Telif Hakkı Nedir? Nasıl Alınır? Telif Hakkı İhlali ve Cezası

Telif hakkı, bir fikir ve sanat eserini meydana getiren kişinin o eser üzerinde sahip olduğu manevi ve mali hakların bütününü ifade eder. Türkiye’de telif hakkı 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ile düzenlenmektedir. Telif hakkı, patent ve markadan farklı olarak herhangi bir başvuru veya tescil işlemine gerek olmaksızın, eserin meydana getirilmesiyle kendiliğinden doğar. Bir roman, şarkı, fotoğraf, mimari proje, bilgisayar programı veya film, sahibinin hususiyetini taşıdığı sürece eser olarak korunur. Dijital ortamın yaygınlaşmasıyla birlikte telif hakkı ihlalleri de artmış, internet üzerinden yapılan kopyalama ve paylaşımlar en sık karşılaşılan uyuşmazlık türü hâline gelmiştir.

Kanun metni

Eser nedir?

FSEK’e göre bir ürünün eser sayılabilmesi için iki şartın birlikte bulunması gerekir. Birincisi, ürün sahibinin hususiyetini, yani kişisel özelliğini ve yaratıcılığını yansıtmalıdır. Başkasından kopyalanmış veya herkesin aynı şekilde yapacağı sıradan bir ürün eser değildir. İkincisi, ürün Kanun’da sayılan dört eser grubundan birine girmelidir:

• İlim ve edebiyat eserleri (m. 2): Kitap, makale, şiir, senaryo, ders notu, bilgisayar programları, mimari projeler, haritalar, teknik çizimler ve koreografi.
• Musiki eserleri (m. 3): Sözlü veya sözsüz her türlü müzik bestesi.
• Güzel sanat eserleri (m. 4): Resim, heykel, fotoğraf, mimari yapıtlar, grafik tasarımlar, karikatür ve el sanatları.
• Sinema eserleri (m. 5): Sinema filmleri, dizi ve belgeseller gibi görüntü ve ses birleşimleri.

Fikirlerin kendisi korunmaz; korunan, fikrin belirli bir şekilde ifade edilmiş hâlidir. Örneğin “zaman yolculuğu yapan bir dedektif” fikri herkes tarafından kullanılabilir, ancak bu fikirle yazılmış belirli bir roman eserdir. Bir eserin başka bir esere dayanarak meydana getirilen çevirisi, uyarlaması veya düzenlemesi de “işleme eser” olarak korunur (m. 6). İşleme eser için asıl eser sahibinin izni gerekir.

Eser sahibi kimdir?

Eserin sahibi onu meydana getiren kişidir (m. 8). Birden fazla kişinin birlikte meydana getirdiği eserlerde, eser parçalara ayrılabiliyorsa her biri kendi bölümünün sahibidir; ayrılamıyorsa eser birlikte meydana getirenlerin ortak eseridir (m. 9, 10). Çalışanların görevleri sırasında meydana getirdikleri eserler üzerindeki mali hakları, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça işveren kullanır (m. 18/2). Sinema eserlerinde yönetmen, senarist, müzik bestecisi ve diyalog yazarı birlikte eser sahibi sayılır.

Eser sahibinin hakları

Manevi haklar (m. 14-17): Eserin umuma arz edilip edilmeyeceğine ve zamanına karar verme, eserde adının belirtilmesini isteme ve eserde izinsiz değişiklik yapılmasını yasaklama haklarıdır. Manevi haklar devredilemez; yalnızca kullanma yetkisi başkasına bırakılabilir.

Mali haklar (m. 20-25): Eserden ekonomik olarak yararlanma haklarıdır:

• İşleme hakkı: Eserin çevirisi, uyarlaması veya başka bir türe dönüştürülmesi,
• Çoğaltma hakkı: Eserin basılması, kopyalanması veya dijital ortama kaydedilmesi,
• Yayma hakkı: Eserin kopyalarının satılması, kiralanması veya dağıtılması,
• Temsil hakkı: Eserin konser, tiyatro veya gösteri yoluyla sunulması,
• Umuma iletim hakkı: Eserin radyo, televizyon veya internet üzerinden yayınlanması.

Mali haklar yazılı bir sözleşmeyle devredilebilir veya lisans verilebilir (m. 48-52). Devir sözleşmelerinin yazılı olması ve devredilen hakların tek tek gösterilmesi gerekir. Aksi hâlde devir geçersizdir.

Telif hakkı ne kadar sürer?

FSEK m. 27’ye göre koruma süresi eser sahibinin hayatı boyunca ve ölümünden itibaren 70 yıl devam eder. Birlikte meydana getirilen eserlerde süre, en son ölen eser sahibinin ölümünden itibaren işler. İlk sahibi tüzel kişi olan eserlerde koruma süresi eserin alenileşmesinden itibaren 70 yıldır. Koruma süresi dolan eserler kamu malı hâline gelir ve herkes tarafından serbestçe kullanılabilir. Ancak manevi haklara saygı gösterilmesi gerekir.

Telif hakkı nasıl “alınır”?

Telif hakkı için herhangi bir kuruma başvuru yapılması gerekmez; hak, eser meydana getirildiği anda doğar. Uygulamada “telif hakkı almak” denildiğinde kastedilen, eserin kime ait olduğunun ve hangi tarihte meydana getirildiğinin ispatlanmasıdır. Bunun için başvurulabilecek yollar şunlardır:

1. Kültür ve Turizm Bakanlığı kayıt-tescil: FSEK m. 13 uyarınca eserler Bakanlık Telif Hakları Genel Müdürlüğü’nde isteğe bağlı olarak kayıt ve tescil ettirilebilir. Sinema ve musiki eserleri gibi bazı eser türlerinin ticari olarak çoğaltılıp yayılmasında kayıt-tescil zorunludur.
2. Noter onayı: Eser bir kapalı zarf içinde veya dijital ortamda notere teslim edilerek tarih tespiti yapılabilir.
3. Zaman damgası ve dijital kayıtlar: Eserin taslakları, düzenleme geçmişi, ilk yayın tarihleri ve e-posta yazışmaları ispat aracı olarak kullanılabilir.
4. Meslek birliklerine üyelik: Müzik, sinema ve edebiyat alanındaki meslek birlikleri, üyelerinin eserlerini kayıt altına alır ve telif ücretlerini toplar.

Bu yolların hiçbiri hakkı doğurmaz; yalnızca bir uyuşmazlık çıktığında eser sahipliğinin ispatını kolaylaştırır.

Serbest kullanım hâlleri

Telif hakkı mutlak değildir. Kanun, toplumun bilgiye erişimini sağlamak için bazı serbest kullanım hâlleri öngörmüştür:

• Alıntı (m. 35): Yayımlanmış bir eserden, amacın gerektirdiği ölçüde ve kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.
• Şahsi kullanım (m. 38): Eserin kazanç amacı olmaksızın kişisel kullanım için çoğaltılması serbesttir. Ancak bu çoğaltma umuma arz edilemez.
• Eğitim ve öğretim amaçlı kullanım (m. 34): Belirli şartlarla eğitim amacıyla eserlerden yararlanılabilir.
• Haber ve güncel olaylar (m. 36): Gazetelerde yayımlanan günlük haberler ve olaylar serbestçe kullanılabilir.

Serbest kullanım hâlleri, eserin normal kullanımına zarar vermemeli ve hak sahibinin meşru menfaatlerine haksız biçimde halel getirmemelidir.

Telif hakkı ihlalinde hukuki yollar

Eser sahibi, haklarına tecavüz edilmesi hâlinde Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’nde şu davaları açabilir:

• Tecavüzün ref’i davası (m. 66): Devam eden tecavüzün durdurulması ve sonuçlarının ortadan kaldırılması.
• Tecavüzün men’i davası (m. 69): Tecavüz tehlikesinin önlenmesi.
• Tazminat davası (m. 68, 70): Eser sahibi, izinsiz kullanım hâlinde sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin veya rayiç bedelin en çok üç katını isteyebilir. Bunun yanında manevi tazminat ve kusur hâlinde maddi tazminat da istenebilir.

Bu davalarda ihtiyati tedbir talep edilerek ihlalin dava süresince durdurulması sağlanabilir. Delil tespiti yoluyla izinsiz kopyaların ve satış kayıtlarının dava açılmadan önce belgelenmesi de önemlidir.

İspat yükü ve zamanaşımı

Telif hakkı davalarında eser sahibi, önce ürünün eser niteliği taşıdığını ve kendisinin eser sahibi olduğunu ispat etmelidir. FSEK m. 11 uyarınca eserin çoğaltılmış nüshalarında veya yayımında adı belirtilen kişi, aksi ispat edilinceye kadar eser sahibi sayılır. Bu karine, eserlerini kendi adıyla yayımlayan kişiler için önemli bir kolaylık sağlar. Davalı ise kullanımın izinli olduğunu veya serbest kullanım kapsamında kaldığını ispat etmekle yükümlüdür.

Tazminat taleplerinde Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiile ilişkin zamanaşımı hükümleri uygulanır. Talep, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl içinde ileri sürülmelidir. Devam eden ihlallerde zamanaşımı ihlalin sona ermesinden itibaren başlar.

İnternette telif hakkı ihlali

FSEK ek m. 4, internet ortamındaki ihlaller için özel bir usul öngörür. Hak sahibi, eserinin izinsiz olarak yayımlandığı içeriğin kaldırılması için önce içerik sağlayıcıya başvurur. İçerik üç gün içinde kaldırılmazsa, hak sahibi Cumhuriyet savcılığına başvurarak erişimin durdurulmasını isteyebilir. Sosyal medya platformlarının kendi telif şikâyet mekanizmaları da bu yola ek olarak kullanılabilir.

Telif hakkı ihlalinin cezası

FSEK m. 71, eser sahibinin haklarına tecavüz eden fiilleri suç olarak tanımlar. Eseri izinsiz olarak işleyen, çoğaltan, yayan, satışa arz eden, satın alarak bulunduran veya umuma ileten kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Başkasına ait eseri kendi eseri gibi gösteren kişi de aynı yaptırımla karşılaşır. Teknik koruma önlemlerini etkisiz kılmaya yönelik araçların üretilmesi ve satılması ise m. 72’de ayrıca cezalandırılmıştır.

FSEK’teki suçların önemli bölümü şikâyete bağlıdır. Şikâyet, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Bu davalarda görevli mahkeme Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi’dir. Ceza yargılamasının usulü Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi: Görev Alanı ve Görevsizlik yazımızda anlatılmıştır. Marka ihlallerine ilişkin düzenleme ise Marka Hakkına Tecavüz: Dava, Tazminat ve Ceza (SMK) yazımızda ayrıca incelenmiştir. Yapay zekâ ile üretilen içeriklerde telif sorumluluğu konusu için Yapay Zekâ ile Üretilen İçeriklerde Hukuki ve Cezai Sorumluluk yazımıza bakılabilir.

Örnek olay

Serbest çalışan bir fotoğrafçı, Kapadokya’da çektiği balon fotoğraflarını kendi internet sitesinde yayımlamıştır. Bir seyahat acentesi, bu fotoğraflardan beşini izin almadan ve fotoğrafçının adını belirtmeden kendi tanıtım broşürlerinde ve sosyal medya hesaplarında kullanmıştır. Fotoğrafçı, fotoğrafların ham dosyaları ve çekim tarihlerini gösteren dijital kayıtlarla eser sahipliğini ispat edebilecek durumdadır.

Fotoğrafçı önce acenteye ihtarname göndererek kullanımın durdurulmasını ve bedel ödenmesini istemiştir. Sonuç alamayınca Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’nde dava açmıştır. Mahkeme, bilirkişi aracılığıyla benzer fotoğrafların piyasadaki lisans bedelini belirlemiş ve FSEK m. 68 uyarınca bu bedelin üç katına hükmetmiştir. Fotoğrafçının adının belirtilmemesi nedeniyle manevi tazminata da karar verilmiştir. Fotoğrafçı ayrıca ceza şikâyetinde bulunma hakkına sahiptir.

Yargıtay kararlarında üç kat tazminat

Telif hakkı davalarında en çok tartışılan konu, FSEK m. 68’e göre istenebilecek tazminatın şartları ve miktarıdır. Bu davaların temyiz incelemesi Yargıtay 11. Hukuk Dairesi tarafından yapılmaktadır. Dairenin kararları, üç kat tazminatın hangi durumda istenebileceğini ve rayiç bedelin nasıl belirleneceğini açık biçimde ortaya koymaktadır.

Üç kat tazminat için izinsiz kullanım şarttır

FSEK m. 68’deki tazminat, eserin hak sahibinin yazılı izni alınmadan kullanılmasına bağlanmıştır. Taraflar arasında bir sözleşme varsa ve uyuşmazlık sözleşmenin uygulanmasından doğuyorsa, üç kat tazminat yolu kapanabilir:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2019/2396, K. 2021/215, T. 20.01.2021 sayılı kararda da ilk derece mahkemesinin, izinsiz kullanım söz konusu olmadığı gerekçesiyle üç kat tazminat istenemeyeceğini kabul ederek oyundan elde edilen hasılat üzerinden telif bedeline hükmettiği aktarılmaktadır. Bu nedenle sözleşmeli ilişkilerde hak sahibinin talebini sözleşmeye aykırılık ve ödenmeyen telif bedeli üzerinden kurması, izinsiz kullanım iddiasını ise sözleşmenin kapsamı dışında kalan kullanımlarla sınırlı tutması gerekir.

Üç kat istendiğinde hâkimin indirim takdiri sınırlıdır

Uygulamada bazı mahkemeler, izinsiz kullanımın niteliğini veya kamusal amacı gerekçe göstererek üç kat yerine daha düşük bir kat üzerinden hüküm kurmaktadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/5930, K. 2021/4201, T. 28.04.2021 sayılı kararda aktarılan bölge adliye mahkemesi gerekçesi bu yaklaşımı kabul etmemiştir:

Bu dosyada bir belediyenin trafik eğitimi kitapçığında izinsiz kullandığı on sekiz grafik resim için rayiç bedelin üç katı üzerinden tazminata hükmedilmiştir. Kamu kurumlarının izinsiz kullanımı da bu nedenle tazminat yükümlülüğünden kurtulmaz.

Rayiç bedel bilirkişi ve sektör verileriyle belirlenir

Üç kat tazminatın hesabında esas alınan rayiç bedel, eserin türüne ve sektör uygulamalarına göre bilirkişi tarafından belirlenir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/1982, K. 2025/6890, T. 20.11.2025 sayılı kararda aktarılan ilk derece mahkemesi kararında, bir belgeselin görüntülerinin izinsiz kullanılmasında rayiç bedelin tarafların sunduğu deliller ışığında sektör gerçeklerine göre bilirkişilerce hesaplandığı ve bu bedelin üç katına hükmedildiği görülmektedir. Aynı dosyada görüntünün köşesindeki logonun kaldırılması, eser sahibinin adının belirtilmesi ve eserde değişiklik yapılmasını yasaklama yetkilerinin ihlali olarak değerlendirilmiştir.

Benzer şekilde Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2026/52, K. 2026/4483, T. 10.09.2026 sayılı karara konu dosyada, bir şirketin tanıtım filminde davacıya ait İstanbul görüntülerinin izin alınmadan kullanılması nedeniyle sektör bilirkişisinin de bulunduğu heyetin belirlediği rayiç bedelin üç katı maddi tazminat ve ayrıca manevi tazminat talebinin ilk derece mahkemesince kabul edildiği aktarılmaktadır.

Mimari eserlerde çoğaltma hakkının ihlali

Mimari projeler de ilim ve edebiyat eseri olarak korunur. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/9091, K. 2023/3021, T. 16.05.2023 sayılı kararda aktarılan ilk derece mahkemesi kararında, bir otelin cephesindeki özgün motiflerin başka bir yapıda benzer biçimde kullanılmasının FSEK m. 22’deki çoğaltma hakkının ihlali olduğu kabul edilmiş; projenin ihlale konu kısmının rayiç bedelinin üç katı maddi tazminat ile manevi tazminata hükmedilmiştir.

Eser sahipleri için uygulama önerileri

• Eserin yaratılma tarihini ve sahipliğini gösteren ham dosyalar, taslaklar ve ilk yayın kayıtları saklanmalıdır. FSEK m. 11’deki ad karinesi, eserin kendi adıyla yayımlanmasıyla güçlenir.
• Fotoğraf ve görsellerde ad veya logo kullanılması, kaldırıldığında manevi hak ihlalinin ispatını kolaylaştırır.
• İzinsiz kullanım tespit edildiğinde, sayfanın tarihli görüntüsü noter veya delil tespiti yoluyla alınmalıdır; internet içeriği kısa sürede kaldırılabilir.
• Dava dilekçesinde talebin FSEK m. 68’e dayandığı ve üç kat istendiği açıkça yazılmalıdır. Rayiç bedel için meslek birliklerinin tarifeleri ve benzer lisans sözleşmeleri delil olarak sunulmalıdır.
• Taraflar arasında sözleşme varsa, sözleşme kapsamı dışında kalan kullanım ile sözleşmeye aykırı kullanım ayrı ayrı gösterilmelidir; aksi hâlde üç kat tazminat talebi reddedilebilir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Eser sahibi, eserini meydana getirdiği andan itibaren tarih ve sahiplik ispatı için gerekli kayıtları saklamalıdır. İhlal tespit edildiğinde ihlalin delilleri hızla belgelenmeli, internet ortamındaki ihlallerde ek m. 4 usulü işletilmeli ve hukuki ile cezai yollar birlikte değerlendirilmelidir.

Mevzuat: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 1/B, 2-6, 8-11, 13-25, 27, 34-38, 48-52, 66-72, ek m. 4..

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.