Mirasçılıktan çıkarma, halk arasında “mirastan men” veya “ıskat” olarak bilinir. Mirasbırakan, kanunda sayılan ağır sebeplerden biri bulunduğunda saklı paylı mirasçısını vasiyetname veya miras sözleşmesiyle mirasından tamamen yoksun bırakabilir. Saklı paylı mirasçılar altsoy (çocuklar, torunlar), ana ve baba ile sağ kalan eştir. Bu kişilerin saklı payı normalde mirasbırakanın tasarrufuyla ellerinden alınamaz; mirasçılıktan çıkarma bu kuralın istisnasıdır. Bu yazı çıkarma sebeplerini, geçerlilik şartlarını, ispat yükünü ve çıkarılan mirasçının başvurabileceği yolları anlatır.
KISA CEVAP
- Mirasbırakan, saklı paylı mirasçısını yalnızca iki sebeple mirasçılıktan çıkarabilir: mirasçının kendisine veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi (TMK m. 510).
- Çıkarma ölüme bağlı bir tasarrufla (vasiyetname veya miras sözleşmesi) yapılır ve çıkarma sebebi bu tasarrufta açıkça belirtilmelidir (TMK m. 512).
- Çıkarılan mirasçı itiraz ederse sebebin varlığını, çıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklısı ispat eder.
- Sebep ispat edilemezse çıkarma tamamen ortadan kalkmaz; tasarruf, çıkarılan mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir.
- Geçerli bir çıkarmada çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz. Onun payı, altsoyu varsa altsoyuna geçer (TMK m. 511).
- Borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoy, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarılabilir (TMK m. 513).
Saklı pay ve mirasçılıktan çıkarmanın yeri
Mirasbırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında serbestçe tasarruf edebilir (TMK m. 505). Saklı pay oranları kanunda belirlenmiştir:
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 506
Saklı pay aşağıdaki oranlardan ibarettir: 1. Altsoy için yasal miras payının yarısı, 2. Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, 3. (Mülga: 4/5/2007-5650/2 md.) 4. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.
Mirasbırakan saklı payı ihlal eden bir tasarruf yaparsa, mirasçı tenkis davası açarak saklı payını geri alabilir. Mirasçılıktan çıkarma ise saklı payı da ortadan kaldırır. Bu nedenle kanun, çıkarmayı sınırlı sebeplere ve sıkı bir şekil şartına bağlamıştır. Kardeşler saklı paylı mirasçı olmadığı için onları mirastan yoksun bırakmak için çıkarma gerekmez; mirasbırakan mirasını başkasına vasiyet edebilir.
Mirasçılıktan çıkarma sebepleri
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 510
Aşağıdaki durumlarda mirasbırakan, ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir: 1. Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse, 2. Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse.
Ağır suç
Mirasçının, mirasbırakana veya onun yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemiş olması gerekir. Kanun hangi suçların ağır sayılacağını saymaz.
Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin ihlali
Aile hukukundan doğan yükümlülükler; eşlerin birbirine sadakat ve yardım yükümlülüğü, çocuğun ana ve babasına saygı ve yardım yükümlülüğü ve yardım nafakası gibi yükümlülüklerdir. Bu yükümlülüklerin “önemli ölçüde” yerine getirilmemesi gerekir.
Yargıtay’ın incelediği bir dosyada mirasbırakan torunlarını, babalarına karşı yükümlülüklerini yerine getirmedikleri gerekçesiyle mirasçılıktan çıkarmıştı. Tanık anlatımlarından, torunların babasının boşanmadan sonra çocuklarını arayıp sormadığı, çocukların anneleriyle birlikte dayılarının yanına sığındıkları anlaşılmıştı. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi, çıkarma sebebinin ispat edilemediğini kabul etmiştir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 23.02.2026 tarihli, E. 2025/2901, K. 2026/960 sayılı kararı).
Geçerlilik şartı: sebep tasarrufta yazılmalı
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 512
Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan ancak buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir. Mirasçılıktan çıkarılan kimse itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. Sebebin varlığı ispat edilememiş veya çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; ancak, mirasbırakan bu tasarrufu çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden yapmışsa, çıkarma geçersiz olur.
Buna göre mirasçılıktan çıkarma:
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi gibi bir ölüme bağlı tasarrufla yapılmalıdır. Vasiyetnamenin resmî, el yazılı veya sözlü şekillerden birine uygun olması gerekir.
- Çıkarma sebebi tasarrufta açıkça belirtilmelidir. “Mirasımdan men ediyorum” demek yeterli değildir; mirasçının hangi davranışı nedeniyle çıkarıldığı yazılmalıdır.
Sebebi belirtilmemiş bir çıkarma tümüyle hükümsüz olmaz. Bu durumda çıkarılan kişi saklı payını alır, saklı payın dışında kalan kısımda mirasbırakanın iradesi uygulanır.
İspat yükü kimde?
Çıkarılan mirasçı itiraz ederse, çıkarma sebebinin gerçekten var olduğunu çıkarmadan yararlanan kişi ispat etmek zorundadır. Çıkarılan mirasçının kendisinin kusursuz olduğunu ispatlaması gerekmez.
Yargıtay, sebebin ispat edilemediği durumda vasiyetnamenin tümden iptal edilemeyeceğini, davanın tenkis davası olarak görülmesi gerektiğini belirtmiştir:
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 23.02.2026 tarihli, E. 2025/2901, K. 2026/960 sayılı kararı
Başka bir anlatımla bu durumda ölüme bağlı tasarruf tümden geçersiz hâle gelmez, mirasçılıktan çıkarılması yerinde görülmeyen mirasçının saklı payı dışında mirasbırakanın iradesi yerine getirilir. Ancak mirastan çıkarılan kişi, mirasbırakanın çıkarma sebebi konusunda açık bir yanılgıya düştüğünü ispat edebilirse çıkarma geçersiz olacak; bu hâlde mirasçı sadece saklı payını hak etmeyecek, miras payını alabilecektir.
Bu kararda ilk derece mahkemesi, sebep ispat edilemediği için vasiyetnamenin çıkarılan mirasçılar yönünden iptaline karar vermişti. Yargıtay bu kararı bozmuş ve davaya tenkis davası olarak devam edilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Sonuç olarak üç ihtimal vardır:
- Sebep ispat edilirse: Çıkarma geçerlidir. Çıkarılan kişi mirastan hiçbir pay alamaz.
- Sebep ispat edilemezse veya tasarrufta yazılmamışsa: Çıkarılan kişi yalnızca saklı payını alır.
- Mirasbırakan sebep konusunda açık bir yanılgıya düşmüşse: Çıkarma tamamen geçersizdir ve kişi yasal miras payının tamamını alır.
Geçerli çıkarmanın sonuçları
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 511
Mirasçılıktan çıkarılan kimse, mirastan pay alamayacağı gibi; tenkis davası da açamaz. Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmuş olmadıkça, mirasçılıktan çıkarılan kimsenin miras payı, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi, mirasçılıktan çıkarılanın varsa altsoyuna, yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır. Mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir.
Çıkarma kişiseldir. Çıkarılan kişinin çocukları bu çıkarmadan etkilenmez; onlar, çıkarılan ebeveynleri mirasbırakandan önce ölmüş gibi mirasçı olur ve saklı paylarını isteyebilir.
Borç ödemeden aciz sebebiyle çıkarma
Kanun, koruyucu nitelikte özel bir çıkarma türü de düzenler. Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Ancak bu yarıyı, çıkarılan kişinin doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır. Amaç, mirasın alacaklılara gitmesini önleyip çıkarılanın çocuklarına kalmasını sağlamaktır.
Miras açıldığında aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgedeki borç tutarı çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal edilir (TMK m. 513).
Çıkarılan mirasçı ne yapabilir?
Çıkarılan mirasçı, çıkarma sebebine itiraz ederek dava açabilir. Dava, çıkarmadan yararlanan mirasçılara veya vasiyet alacaklılarına karşı açılır. Çıkarma sebebi ispat edilemezse mahkeme saklı pay oranında tenkise karar verir. Tenkis davası açma hakkı, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer (TMK m. 571). Tenkis talebi, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Kontrol listesi
Mirasbırakan için:
- Çıkarılacak kişinin saklı paylı mirasçı olup olmadığı
- Çıkarma sebebinin TMK m. 510’daki iki sebepten birine uyup uymadığı
- Sebebin vasiyetnamede somut olarak yazılması
- Sebebi gösteren delillerin (mahkeme kararı, tanık, yazışma) saklanması
- Vasiyetnamenin resmî, el yazılı veya sözlü şekle uygunluğu
Çıkarılan mirasçı için:
- Vasiyetnamenin açılma tarihi ve size tebliğ tarihi
- Vasiyetnamede çıkarma sebebinin yazılı olup olmadığı
- Sebebin gerçeğe aykırı olduğunu gösteren deliller
- Tenkis davası için bir yıllık sürenin hesabı
Sıkça sorulan sorular
Annem beni mirastan men etti. Hiçbir şey alamaz mıyım?
Çıkarma sebebi vasiyetnamede yazılmamışsa veya çıkarmadan yararlananlar bu sebebi ispat edemezse saklı payınızı alırsınız. Sebep ispat edilirse mirastan pay alamazsınız.
Çocuğumu sadece benimle görüşmediği için mirastan çıkarabilir miyim?
Kanun, aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesini arar. Hangi davranışın bu ölçüye ulaştığı somut olayın koşullarına göre mahkemece değerlendirilir.
Mirastan çıkarılan kişinin çocukları mirasçı olur mu?
Evet. Çıkarılan kişinin altsoyu, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi mirasçı olur ve saklı payını isteyebilir.
Kardeşimi mirastan çıkarmam gerekir mi?
Hayır. Kardeşler saklı paylı mirasçı değildir. Altsoyunuz, ana ve babanız veya eşiniz yoksa mirasınızın tamamında vasiyetle tasarruf edebilirsiniz.
Noterde yapılmayan bir vasiyetnameyle mirastan çıkarma olur mu?
Olur. Vasiyetname el yazılı olarak da yapılabilir. Önemli olan, vasiyetnamenin kanundaki şekil şartlarına uygun olması ve çıkarma sebebinin içinde yazılı olmasıdır.
Sonuç
Mirasçılıktan çıkarma, saklı payı da ortadan kaldıran ağır bir sonuç doğurduğu için kanun bunu iki sebeple sınırlamış ve sebebin vasiyetnamede yazılmasını şart koşmuştur. Çıkarılan mirasçı itiraz ederse sebebi ispat yükü çıkarmadan yararlananlardadır. Sebep ispat edilemezse çıkarılan mirasçı saklı payını alır.
Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.