinin kırılması, bu artırımı gerektirmez.
Mala zarar verme suçu ile ilişkisi
TCK 151’deki mala zarar verme suçu, mağdurun şikâyetine bağlıdır ve dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörür. TCK 153 ise ibadethane ve mezarlıklar için özel bir düzenlemedir. Özel hüküm genel hükmü dışladığından, ibadethaneye verilen zararda TCK 151 değil, TCK 153 uygulanır. Bu nedenle cami veya kilise yönetiminin şikâyetten vazgeçmesi davayı sona erdirmez.
İbadethaneye girilerek eşya çalınması hâlinde, kilidin kırılması TCK 153/1 kapsamında, eşyanın alınması ise hırsızlık suçu kapsamında değerlendirilir. İbadethaneden hırsızlığın nitelikli hâlleri için Hırsızlık Suçu ve Cezası (TCK 141-142) yazımıza bakılabilir.
Yargıtay kararı
Yargıtay 17. Ceza Dairesi, camiye kapı kilidini sökerek giren ve halı ile seccadeleri çalan sanık hakkındaki dosyada eylemin hukuki niteliğini şöyle belirlemiştir:
Yargıtay 17. Ceza Dairesi, 20.02.2019 tarihli, E. 2018/5893, K. 2019/2508 sayılı kararı
sanık …’ün gündüzleyin sayılan zaman diliminde camiye kapı kilidini sökerek girdiği, içeriden çeşitli halı ve seccadeleri çaldığının anlaşılması karşısında, eylemine uyan 5237 sayılı TCK’nun 142/1-b ve 153/1. maddelerinde tanımlanan hırsızlık ve ibadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçlarının
Daire, eylemi hırsızlık ve ibadethaneye zarar verme suçlarının birlikte oluşturduğunu kabul etmiştir. Somut dosyada suç tarihinden itibaren on iki yıllık olağanüstü dava zamanaşımı dolmuş olduğundan, hükümler bozulmuş ve kamu davası zamanaşımı nedeniyle düşürülmüştür. Karar, kilit sökmenin ibadethaneye zarar verme suçu bakımından ayrıca değerlendirildiğini göstermektedir.
Sıkça sorulan sorular
Bu suç şikâyete bağlı mıdır?
Hayır. TCK 153’te şikâyet şartı yoktur. Savcılık, ihbar veya resen öğrenme üzerine soruşturma başlatır.
Mezar taşına zarar veren kişi mala zarar vermeden mi yargılanır?
Hayır. Mezar ve üzerindeki yapılar TCK 153 kapsamındadır. Bu nedenle özel hüküm olan TCK 153 uygulanır.
İbadethane duvarına slogan yazmak hangi suçu oluşturur?
Kirletme kapsamında TCK 153/2 uygulanabilir. Yazının içeriği belirli bir inanç grubunu aşağılama amacını gösteriyorsa TCK 153/3’teki artırım gündeme gelir.
Kullanılmayan tarihi bir ibadethaneye zarar vermek de bu suç mudur?
Yapının ibadethane niteliğini koruyup korumadığına göre değerlendirilir. Tescilli kültür varlığı ise 2863 sayılı Kanun’daki hükümler de ayrıca gündeme gelebilir.
Sonuç
TCK 153, ibadethane ve mezarlıklara genel mala zarar verme suçundan daha güçlü bir koruma sağlar. Suç şikâyete bağlı değildir, ceza alt sınırı daha yüksektir ve tahkir maksadı cezayı artırır. Hırsızlıkla birlikte işlendiğinde her iki suçtan ayrı hüküm kurulması gerektiği, uygulama maddelerinin doğru gösterilmesiyle birlikte kontrol edilmelidir.
Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.