Tenkis davası, mirasbırakanın sağlığında yaptığı bağışlarla ya da ölüme bağlı tasarruflarıyla saklı payı zedelenen mirasçının, bu kazandırmaların kanuni sınıra indirilmesi için açtığı davadır. Türk hukukunda kişi malını dilediğine bırakabilir, ama bir sınırla: çocuklarına, anne ve babasına ve eşine kanunun ayırdığı saklı payı onlardan alamaz. Mirasbırakan bu sınırı aştıysa, örneğin bütün mal varlığını çocuklarından birine ya da bir yabancıya bağışladıysa, saklı payı eksik kalan mirasçı tenkis davasıyla payını tamamlatır. Dava süreye bağlıdır; bir yıllık süre çoğu zaman mirasçının fark etmesinden önce işlemeye başlar.
KISA CEVAP
- Saklı pay, kanunun bazı mirasçılara ayırdığı ve mirasbırakanın dokunamadığı paydır. Altsoyun saklı payı yasal payının yarısı, anne ve babanın her birinin saklı payı yasal payının dörtte biridir.
- Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya anne-baba ile birlikte mirasçı olduğunda yasal payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür. Kardeşlerin 2007’den beri saklı payı yoktur.
- Tenkis davasını yalnızca saklı paylı mirasçılar açabilir. Dava, kazandırmayı alan kişiye karşı, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açılır.
- Tenkis önce ölüme bağlı tasarruflardan, yetmezse en yeni tarihli bağıştan en eskisine doğru yapılır (TMK m. 570).
- Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden başlayarak bir yılda ve her hâlde vasiyetnamede açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından başlayarak on yılda düşer (TMK m. 571).
- Tenkis, savunma (def’i) yoluyla süre sınırı olmadan ileri sürülebilir.
Saklı pay nedir?
Mirasbırakan, mal varlığının bir kısmında serbestçe tasarruf edebilir. Bu kısma “tasarruf edilebilir kısım” denir. Geri kalan kısım, kanunda sayılan mirasçılara ayrılmıştır ve “saklı pay” adını alır. Saklı paylı mirasçısı olmayan mirasbırakan ise mal varlığının tamamını dilediğine bırakabilir.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 505/1
Mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan miras bırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. Bu mirasçılardan hiç biri yoksa, mirasbırakan mirasının tamamında tasarruf edebilir.
Güncel saklı pay oranları
Saklı pay, mirasçının yasal miras payı üzerinden hesaplanır. Oranlar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 506’da yer alır:
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 506
Saklı pay aşağıdaki oranlardan ibarettir: 1. Altsoy için yasal miras payının yarısı, 2. Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, 3. (Mülga: 4/5/2007-5650/2 md.) 4. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.
Maddenin kaldırılan üçüncü bendi kardeşlerin saklı payını düzenliyordu. 5650 sayılı Kanun’la bu bent yürürlükten kalktı. Bu tarihten sonra açılan mirasta kardeşler yasal mirasçı olabilir, ama saklı payları yoktur; mirasbırakan onları ölüme bağlı tasarrufla mirastan tamamen dışarıda bırakabilir.
Sık görülen ailelerde saklı paylar şöyledir:
- Eş ve iki çocuk: Eşin yasal payı 1/4, saklı payı da 1/4’tür. Her çocuğun yasal payı 3/8, saklı payı 3/16’dır. Toplam saklı pay 5/8, tasarruf edilebilir kısım 3/8’dir.
- Yalnızca iki çocuk: Her çocuğun yasal payı 1/2, saklı payı 1/4’tür. Tasarruf edilebilir kısım 1/2’dir.
- Eş, anne ve baba (çocuk yok): Eşin yasal payı 1/2, saklı payı 1/2’dir. Anne ve babanın her birinin yasal payı 1/4, saklı payı 1/16’dır. Tasarruf edilebilir kısım 3/8’dir.
- Eş ve kardeşler (çocuk yok, anne ve baba ölmüş): Kardeşler anne-baba zümresinde yer alır. Eş bu zümreyle birlikte mirasçı olduğu için yasal payı 1/2, saklı payı da 1/2’dir. Kardeşlerin saklı payı yoktur; tasarruf edilebilir kısım 1/2’dir.
Tasarruf edilebilir kısım nasıl hesaplanır?
Saklı payın zedelenip zedelenmediğini görmek için önce hesap tabanı bulunur. Bunun iki adımı vardır.
1. Net tereke: Mirasbırakanın ölüm günündeki mal varlığından borçları ve bazı giderler düşülür.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 507
Tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır. Hesap yapılırken, mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri, mirasbırakan ile birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir.
2. Sağlararası kazandırmaların eklenmesi: Mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve tenkise tabi olan karşılıksız kazandırmalar hesaba eklenir (TMK m. 508). Bağışlanan taşınmaz artık mirasbırakanın adına kayıtlı olmasa da hesapta terekenin parçası gibi sayılır.
Saklı paylar bu toplam üzerinden hesaplanır. Mirasçıların eline geçen değer saklı paylarını karşılamıyorsa saklı pay zedelenmiştir. Yargıtay, tenkis davasının bu ön şartını şöyle açıklar:
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 16.01.2023 tarihli, E. 2022/4507, K. 2023/211 sayılı kararı
Tenkis (indirim) davası, miras bırakanın saklı payları zedeleyen ölüme bağlı veya sağlar arası kazandırmaların (tebberru) yasal sınıra çekilmesini amaçlayan, öncesine etkili, yenilik doğurucu (inşai) davalardandır. Tenkis davasının dinlenebilmesi için öncelikli koşul;miras bırakanın ölüme bağlı veya sağlar arası bir kazandırma işlemi ile saklı pay sahiplerinin haklarını zedelemiş olmasıdır. Saklı payların zedelendiğinden söz edilmesi ise kazandırma konusu tereke ile kazandırma (temlik ) dışı terekenin tümü ile bilinmesiyle mümkündür. […] Tereke bu şekilde tesbit edildikten sonra mirasın açıldığı tarihteki fiyatlara göre değerlendirilmesi yapılarak parasal olarak miktarının tesbiti gerekir.
Örnek hesaplama
Mirasbırakan geride eşini ve iki çocuğunu bırakmıştır. Ölüm günündeki net terekesi 1.000.000 TL’dir. Ölümünden sekiz ay önce, ölüm günündeki değeri 3.000.000 TL olan dairesini bir arkadaşına bağışlamıştır.
- Hesap tabanı: 1.000.000 + 3.000.000 = 4.000.000 TL
- Eşin saklı payı (1/4): 1.000.000 TL
- Her çocuğun saklı payı (3/16): 750.000 TL
- Toplam saklı pay: 2.500.000 TL; tasarruf edilebilir kısım: 1.500.000 TL
- Bağış, tasarruf edilebilir kısmı 1.500.000 TL aşmaktadır.
Terekedeki 1.000.000 TL yasal paylara göre bölünürse eşe 250.000 TL, her çocuğa 375.000 TL düşer. Eşin saklı payından 750.000 TL, her çocuğun saklı payından 375.000 TL eksik kalır. Toplam eksik 1.500.000 TL’dir ve bağışın tenkis edilecek kısmına eşittir. Mirasçılar bu tutarı bağışı alan kişiden tenkis davasıyla ister.
Gerçek davada değerleri bilirkişi belirler. Örnekteki rakamlar yalnızca yöntemi göstermek içindir.
Hangi kazandırmalar tenkise tabidir?
Ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname ve miras sözleşmesi) tasarruf edilebilir kısmı aştığı ölçüde tenkise tabidir (TMK m. 560). Vasiyetnamenin şekli, açılması ve iptali ayrı bir konudur ve sitemizdeki vasiyetname yazısında anlatılmıştır. Sağlararası kazandırmalardan hangilerinin tenkise tabi olduğu ise TMK m. 565’te sayılmıştır:
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 565
Aşağıdaki karşılıksız kazandırmalar, ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tâbidir: 1. Mirasbırakanın, mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapmış olduğu sağlararası kazandırmalar, geri verilmemek kaydıyla altsoyuna malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yaptığı kazandırmalar ya da alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi, 2. Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi maksadıyla yapılan kazandırmalar, 3. Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapmış olduğu bağışlamalar, 4. Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar.
İlk üç bentteki kazandırmalar, mirasbırakanın niyetine bakılmadan tenkise tabidir. Dördüncü bentte ise mirasbırakanın saklı payları zedeleme amacının açık olması aranır. Mahkeme bu amacı; kazandırmanın mal varlığı içindeki oranına, yapıldığı tarihe, mirasbırakanın o dönemdeki durumuna ve aile ilişkilerine bakarak belirler. Tasarruf edilebilir kısmı aşan her kazandırmada bu amacın bulunduğu kabul edilmez.
Bağış tapuda satış gibi gösterildiyse durum farklıdır. Bu hâlde mirasçılar muris muvazaası iddiasıyla tapu iptal ve tescil davası açabilir. O davanın şartlarını sitemizdeki “Muris Muvazaası” yazısında ayrıca anlattık.
Tenkis davasını kim açar, kime karşı açılır?
Davayı saklı payı zedelenen mirasçı açar:
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 560/1
Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler.
Her saklı paylı mirasçı kendi payı için tek başına dava açabilir; diğer mirasçıların davaya katılması gerekmez. Mirasçı dava açmadan ölürse ve süre henüz dolmamışsa dava hakkı onun mirasçılarına geçer. Süre dolduktan sonra ölmüşse mirasçıları da dava açamaz:
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 13.02.2023 tarihli, E. 2021/8124, K. 2023/798 sayılı kararı
Tenkis davasını Türk Medeni Kanunu’nun 560 ıncı maddesine göre, saklı pay sahibi mirasçılar açabilir. […] Tenkis davası için öngörülen hak düşürücü süre dolmadan önce ölen saklı pay sahibi mirasçının, tenkis davasını açma hakkı kendi mirasçısına halefiyet yolu ile geçer […] Hâl böyle olunca, saklı pay sahibi mirasçı …’in ölüm tarihi itibari ile tenkis davasını açması için öngörülen hak düşürücü sürenin geçip geçmediği hususu önem kazanmaktadır.
Dava, kazandırmayı alan kişiye (bağış alana, vasiyet alacaklısına) karşı açılır. Kazandırmayı alan da saklı paylı bir mirasçıysa, ondan yalnızca kendi saklı payını aşan kısım için tenkis istenebilir (TMK m. 561).
Yetkili mahkeme: Tenkis davalarında mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 11/1-a). Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.
Tenkis sırası
Saklı payı zedeleyen birden fazla tasarruf varsa hepsi aynı anda indirilmez. Kanun bir sıra belirler:
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 570
Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar, önce ölüme bağlı tasarruflardan; bu yetmezse, en yeni tarihlisinden en eskisine doğru geriye gidilmek üzere sağlararası kazandırmalardan yapılır. Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan ölüme bağlı tasarruflar ve sağlararası kazandırmalar en son sırada tenkis edilir.
Sıra, kimden ne kadar istenebileceğini belirler. Mirasbırakan hem vasiyetname bıraktıysa hem de sağlığında bağış yaptıysa, önce vasiyetnameden indirim yapılır. Saklı pay buradan tamamlanıyorsa bağışa dokunulmaz. Birden fazla bağış varsa en son yapılandan başlanır. Davacının yalnızca bir kişiyi dava etmiş olması bu sırayı değiştirmez; mahkeme dava dışındaki tasarrufları da hesaba katar.
Tenkisin sonucu: mal mı, para mı?
Tenkis edilen kazandırma bölünebiliyorsa (örneğin bir arsa hisse oranında bölünebiliyorsa) mahkeme tenkis oranında tapu iptal ve tescile karar verebilir. Mal bölündüğünde değer kaybedecekse TMK m. 564 uygulanır:
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 564
Değerinde azalma meydana gelmeksizin bölünmesine olanak bulunmayan belirli bir mal vasiyeti tenkise tâbi olursa, vasiyet alacaklısı, dilerse tenkisi gereken kısmın değerini ödeyerek malın verilmesini, dilerse tasarruf edilebilir kısmın değerini karşılayan parayı isteyebilir. Tasarruf konusu malın vasiyet alacaklısında kalması durumunda, malın tenkis sebebiyle vasiyet borçlusuna verilmesi gereken, aksi hâlde tasarruf oranı içinde kalan kısmının karar günündeki değerinin para olarak ödetilmesine karar verilir. Bu kurallar, sağlararası kazandırmaların tenkisinde de uygulanır.
Uygulamada bir daire ya da ev bağışlandığında, bağış alan çoğu zaman malı elinde tutup davacıya tenkis oranına düşen değeri para olarak öder. Seçim hakkı bağış alana aittir. Para, karar günündeki değer üzerinden hesaplanır. Davacı bu yüzden davayı çoğu zaman kısmi dava olarak açar ve bilirkişi raporundan sonra talebini artırır. Bu artırım HMK m. 109/4’e göre aynı davada bir defaya mahsus yapılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinde kesilmiş sayılır.
Bağış alan iyiniyetliyse yalnızca mirasın açıldığı anda elinde kalanı geri vermekle yükümlüdür; iyiniyetli değilse daha ağır sorumlu olur (TMK m. 566).
Tenkis davasında süreler
Tenkis davası hak düşürücü sürelere bağlıdır. Süre geçerse dava hakkı düşer ve mahkeme bunu kendiliğinden dikkate alır.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 571
Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Bir tasarrufun iptali bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağlarsa, süreler iptal kararının kesinleşmesi tarihinde işlemeye başlar. Tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
- Bir yıllık süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihte başlar. Bunun için yalnızca kazandırmayı bilmek yetmez; mirasçının terekenin ve kazandırmanın değerini, yani saklı payının zedelendiğini bilmesi gerekir. Vasiyetnamede süre, kural olarak vasiyetnamenin mirasçıya tebliğiyle başlar.
- On yıllık süre mirasçının bilip bilmemesine bakılmaksızın işler. Vasiyetnamede açılma tarihinden, bağış gibi diğer tasarruflarda mirasbırakanın ölümünden başlar. On yıl geçtikten sonra, saklı payın zedelendiği yeni öğrenilse bile dava açılamaz.
- Def’i yoluyla tenkis: Saklı paylı mirasçı davacı değil davalıysa, örneğin vasiyet alacaklısı vasiyetin yerine getirilmesi için ona karşı dava açtıysa, mirasçı tenkis savunmasını süre sınırı olmadan ileri sürebilir.
Kontrol listesi: tenkis davasından önce toplayın
- Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ve ölüm tarihi
- Mirasbırakanın ölüm günündeki mal varlığı: tapu kayıtları (e-Devlet’ten ya da tapu müdürlüğünden), araç kayıtları, banka hesapları
- Mirasbırakanın borçları ve cenaze giderleri
- Sağlığında yapılan bağışların tapu senetleri, bağış tarihleri ve kime yapıldıkları
- Varsa vasiyetname ve vasiyetnamenin açılmasına ilişkin sulh hukuk mahkemesi kararı ile tebliğ tarihi
- Saklı payın zedelendiğini ne zaman öğrendiğinizi gösteren belgeler (bir yıllık sürenin başlangıcı için)
- Bağışlanan taşınmazların bugün kimin adına kayıtlı olduğu
Sıkça sorulan sorular
Babam evini sağlığında kardeşime bağışladı. Tenkis davası açabilir miyim?
Babanızın ölümünden sonra, bağış tasarruf edilebilir kısmı aşıyor ve saklı payınızı zedeliyorsa açabilirsiniz. Bağışın tenkise tabi olup olmadığı TMK m. 565’e göre belirlenir. Kardeşiniz de saklı paylı mirasçı olduğu için ondan yalnızca kendi saklı payını aşan kısım için tenkis istenebilir.
Kardeşimin malını yabancıya bıraktığı vasiyetnameye karşı tenkis davası açabilir miyim?
Hayır. Kardeşlerin 2007’den beri saklı payı yoktur. Mirasbırakanın eşi, çocukları, anne ve babası yoksa malının tamamını vasiyetle dilediğine bırakabilir.
Tenkis davası için süre ne zaman başlar?
Bir yıllık süre, saklı payınızın zedelendiğini öğrendiğiniz tarihte başlar. Bu süreye bakılmaksızın, vasiyetnamede açılma tarihinden, diğer tasarruflarda ölüm tarihinden itibaren on yıl geçince dava açılamaz.
Tenkis davasında tapuyu geri alabilir miyim, yoksa para mı alırım?
Mal tenkis oranında bölünebiliyorsa tapu iptal ve tescile karar verilebilir. Bölünemiyorsa bağış alan, ya malı tutup size tenkis edilen kısmın değerini öder ya da malı verip tasarruf edilebilir kısmın değerini alır. Uygulamada sonuç çoğu zaman para olur.
Tenkis davası ile muris muvazaası davası arasındaki fark nedir?
Tenkis davasında bağış geçerli kabul edilir, yalnızca saklı payı aşan kısmı indirilir ve dava süreye bağlıdır. Muris muvazaası davasında satış gibi gösterilen bağışın tamamen geçersiz olduğu ileri sürülür, saklı pay şartı ve süre yoktur. İki talep aynı davada kademeli olarak ileri sürülebilir.
Annem malını çocuklarından birine bıraktı, ben de payımdan daha azını aldım. Mutlaka dava mı açmalıyım?
Saklı payınızın tamamlanmasını mahkeme dışında da isteyebilirsiniz. Ancak karşı taraf kabul etmezse bir yıllık süre işlemeye devam eder. Uzlaşma görüşmeleri süreyi durdurmaz.
Sonuç
Tenkis davasında hak kaybının en sık sebebi bir yıllık sürenin kaçırılmasıdır. Mirasbırakanın ölümünden sonra mal varlığını ve sağlığında yaptığı bağışları öğrenir öğrenmez saklı payınızın zedelenip zedelenmediğini hesaplatın. Zedelenme varsa davayı, öğrendiğiniz tarihten başlayarak bir yıl içinde ve mirasbırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açın.
Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.