Öğrenci İkamet İzni

Türkiye’de üniversite eğitimi almak için gelen yabancı öğrencilerin sayısı her yıl artmaktadır. Bu öğrencilerin Türkiye’de yasal olarak kalabilmeleri için vize veya vize muafiyeti süresinin ötesinde bir ikamet izni almaları gerekir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, öğrencilere özgü bir ikamet izni türü düzenler. Öğrenci ikamet izni, öğrencinin eğitim süresince Türkiye’de kalmasını sağlar; çalışma hakkı, ailenin durumu ve uzun dönem ikamet izni hesabı bakımından da kendine özgü sonuçlar doğurur.

Bu yazı, öğrenci ikamet izninin şartlarını, başvuru sürecini ve öğrencinin aile bireylerinin durumunu anlatır. Türkiye’de uzun süre kalan yabancıların süresiz oturma hakkı ise Uzun Dönem İkamet İzni: Sekiz Yıl Şartı, Haklar ve İptal Hâlleri yazımızda ele alınmıştır.

Kanun metni

Kimler öğrenci ikamet izni alabilir?

Öğrenci ikamet izni iki gruba verilir:

Yükseköğrenim öğrencileri. Türkiye’deki bir üniversitede veya yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora programına kayıtlı yabancılar. Uygulamada açık öğretim, uzaktan eğitim, özel öğrenci veya kayıt dondurmuş öğrenci gibi statülerde öğrenci ikamet izni verilmemektedir; çünkü bu durumlarda öğrencinin Türkiye’de fiziken bulunması gerekmez.

İlk ve orta öğrenim öğrencileri. Türkiye’de ilkokul, ortaokul veya lisede okuyacak yabancı çocuklar. Bu çocuklara, masraflarının bir gerçek veya tüzel kişi tarafından karşılanması ve anne ile babasının veya yasal temsilcisinin onay vermesi şartıyla öğrenci ikamet izni verilebilir. Anne ve babasıyla birlikte Türkiye’de yaşayan çocuklar ise genellikle aile ikamet izni alır.

Başvuru şartları ve belgeler

Öğrenci ikamet izni başvurusunda genel olarak şu şartlar aranır (m. 39):

• Başvuru formu ve istenen bilgi ve belgelerin eksiksiz sunulması,
• Kanunun 7. maddesi kapsamında Türkiye’ye girişi yasaklanan yabancılar arasında olmamak,
• Türkiye’deki adres bilgisinin bildirilmesi.

Uygulamada istenen başlıca belgeler şunlardır:

• Geçerli pasaport ve fotokopisi,
• Biyometrik fotoğraflar,
• Öğrenci belgesi (eğitim kurumundan alınan ve öğrencinin aktif kayıtlı olduğunu gösteren belge),
• Adres bilgisi (yurt kaydı, kira sözleşmesi veya ev sahibinin taahhütnamesi),
• Sağlık sigortası (genel sağlık sigortası veya özel sağlık sigortası),
• 18 yaşından küçükler için anne ve babanın veya yasal temsilcinin muvafakati ve doğum belgesi.

Yurt dışından alınan belgelerin apostilli veya konsolosluk onaylı olması ve Türkçe tercümesinin bulunması gerekebilir. Apostil işlemleri Apostil Nedir, Nasıl Alınır? Yurt Dışında Kullanılacak Belgelerin Onayı yazımızda anlatılmıştır.

Başvuru süreci

Başvurular Göç İdaresi Başkanlığının elektronik ikamet sistemi üzerinden yapılır. Başvuru formu doldurulduktan sonra randevu alınır ve belgeler randevu gününde il göç idaresi müdürlüğüne teslim edilir. Bazı üniversiteler öğrencileri adına toplu başvuru yürütebilmektedir; bu durumda öğrenci, üniversitenin uluslararası öğrenci ofisiyle iletişime geçmelidir.

Başvuru, öğrencinin vizesi veya vize muafiyeti süresi dolmadan yapılmalıdır. Süresinde yapılan başvuru sonuçlanıncaya kadar öğrenci Türkiye’de yasal olarak kalabilir. Vize veya izin süresini aşarak kalmak ise idari para cezası ve ileride Türkiye’ye giriş yasağı gibi sonuçlar doğurabilir.

Öğrenci ikamet izinleri kural olarak ikamet izni harcından muaf tutulmakta, yalnızca ikamet izni kartı bedeli alınmaktadır. Güncel ücretler başvuru sırasında sistemden kontrol edilmelidir.

Süre ve uzatma

Öğrenci ikamet izni, öğrenim süresini geçmeyecek şekilde verilir. Uygulamada izin genellikle bir yıllık veya öğrenim süresince yenilenebilir dönemler hâlinde düzenlenir. İzin süresi sona ermeden önce, süre bitiminden altmış gün öncesinden başlayarak uzatma başvurusu yapılabilir; her hâlde süre bitmeden başvurulması gerekir. Uzatma başvurusunda güncel öğrenci belgesi ve sağlık sigortası yeniden sunulur.

Adres ve bildirim yükümlülükleri

Öğrenci ikamet izni sahibi, Türkiye’deki adresini adres kayıt sistemine kaydettirmek ve adres değişikliklerini süresi içinde bildirmekle yükümlüdür. Yurt değiştiren veya yeni bir eve taşınan öğrencinin bu değişikliği bildirmemesi, idari para cezasına ve uzatma başvurusunda sorun yaşanmasına yol açabilir. Öğrencinin okul değiştirmesi, programdan ayrılması veya kaydının silinmesi de izin şartlarını doğrudan etkiler; eğitim kurumları bu değişiklikleri ilgili makamlara bildirir. Öğrencinin kayıt dondurması hâlinde ikamet izninin durumu ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle öğrencinin eğitim durumundaki her değişiklikte ikamet izninin geçerliliğini kontrol etmesi gerekir.

Çalışma hakkı

Öğrenci ikamet izni tek başına çalışma hakkı vermez. Öğrencinin çalışabilmesi için ayrıca çalışma izni alınması gerekir. 6458 sayılı Kanun m. 41’e göre ön lisans ve lisans öğrencileri için çalışma hakkı ilk yıldan sonra başlar ve haftada yirmi dört saati geçemez. Yüksek lisans ve doktora öğrencileri bakımından bu sınırlama Kanunda öngörülmemiştir; ancak çalışma izni mevzuatına tabidirler.

Çalışma izni olmadan çalışmak hem öğrenci hem işveren için idari yaptırımlara yol açar ve öğrencinin ikamet izninin iptaline sebep olabilir.

Öğrencinin ailesi

Öğrenci ikamet izni, öğrencinin anne, baba ve diğer yakınlarına ikamet izni alma hakkı vermez (m. 38). Bu kural, ailenin öğrenciyi gerekçe göstererek Türkiye’ye yerleşmesini önlemeye yöneliktir.

Bununla birlikte Kanun, Türkiye’de öğrenim gören yabancıların eşine ve ergin olmayan çocuklarına aile ikamet izni verilmesine imkân tanır. Evli bir doktora öğrencisi, eşini ve küçük çocuklarını yanına getirebilir. Bu durumda aile bireylerinin aile ikamet izni şartlarını, özellikle geçim ve sağlık sigortası şartlarını taşıması gerekir. Aile ikamet izni sahibi eş, kural olarak çalışma izni alarak çalışabilir.

Öğrenim süresince Türkiye’de bir Türk vatandaşıyla evlenen yabancı öğrenci ise öğrenci ikamet izni yerine Türk vatandaşının yabancı eşi sıfatıyla aile ikamet iznine geçebilir. Bu geçiş, mezuniyetten sonra Türkiye’de kalmak bakımından önemli avantaj sağlar. Yabancı eşle evliliğin sona ermesi hâlinde ise ikamet durumu yeniden değerlendirilir; bu konuda Yabancı Uyruklu Eşle Boşanma: Türk Mahkemesinde Dava ve Uygulanacak Hukuk yazımızda bilgi verilmiştir.

Ret, iptal ve uzatmama

Öğrenci ikamet izni şu durumlarda reddedilebilir, iptal edilebilir veya uzatılmayabilir (m. 40):

• İzin için aranan şartların taşınmaması veya sonradan kaybedilmesi,
• İznin öğrenim dışında bir amaçla kullanıldığının tespit edilmesi,
• Öğrencinin kaydının silinmesi veya öğrenime fiilen devam etmemesi,
• Hakkında sınır dışı etme kararı alınması veya Türkiye’ye giriş yasağı bulunması.

Ret veya iptal kararına karşı idari yargıda iptal davası açılabilir. Karar, öğrencinin Türkiye’den çıkış yapması için süre verilmesi veya sınır dışı etme işlemleri gibi sonuçlar doğurabileceğinden, süreler kaçırılmadan hukuki destek alınması önemlidir.

Mezuniyetten sonra ne olur?

Öğrenci ikamet izni öğrenimin sona ermesiyle amacını yitirir. Mezun olan yabancının Türkiye’de kalmaya devam etmek için başka bir ikamet izni türüne geçmesi gerekir. Mevzuatta Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarından mezun olan yabancılar için, mezuniyetten sonra belirli bir süre içinde başvurmaları şartıyla bir defaya mahsus kısa dönem ikamet izni imkânı öngörülmüştür. Mezun, bu süre içinde iş arayabilir ve çalışma izni alırsa çalışma izni süresince Türkiye’de kalabilir. Türk vatandaşıyla evlenmişse aile ikamet iznine geçebilir.

Uzun dönem ikamet izni hesabına etkisi

Türkiye’de kesintisiz sekiz yıl ikamet izniyle kalan yabancılar uzun dönem ikamet izni alabilir. Bu sekiz yıllık sürenin hesabında öğrenci ikamet izniyle geçirilen sürelerin yarısı, diğer ikamet izinleriyle geçirilen sürelerin ise tamamı dikkate alınır. Örneğin dört yıl lisans eğitimi alan bir öğrencinin bu dört yılı, uzun dönem ikamet izni hesabında iki yıl olarak sayılır.

Mezuniyet sonrası kısa dönem ikamet izni

6458 sayılı Kanun m. 31/1-i, Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayan yabancılara mezuniyet tarihinden itibaren altı ay içinde başvurmaları şartıyla bir defaya mahsus ve en fazla bir yıl süreli kısa dönem ikamet izni verilebileceğini öngörür. Bu izin, mezun olan yabancının iş araması, çalışma izni başvurusu hazırlaması veya başka bir ikamet izni türüne geçmesi için zaman kazandırır. Altı aylık başvuru süresi kaçırılırsa bu imkândan yararlanılamaz; bu nedenle mezuniyet belgesinin tarihi takip edilmeli ve başvuru gecikmeden yapılmalıdır.

Danıştay kararlarında öğrenci ikamet izni

Öğrenci ikamet izni ile çalışma izni uyuşmazlıklarında Danıştay 10. Dairesinin kararları, idarenin takdir yetkisinin sınırlarını göstermektedir.

Ret işlemi somut delile dayanmalıdır

Kanun m. 40, öğrenci ikamet izninin hangi hâllerde verilmeyeceğini, iptal edileceğini veya uzatılmayacağını sayar: m. 39’daki şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması, öğrenimin sürdürülemeyeceğine dair kanıtların ortaya çıkması, iznin veriliş amacı dışında kullanılması ve hakkında geçerli sınır dışı etme kararı veya giriş yasağı bulunması. İdare bu sebeplerden birine dayanıyorsa bunu delille ortaya koymalıdır.

Danıştay 10. Dairesi, üniversite hazırlık sınıfında okuduğunu öğrenci belgesiyle kanıtlayan bir yabancının başvurusunun, kesin kayıt yaptırmadığı gerekçesiyle reddedilmesine ilişkin işlemi iptal eden ilk derece kararını onamıştır. İlk derece mahkemesi, idarenin bu iddiasını destekleyen bir delil sunmadığını ve üniversiteyle yazışma yapmadığını tespit etmiştir (Danıştay 10. Daire, E. 2016/711, K. 2020/5931, T. 08.12.2020). Karar oy çokluğuyla verilmiştir; karşı oyda başvurunun yalnızca Türkiye’de kalmak amacıyla yapıldığı ve iznin veriliş amacına aykırı olduğu görüşü savunulmuştur. Bu ayrışma, öğrenci ikamet izninin başka bir izin türüne geçiş aracı olarak kullanılmasının idare tarafından ret sebebi olarak ileri sürülebileceğini de göstermektedir.

İstihbari bilgiye dayalı çalışma izni iptali

Türkiye’de üniversiteyi bitiren yabancıların çalışma izinleri bakımından da idarenin gerekçesi yargı denetimine tabidir. Danıştay, yüksek şeref öğrencisi olarak mezun olan bir yabancının çalışma izninin yalnızca istihbari bir bilgi notuna dayanılarak iptal edilmesini hukuka aykırı bulmuş ve davayı reddeden ilk derece kararını bozmuştur.

Bu karar, işlem tarihinde yürürlükte olan 4817 sayılı Kanun dönemine ait olmakla birlikte, kamu düzeni veya güvenlik gerekçesiyle tesis edilen işlemlerin yeterli ve ciddi bilgilere dayanması gerektiği ilkesi bugün de geçerlidir. Karar, Anayasa Mahkemesinin bu yöndeki ölçütlerine de atıf yapmaktadır.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Vize veya vize muafiyeti süresi dolduktan sonra başvuru yapılması
• Yurt veya ev değişikliğinin adres kayıt sistemine bildirilmemesi
• Çalışma izni alınmadan yarı zamanlı işe başlanması
• Kayıt dondurma veya okul değişikliği sonrasında göç idaresine bilgi verilmemesi
• Mezuniyetten sonraki altı aylık kısa dönem izin başvuru süresinin kaçırılması
• Ret veya iptal kararına karşı dava açma süresinin kararın tebliğinden itibaren takip edilmemesi

Örnek olay

AE, Azerbaycan vatandaşıdır ve İstanbul’da bir üniversitenin mühendislik bölümüne kaydolur. Vize muafiyeti süresi içinde elektronik ikamet sisteminden başvurusunu yapar; öğrenci belgesi, yurt kaydı ve sağlık sigortasıyla randevusuna gider ve bir yıllık öğrenci ikamet izni alır. İkinci yılında yarı zamanlı bir işte çalışmak ister; işvereni aracılığıyla çalışma izni başvurusu yapılır ve AE haftada en çok 24 saat çalışabilir.

Yüksek lisansa başladığında AE evlenir ve eşini Türkiye’ye getirmek ister. Eşi, AE’nin öğrenim gören yabancı olması sebebiyle aile ikamet izni alır. AE’nin annesi ise oğlunu ziyaret amacıyla kısa süreli gelebilir; ancak öğrenci ikamet izni ona ikamet hakkı vermez.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Türkiye’de eğitim alacak yabancı öğrenci, vize veya vize muafiyeti süresi dolmadan elektronik ikamet sisteminden başvurusunu yapmalı, öğrenci belgesi, adres ve sağlık sigortası belgelerini eksiksiz hazırlamalıdır. Çalışmak istiyorsa ayrıca çalışma izni almalı, eşini ve çocuklarını getirmek istiyorsa aile ikamet izni şartlarını önceden değerlendirmelidir. Mezuniyete yaklaşırken Türkiye’de kalmaya devam etmek için hangi ikamet türüne geçileceği planlanmalıdır.

İkamet ve vize ihlaline bağlı giriş yasakları: Ç-101, Ç-102, Ç-103, Ç-104 ve Ç-105 tahdit kodları; diğer kodlar için Tahdit Kodları Listesi.

Mevzuat: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 7, 34, 38-41; 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu; Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.