Suçu ve Suçluyu Övme Suçu (TCK 215): Açık ve Yakın Tehlike Şartı ve İfade Özgürlüğü

Bir cinayet failinin sosyal medyada “kahraman” olarak gösterilmesi veya bir saldırının kalabalık bir toplulukta alkışlarla anılması, toplumda yeni suçların işlenmesine zemin hazırlayabilir. Öte yandan bir mahkûmiyet kararını eleştirmek, hükümlünün haklı olduğunu savunmak veya cezaevindeki kişilere destek açıklaması yapmak, çoğu zaman ifade özgürlüğünün kapsamında kalır. Türk Ceza Kanunu’nun 215. maddesi bu iki alan arasındaki sınırı, “kamu düzeni açısından açık ve yakın tehlike” ölçütüyle çizer.

KISA CEVAP

İşlenmiş bir suçu veya işlediği suçtan dolayı bir kişiyi alenen öven kimse, kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike ortaya çıkarsa iki yıla kadar hapis cezası alır (TCK 215).
Övülen suçun işlenmiş olması gerekir; ileride işlenecek bir suçun övülmesi suç işlemeye tahrik kapsamında değerlendirilebilir.
Övme fiilinin alenen yapılması şarttır.
Açık ve yakın tehlike oluşmadıkça yalnızca övme sözleri suçun oluşması için yeterli değildir.
Suç basın ve yayın yoluyla işlenirse ceza yarı oranına kadar artırılır (TCK 218).
Yargıtay, şiddet çağrısı içermeyen ve suçu meşrulaştırmayan bir açıklamanın ifade özgürlüğü kapsamında kaldığını kabul ederek mahkûmiyeti bozmuştur.

Kanun metni

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 215

(1) İşlenmiş olan bir suçu veya işlemiş olduğu suçtan dolayı bir kişiyi alenen öven kimse, bu nedenle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması hâlinde, iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Suçla korunan değer

Suç, TCK’nın kamu barışına karşı suçlar bölümünde yer alır. Korunan değer kamu barışı ve kamu düzenidir. Bir suçun veya suçlunun övülmesi, başkalarını benzer suçları işlemeye özendirebilir ve suçun mağdurları ile toplumun geniş kesimlerinde güvensizlik duygusu yaratabilir. Kanun koyucu, 2013 yılında 6459 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle “açık ve yakın tehlike” şartını ekleyerek, salt düşünce açıklamasının cezalandırılmasını önlemiş ve suçu somut tehlike suçu hâline getirmiştir.

Suçun unsurları

Konu: İşlenmiş bir suç veya suçlu. Övülen şey ya geçmişte işlenmiş somut bir suç ya da işlediği suç nedeniyle bir kişidir. Kişinin kesinleşmiş bir mahkûmiyetinin bulunması kanunda açıkça aranmamıştır; ancak övmenin, kişiyi işlediği suç nedeniyle yüceltmesi gerekir. Kişinin suçla ilgisi olmayan özelliklerinin övülmesi bu kapsamda değildir.

Hareket: Alenen övme. Övme, suçu veya suçluyu yücelten, onaylayan, örnek gösteren sözler ve davranışlardır. Fiilin alenen, yani belirsiz sayıda kişinin algılayabileceği bir ortamda gerçekleştirilmesi gerekir. Kalabalık toplantılar, basın açıklamaları, yazılı ve görsel yayınlar ile herkese açık sosyal medya paylaşımları aleniyet şartını karşılayabilir.

Açık ve yakın tehlike. Suçun en önemli unsuru budur. Övme sözlerinin kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike doğurması gerekir. Tehlikenin açık olması, somut ve belirgin olmasını; yakın olması ise kısa sürede gerçekleşme ihtimalini ifade eder. Bu değerlendirmede açıklamanın içeriği, yapıldığı yer ve zaman, ulaştığı kitle, şiddet çağrısı içerip içermediği ve olayın toplumsal bağlamı dikkate alınır.

Kast. Failin bir suçu veya suçluyu övme amacıyla hareket etmesi gerekir. Eleştiri, haber verme veya düşünce açıklaması amacıyla yapılan ifadelerde bu kast bulunmayabilir.

İfade özgürlüğü ile sınır

Anayasa’nın 26. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10. maddesi ifade özgürlüğünü güvence altına alır. Bu özgürlük, yalnızca toplumca kabul gören düşünceleri değil, rahatsız edici ve sarsıcı görüşleri de korur. TCK 215’teki açık ve yakın tehlike şartı, ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin ancak gerçek bir kamu düzeni tehlikesi bulunduğunda meşru olacağını gösterir.

TCK 218 uyarınca haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.

Açık ve yakın tehlike nasıl değerlendirilir?

Açık ve yakın tehlike, soyut bir ihtimal değildir. Mahkeme, övme sözlerinin somut koşullarda kamu düzenini bozacak bir sonuca yol açma ihtimalinin gerçek ve yakın olup olmadığını araştırmalıdır. Uygulamada şu sorular belirleyicidir:

Söz veya davranış, şiddete başvurmayı açıkça veya örtülü biçimde teşvik ediyor mu?
Açıklama, toplumda gerginliğin yüksek olduğu bir dönemde ve bu gerginliği artıracak bir ortamda mı yapıldı?
Açıklamayı yapan kişinin toplum üzerindeki etkisi nedir? Kalabalık bir topluluğa hitap eden bir lider ile birkaç kişinin takip ettiği bir hesap aynı değerlendirilmez.
Açıklamadan sonra somut olaylar yaşandı mı? Örneğin bir yürüyüşün şiddete dönüşmesi veya benzer bir saldırının gerçekleşmesi gibi.

Tehlikenin gerçekleşmesi, yani kamu düzeninin fiilen bozulması aranmaz. Ancak tehlikenin varlığı, gerekçeli kararda somut olgulara dayanılarak gösterilmelidir. “Kamu düzenini bozmaya elverişli olduğu anlaşılmakla” gibi soyut ifadeler yeterli değildir.

Örnek olaylar

Cinayet failinin yüceltilmesi. Bir kadın cinayetinden sonra, failin fotoğrafı “namusunu temizleyen kahraman” yazısıyla binlerce takipçisi olan bir hesaptan paylaşılır ve paylaşımın altına benzer eylemleri öven yorumlar yapılır. Suçun ve suçlunun alenen övülmesi, toplumda benzer şiddet eylemlerini özendirme tehlikesi nedeniyle açık ve yakın tehlike değerlendirmesini gerektirir.

Hükümlüye destek mesajı. Bir kişi, siyasi bir davadan mahkûm olan bir tanıdığının cezaevinden çıkışında onu karşılar ve “seninle gurur duyuyoruz” der. Söz, kişinin işlediği suçu değil, kişisel bir bağı ifade ediyorsa ve şiddet çağrısı içermiyorsa suç oluşmayabilir.

Tarihsel değerlendirme. Bir tarihçi, yüzyıl önce işlenmiş bir siyasi suikastı değerlendiren bir makale yazar ve failin amacını anlamaya çalışır. Bilimsel ve tarihsel tartışma amacı taşıyan bu açıklama, ifade ve bilim özgürlüğü kapsamındadır.

Yargılama usulü

Görevli mahkeme. Suç, asliye ceza mahkemesinde görülür.

Dava zamanaşımı. Basın yoluyla işlenmesi hâlinde yapılan artırımla da üst sınır beş yılı aşmadığından zamanaşımı sekiz yıldır. Basın yoluyla işlenen suçlarda ayrıca Basın Kanunu’ndaki kısa dava açma süreleri gündeme gelebilir.

Tutuklama. Temel hâlde üst sınır iki yıl olduğundan CMK 100/4 uyarınca tutuklama kararı verilemez.

Seçenek yaptırım ve erteleme. Hükmedilen ceza bir yıl veya daha az ise adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir; iki yıl veya daha az ise ertelenebilir.

İspat. Paylaşımın ekran görüntüsü yeterli değildir; içeriğin kime ait hesaptan ve hangi tarihte yapıldığı, kaç kişiye ulaştığı ve paylaşım sonrasında yaşanan olaylar araştırılmalıdır. Hesabın sanığa ait olduğu tespit edilmeden mahkûmiyet kurulamaz.

Benzer suçlarla ilişkisi

TCK 214, halkı suç işlemeye alenen tahrik etmeyi cezalandırır; bu suç ileride işlenecek suçlara yöneliktir. TCK 215 ise geçmişte işlenmiş suçu veya suçluyu övmeyi kapsar. Terör örgütleri bakımından ise 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 7/2. maddesindeki örgüt propagandası suçu ayrıca değerlendirilir. Bu hüküm, terör örgütünün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini meşru gösterecek, övecek veya teşvik edecek şekilde propaganda yapılmasını bir yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla yaptırıma bağlar. Övülen fiil bir terör örgütünün eylemi ise TCK 215 yerine çoğu zaman bu özel hüküm uygulanır.

TCK 216 ise halkın bir kesimini diğer bir kesimi aleyhine kin ve düşmanlığa tahrik etmeyi cezalandırır. Bir suçun övülmesi aynı zamanda belirli bir toplumsal kesime yönelik düşmanlığı körüklüyorsa her iki hüküm birlikte tartışılabilir; bu durumda içtima kuralları uygulanır. Tahrik suçu için Suç İşlemeye Tahrik Suçu ve Cezası (TCK 214) yazımıza bakılabilir.

Ceza ve kanun yolu

Suçun cezası iki yıla kadar hapistir. Basın ve yayın yoluyla işlenmesi hâlinde ceza yarı oranına kadar artırılır. CMK 286/3 uyarınca suçu ve suçluyu övme suçundan verilen bölge adliye mahkemesi kararları, temyiz sınırına bakılmaksızın temyiz edilebilir.

Yargıtay kararı

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, bir adliye önünde yaptığı açıklamada cezaevlerindeki kişileri selamlayan ve onlarla dayanışma içinde olacağını söyleyen sanık hakkında suçu ve suçluyu övme suçundan kurulan mahkûmiyet hükmünü bozmuştur:

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 06.10.2025 tarihli, E. 2024/23970, K. 2025/7306 sayılı kararı

Bu suçun oluşabilmesi için, failin kastının bir suçu veya suçluyu övme amacına yönelmesi ve eylemin kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike doğurması gerekir. Kast unsurunun bulunmadığı, açıklamanın ifade özgürlüğü kapsamında kaldığı hâllerde suçun manevi unsuru gerçekleşmiş sayılmaz.

Daire, sanığın beyanı bir bütün olarak değerlendirildiğinde herhangi bir şiddet çağrısı içermediğini ve suçun ya da failin meşrulaştırılması niteliği taşımadığını belirtmiştir. Bu nedenle eylemin kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike doğurmadığı, ifadelerin politik eleştiri niteliğinde olduğu ve suçun unsurlarının oluşmadığı kabul edilmiştir. Daire ayrıca, kabule göre basın-yayın yoluyla işlendiği kabul edilen suçta TCK 218’deki artırımın uygulanmamasını da hukuka aykırı bulmuştur.

Açık ve yakın tehlike ölçütünün Yargıtay kararlarındaki uygulaması

Aynı olay, farklı saatler: 15 Temmuz paylaşımları

Açık ve yakın tehlike ölçütünün somut olayın zamanına ve bağlamına göre nasıl değiştiğini en iyi gösteren örnekler, 15 Temmuz 2016 darbe teşebbüsü sırasında yapılan sosyal medya paylaşımlarına ilişkin kararlardır.

Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 15.05.2024 tarihli, 2022/2655 Esas ve 2024/6918 Karar sayılı kararına konu olayda sanık, darbe teşebbüsü başladıktan sonra sosyal medya hesabından çeşitli paylaşımlar yapmıştır. Daire, paylaşımların yapıldığı saat itibarıyla bu paylaşımların etkisiyle oluşan herhangi bir tehlike bulunmadığını, darbe teşebbüsünün kamu düzeni bakımından doğurduğu tehlike ve zarar ile sanığın eylemleri arasında uygun illiyet bağı kurulamayacağını belirtmiştir. Bu nedenle suçun yasal unsurlarının oluşmadığı gözetilmeden yerinde ve yeterli olmayan gerekçeyle mahkûmiyet hükmü kurulması hukuka aykırı bulunmuştur.

Buna karşılık Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 24.02.2025 tarihli, 2022/6042 Esas ve 2025/1438 Karar sayılı kararında, darbecilere karşı direnişte sembol hâline gelen selâları hedef alan ve ülkede gerginliğin devam ettiği saatlerde yapılan paylaşımlar farklı değerlendirilmiştir. Daire, bu paylaşımların açık ve yakın tehlikenin bulunduğu saatlerde yapıldığını ve terör örgütünün eylemlerini övme niteliği taşıdığını kabul etmiştir. Aynı kararda, sanığın sözlerinin yöneldiği kişilerin bir sosyal sınıf veya TCK 216’da sayılan gruplardan biri olmadığı, bu nedenle halkı kin ve düşmanlığa tahrik suçunun oluşmadığı da belirtilmiştir. Eylemin TCK 215 ve 218 kapsamında basın ve yayın yoluyla suçu ve suçluyu övme suçunu oluşturduğu gözetilmeden suç vasfında yanılgıya düşülmesi nedeniyle hüküm bozulmuştur. Bozmadan sonra yerel mahkemece bu doğrultuda kurulan hüküm, Dairenin 10.11.2025 tarihli, 2025/8135 Esas ve 2025/8591 Karar sayılı kararıyla hukuka uygun bulunmuştur.

Bu iki karar birlikte okunduğunda, aynı tarihsel olaya ilişkin paylaşımların bile içeriklerine, hedef aldıkları değerlere ve yapıldıkları ana göre farklı sonuçlar doğurabileceği görülmektedir. Mahkemenin, paylaşımın yapıldığı saatteki somut ortamı ve paylaşımın bu ortamda kamu düzenine etkisini ayrıca açıklaması gerekir.

Örgüt propagandası ile ilişkisi

Terör örgütüne ilişkin paylaşımlarda önce 3713 sayılı Kanunun 7/2. maddesindeki propaganda suçu değerlendirilir. Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 29.12.2021 tarihli, 2021/5145 Esas ve 2021/11456 Karar sayılı kararına konu olayda sanık, sosyal medya hesabından örgüt liderine ait posteri taşıdığı fotoğrafı ve örgütü öven ifadeler içeren paylaşımlar yapmıştır. Daire, eylemin terör örgütünün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini öven, meşru gösteren ya da bu yöntemlere başvurulmasını teşvik eden bir içerik taşımadığını, bu nedenle propaganda suçunun unsurlarının oluşmadığını belirtmiştir. Ancak bu durumda TCK 215’teki suçun oluşup oluşmadığının tartışılması gerektiğini, açık ve yakın tehlike bakımından takdirin mahkemeye ait olduğunu vurgulayarak, bu değerlendirme yapılmadan kurulan hükmü hukuka aykırı bulmuştur.

Bu karar, propaganda suçu ile suçu ve suçluyu övme suçu arasındaki kademeli ilişkiyi ortaya koyar. Paylaşım örgütün şiddet yöntemlerini meşrulaştırıyor veya teşvik ediyorsa özel hüküm olan 3713 sayılı Kanunun 7/2. maddesi uygulanır. Bu nitelik bulunmuyorsa TCK 215 gündeme gelir; ancak bu suç bakımından da açık ve yakın tehlikenin somut olarak gösterilmesi gerekir.

Tehlike gösterilmeden mahkûmiyet kurulamaz

Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 19.02.2024 tarihli, 2021/16362 Esas ve 2024/1415 Karar sayılı kararında, TCK 215’teki suçun oluşabilmesi için sanığın eylemi nedeniyle açık ve yakın tehlikenin ortaya çıkması gerektiği belirtilerek bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet savcısının aleyhe temyiz talebi yerinde görülmemiştir.

Bu kararlardan çıkan ilkeler şöyle özetlenebilir:

Övme sözlerinin içeriği tek başına yeterli değildir; sözlerin yapıldığı zaman, ortam ve ulaştığı kitle bakımından kamu düzenine yönelik somut bir tehlike doğurduğu gösterilmelidir.
Toplumsal gerginliğin yüksek olduğu anlarda yapılan ve bu gerginliği besleyen paylaşımlarda tehlike daha kolay kabul edilebilir.
Terör örgütüne ilişkin paylaşımlarda önce propaganda suçu, bu suçun unsurları yoksa TCK 215 değerlendirilir.
Mahkeme, tehlikenin varlığını soyut ifadelerle değil, somut olgulara dayanarak gerekçelendirmelidir.

Sıkça sorulan sorular

Sosyal medyada bir suçluyu övmek bu suçu oluşturur mu?

Herkese açık paylaşım aleniyet şartını karşılayabilir. Suçun oluşması için ayrıca paylaşımın kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike doğurması gerekir.

Bir mahkûmiyet kararını eleştirmek suçu ve suçluyu övme sayılır mı?

Yargı kararlarının eleştirilmesi kural olarak ifade özgürlüğü kapsamındadır. Eleştirinin suçu veya suçluyu yüceltme amacına yönelmesi ve açık ve yakın tehlike doğurması gerekir.

Bir paylaşımı beğenmek veya yeniden paylaşmak suç oluşturur mu?

Beğeni, içeriğe katılma anlamı taşısa da kendi başına övme fiili sayılıp sayılmayacağı tartışmalıdır. Yeniden paylaşım ise içeriği yeni bir kitleye ulaştırdığından aleniyet ve övme bakımından daha güçlü bir dayanak oluşturur. Her iki durumda da açık ve yakın tehlike şartı ayrıca aranır.

Anma törenlerinde slogan atmak bu suçu oluşturur mu?

Sloganın içeriği, kime yönelik olduğu ve törenin genel havası birlikte değerlendirilir. Bir suç failini, işlediği suç nedeniyle yücelten ve kalabalığı benzer eylemlere çağıran sloganlar suç oluşturabilir. Yas ve anma amacı taşıyan ifadeler ise kural olarak bu kapsamda değildir.

Bu suç uzlaştırmaya tabi midir?

Hayır. Suç şikâyete bağlı değildir ve CMK 253’teki uzlaştırma listesinde yer almaz.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması mümkün mü?

Cezanın üst sınırı iki yıl olduğundan, CMK 231’deki diğer şartların da bulunması hâlinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir.

Övülen kişinin henüz mahkûm edilmemiş olması önemli midir?

Kanun “işlemiş olduğu suçtan dolayı” ifadesini kullanır. Bu nedenle övülen fiilin bir suç oluşturduğunun ve kişinin bu suçu işlediğinin ortaya konması gerekir. Yargılaması devam eden bir kişinin övülmesinde, masumiyet karinesi de gözetilerek bu şartın varlığı dikkatle incelenir.

Değerlendirme

TCK 215, işlenmiş suçların veya suçluların alenen övülmesini, ancak kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike doğduğunda cezalandırır. Şiddet çağrısı içermeyen ve suçu meşrulaştırmayan düşünce açıklamaları, Yargıtay’a göre ifade özgürlüğü kapsamında kalır. Basın ve yayın yoluyla işlenmesi ise cezayı artırır.

İlgili yazılar: Terör Örgütü Propagandası Suçu (TMK 7/2): Unsurları, Cezası, Sosyal Medya, Halkı Kanunlara Uymamaya Tahrik Suçu (TCK 217): Unsurları ve Cezası, Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik veya Aşağılama Suçu (TCK 216): Unsurları ve Cezası

Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.

Suçu ve Suçluyu Övme Suçu (TCK 215)