Bir kişi öldükten sonra ele geçen vasiyetnamesi, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir. Mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi, vasiyetnameyi teslimden itibaren bir ay içinde açar, bilinen mirasçıları ve vasiyetle ilgisi olan kişileri çağırarak okur ve her birine kendisini ilgilendiren kısmın onaylı örneğini tebliğ eder (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, TMK m. 595-597). Açılma, vasiyetnamenin geçerli olduğu anlamına gelmez; mahkeme bu aşamada geçerlilik incelemesi yapmaz. Vasiyetnamenin iptali ve tenkis davaları için uzun süreler, açılma tarihinden başlar. Bu nedenle mirasçılara usulüne uygun tebligat yapılması, hak kaybını önleyen temel adımdır.
KISA CEVAP
- Vasiyetnameyi bulan veya saklayan herkes, ölümü öğrenir öğrenmez onu sulh hâkimine teslim etmekle yükümlüdür; aksi hâlde doğan zarardan sorumludur (TMK m. 595/1-2).
- Görevli ve yetkili mahkeme, mirasbırakanın yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesidir.
- Vasiyetname, tesliminden itibaren bir ay içinde açılır ve ilgililere okunur (TMK m. 596).
- Bilinen bütün mirasçılara ve ilgililere tebligat yapılmadan vasiyetname açılıp okunmuş sayılamaz.
- Mirasçılar, kendilerine bildirimden itibaren bir ay içinde itiraz etmezse lehine tasarruf yapılan kişiye atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı belgesi verilir (TMK m. 598/2).
- İptal ve tenkis davalarında on yıllık üst süre vasiyetnamenin açılma tarihinden başlar (TMK m. 559, 571).
Hangi vasiyetnameler açılır?
Kanun üç vasiyetname türü tanır (TMK m. 531): noterde veya sulh hâkimi önünde iki tanıkla yapılan resmî vasiyetname, baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılıp tarih atılan ve imzalanan el yazılı vasiyetname ve olağanüstü durumlarda iki tanığa yapılan sözlü vasiyet. Üçü için de açılma prosedürü uygulanır. Noterde saklanan resmî vasiyetname, noter tarafından ölüm öğrenildiğinde sulh hâkimine gönderilir. Evde bulunan el yazılı vasiyetnameyi ise bulan kişi teslim eder.
Vasiyetnamenin hangi şekillerde yapılabileceğini sitemizdeki Vasiyetname yazısında anlattık.
Teslim yükümlülüğü
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 595
Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamesinin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmesi zorunludur. Vasiyetnameyi düzenleyen veya muhafaza eden görevli ya da mirasbırakanın arzusu üzerine saklayan veya başka surette ele geçiren ya da ölenin eşyası arasında bulan kimse, ölümü öğrenir öğrenmez teslim görevini yerine getirmekle yükümlüdür; aksi takdirde bu yüzden doğacak zarardan sorumludur. Sulh hâkimi, teslim edilen vasiyetnameyi derhâl inceler, gerekli koruma önlemlerini alır; olanak varsa ilgilileri dinleyerek terekenin yasal mirasçılara geçici olarak teslimine veya resmen yönetilmesine karar verir.
Kendi aleyhine olduğu için vasiyetnameyi saklayan ya da yok eden mirasçı yalnızca tazminat sorumluluğuyla karşılaşmaz. Mirasbırakanın artık yeniden yapamayacağı bir vasiyetnameyi kasten ortadan kaldıran kişi mirastan yoksun kalır (TMK m. 578/1-4). Bu konuyu sitemizdeki Mirastan Yoksunluk yazısında anlattık.
Açılma ve okunma
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 596
Vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer vasiyetnamenin açılması sırasında diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılır. Mirasbırakanın sonradan ortaya çıkan vasiyetnameleri için de aynı işlemler yapılır.
Mahkeme önce mirasbırakanın nüfus kaydını ve mirasçılarını tespit eder, ardından duruşma günü belirleyerek mirasçılara ve vasiyetnamede adı geçenlere çağrı kâğıdı gönderir. Duruşmada vasiyetname açılır, okunur ve durumu bir tutanakla tespit edilir. Mirasçıların duruşmaya gelmesi zorunlu değildir; ancak usulüne uygun çağrılmış olmaları gerekir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, mirasçılar duruşmaya çağrılmadan verilen açılma kararını bozdu:
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 19.10.2015 tarihli, E. 2014/20250, K. 2015/16079 sayılı kararı
Vasiyetnamenin açılıp okunduğunun tesbit edilmesinin amacı, mirasçıları ve lehine kazandırma yapılan kişileri bilgilendirme ve yasal haklarını kullanmayı temine yönelik bir işlemdir. Bu nedenle, sulh hakiminin görevi, TMK.nun 596.maddesine uygun olarak vasiyetnameleri açarak lehine kazandırma yapılan kişiler ile yasal mirasçılara vasiyetnamenin onaylı bir örneğini tebliğ ederek, vasiyetnamenin açılması sırasında hazır bulunmak üzere çağrılmasını sağlamaktır. Somut olayda; mirasçılara, vasiyetname ekli duruşma gününü bildirir tebligatın yapılmadığı anlaşılmaktadır. Türk Medeni Kanunu’nun 596/2.maddesi uyarınca; Bilinen tüm mirasçılar ve diğer ilgililere usulüne uygun tebligat yapılmadan, vasiyetnamenin açılıp okunması doğru değildir.
İlgililere tebliğ
Açılmadan sonra mahkeme, mirasta hak sahibi olan her kişiye vasiyetnamenin kendisini ilgilendiren kısmının onaylı örneğini tebliğ eder. Gideri terekeye aittir. Adresi bilinmeyenlere tebliğ ilan yoluyla yapılır (TMK m. 597).
Bu tebliğ iki açıdan önemlidir:
- Mirasın reddi süresi. Vasiyetnameyle atanan mirasçılar için üç aylık ret süresi, tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten başlar (TMK m. 606). Yasal mirasçılar için ise süre, ölümü öğrendikleri tarihten işler.
- İtiraz süresi. Yasal mirasçılar ve diğer vasiyet alacaklıları, vasiyetnamenin kendilerine bildirilmesinden itibaren bir ay içinde itiraz edebilir.
Bir aylık itiraz ve atanmış mirasçı belgesi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 598/2-3
Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kimseye, sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir. Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır.
İtiraz, vasiyetnamenin iptali davası değildir. İtirazın tek sonucu, sulh mahkemesinin lehine vasiyet yapılan kişiye belge vermemesidir. Vasiyetnamenin geçersizliği ancak asliye hukuk mahkemesinde açılacak iptal davasıyla tespit edilir. İtiraz edilmemesi de iptal davası hakkını ortadan kaldırmaz.
Açılmadan sonra hangi davalar açılabilir?
- İptal davası. Mirasbırakanın ehliyetsizliği, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırılık ya da şekil eksikliği iddiasıyla açılır (TMK m. 557). Davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 559).
- Tenkis davası. Saklı payı zedelenen mirasçı, bunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde açılma tarihinden itibaren on yıl içinde dava açar (TMK m. 571). Ayrıntıları sitemizdeki Tenkis Davası ve Saklı Pay yazısında anlattık.
- Vasiyetin yerine getirilmesi davası. Kendisine belirli bir mal bırakılan kişi, mirasçılardan veya vasiyeti yerine getirme görevlisinden malın teslimini ister (TMK m. 600). Bu dava hakkı, kazandırmanın öğrenilmesinden itibaren on yıl içinde kullanılır (TMK m. 602).
Sürelerin çoğu açılma tarihine bağlı olduğundan, açılma tutanağının ve tebliğ belgelerinin bir örneği saklanmalıdır.
Açılma kararı ve kanun yolu
Vasiyetnamenin açılması çekişmesiz yargı işidir. Sulh hâkimi bu aşamada vasiyetnamenin geçerli olup olmadığını, mirasbırakanın ehliyetli olup olmadığını incelemez. Usule aykırılık, örneğin mirasçılara tebligat yapılmadan karar verilmesi, kanun yoluna başvurma sebebidir. Vasiyetnamenin içeriğine yönelik itirazlar ise iptal veya tenkis davasında ileri sürülür.
Sıkça sorulan sorular
Vasiyetnamenin açılması için mirasçıların başvurması gerekir mi?
Vasiyetnameyi elinde bulunduran kişi teslimle yükümlüdür; mahkemeye teslim edilen vasiyetname kendiliğinden açılır. Mirasçılar da vasiyetnamenin bir noterde saklandığını biliyorsa, sulh hukuk mahkemesine başvurarak açılmasını isteyebilir.
El yazılı vasiyetnamenin fotokopisi açılabilir mi?
El yazılı vasiyetnamenin geçerliliği aslının mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış olmasına bağlıdır. Fotokopi açılmak üzere teslim edilebilir; ancak aslı yok olmuşsa vasiyetnamenin içeriğinin aynen ve tamamen belirlenip belirlenemeyeceği iptal davasında tartışılır (TMK m. 543/2).
Birden fazla vasiyetname çıkarsa ne olur?
Hepsi açılır. Sonraki vasiyetname öncekini açıkça tamamlamıyorsa onun yerini alır (TMK m. 544). Hangi vasiyetnamenin geçerli olduğu uyuşmazlık konusu olursa asliye hukuk mahkemesi karar verir.
Vasiyetname açılınca tapu kendiliğinden değişir mi?
Değişmez. Vasiyetnameyle mirasçı atanan kişi, itiraz süresinden sonra sulh mahkemesinden aldığı belgeyle tapuda intikal yaptırabilir. Belirli mal bırakılan kişi ise malın kendisine devri için mirasçılara başvurur; devir yapılmazsa dava açar.
Sonuç
Vasiyetname bulunduğunda vakit kaybetmeden mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine teslim edilmelidir. Açılma duruşmasının tarihi, tebliğ belgeleri ve açılma tutanağı saklanmalı; vasiyetnameye karşı çıkılacaksa bir aylık itiraz süresi ve öğrenmeden başlayan bir yıllık iptal ve tenkis süreleri takvime işlenmelidir.
Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.