Sağlığında Mal Paylaşımı: Çocuklara Yapılan Devirler Mirası Nasıl Etkiler?

Birçok anne ve baba, ölümünden sonra çocukları arasında anlaşmazlık çıkmasın diye mallarını sağlığında paylaştırmak ister. Bu paylaşma hukuken mümkündür; ancak yapılan her devir ölümden sonra miras hukuku açısından yeniden değerlendirilir. Çocuklardan birine bağışlanan taşınmaz, kural olarak miras paylaşılırken denkleştirmeye tabidir (Türk Medeni Kanunu, TMK m. 669). Bağış diğer mirasçıların saklı payını zedeliyorsa tenkis davası açılabilir (TMK m. 565). Bağış gizlenip tapuda satış gösterilmişse muris muvazaası davasıyla tapunun iptali istenebilir. Bu riskleri azaltmanın yolu, devrin şeklini doğru seçmek, bütün çocuklara eşit davranmak veya mirasçılarla mirastan feragat sözleşmesi yapmaktır.

Kanun metni

Sağlığında paylaşma ne anlama gelir?

Hukukta “sağlığında mirası paylaştırma” diye ayrı bir işlem yoktur. Kişi yaşadığı sürece mallarının maliktir ve onları dilediği kişiye satabilir veya bağışlayabilir. Miras ancak ölümle açılır. Bu nedenle sağlığında yapılan paylaşma, aslında bir dizi sağlararası işlemdir: bağış, satış, ölünceye kadar bakma sözleşmesi veya mirastan feragat sözleşmesi.

Bu işlemler, mirasbırakanın ölümünden sonra iki açıdan yeniden incelenir:

1. Mirasçılar arasındaki eşitlik. Bir çocuğa verilen mal, paylaşmada onun payından düşülmeli midir? Bu soru denkleştirme kurumuyla cevaplanır.
2. Saklı payların korunması. Bir çocuğa veya üçüncü kişiye yapılan devir, diğer mirasçıların saklı payını zedelemiş midir? Bu soru tenkis kurumuyla cevaplanır.

Bu iki kurum birbirinden farklıdır ve aynı devir hem denkleştirmeye hem de tenkise konu olabilir.

Denkleştirme: çocuklar arasında eşitlik

TMK m. 669/2’ye göre mirasbırakanın altsoyuna karşılıksız olarak yaptığı malvarlığı devirleri, borçtan kurtarmalar, çeyiz ve kuruluş sermayesi, mirasbırakan aksini açıkça belirtmedikçe denkleştirmeye tabidir. Başka bir anlatımla kanun, anne ve babanın çocuklarına yaptığı bağışları kural olarak “mirastan avans” sayar.

Örneğin bir baba, iki çocuğundan birine 4 milyon TL değerinde bir daire bağışlamış ve ölümünde 6 milyon TL değerinde bir tereke bırakmışsa, denkleştirmede daire terekeye eklenir. Hesaplanan 10 milyon TL’lik toplamdan her çocuğa 5 milyon TL düşer. Daireyi alan çocuk 1 milyon TL daha alır, diğer çocuk ise 5 milyon TL alır. Bu hesaplama, sağ kalan eşin payı dikkate alınmadan basitleştirilmiş bir örnektir.

Denkleştirmeden kurtulmanın yolu, bağışın yapıldığı sırada veya sonradan bir ölüme bağlı tasarrufla, bu kazandırmanın denkleştirmeye tabi olmadığının açıkça belirtilmesidir. Ancak bu beyan saklı payları ortadan kaldırmaz. Denkleştirmenin hesaplanması ve Yargıtay uygulaması Mirasta Denkleştirme (TMK 669): Sağlığında Verilen Mallar Paylaşmada Nasıl Hesaplanır? yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Tenkis: saklı payın korunması

Saklı pay, kanunun belirli mirasçılara güvence altına aldığı asgari paydır. Altsoy için saklı pay yasal payın yarısıdır (TMK m. 506). Sağ kalan eşin de saklı payı vardır. Mirasbırakan sağlığında bu payları zedeleyecek ölçüde bağış yaparsa, saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir.

TMK m. 565, tenkise tabi sağlararası kazandırmaları sayar:

1. Mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar ile altsoya yapılan ve geri verilmemek kaydıyla yapılan devirler,
2. Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar,
3. Serbestçe dönme hakkı saklı tutularak yapılan bağışlar ve ölümden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışındaki bağışlar,
4. Saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar.

Sağlığında mal paylaştırma çoğu zaman ikinci ve dördüncü bentlerin kapsamına girer. Örneğin bir anne, bütün malvarlığını sağlığında yalnızca bir çocuğuna devretmişse, diğer çocuklar saklı paylarının zedelendiğini ileri sürerek tenkis isteyebilir. Tenkis davası saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571). Ayrıntılar için Tenkis Davası ve Saklı Pay: Oranlar, Hesaplama, Tenkis Sırası ve Süreler yazımıza bakılabilir.

Bağış yerine satış göstermenin riski

Uygulamada en sık rastlanan yöntem, çocuklardan birine yapılan devrin tapuda “satış” olarak gösterilmesidir. Bunun sebepleri genellikle diğer çocukların itirazından kaçınmak veya harç ve vergi hesabıdır. Bu yöntem mirasbırakanın ölümünden sonra ciddi sonuçlar doğurur.

Mirasbırakanın gerçek amacı bağış ise ve tapudaki satış bu amacı gizlemek için yapılmışsa, işlem muvazaalıdır. Görünürdeki satış gerçek iradeyi yansıtmadığı için geçersizdir. Gizlenen bağış ise tapuda bağış olarak resmî şekilde yapılmadığından o da geçersizdir. Mirasçılar, ölümden sonra muris muvazaası davası açarak tapunun iptalini ve miras payları oranında adlarına tescilini isteyebilir. Yargıtay uygulamasına göre bu dava hak düşürücü süreye veya zamanaşımına tabi değildir. Ayrıntılar için Muris Muvazaası: Mirastan Mal Kaçırma ve Tapu İptal-Tescil Davası yazımıza bakılabilir.

Bu nedenle sağlığında paylaşma yapılacaksa, işlemin gerçek niteliğine uygun olarak tapuda bağış şeklinde yapılması daha güvenlidir. Bağış açıkça yapıldığında mirasçılar muris muvazaası iddia edemez; ancak koşulları varsa tenkis ve denkleştirme isteyebilir.

Bağışlayanı koruyan araçlar

Malını sağlığında devreden kişi, kendisini de korumak ister. Kanun bunun için bazı araçlar sunar:

• İntifa hakkını saklı tutma. Bağışlayan, taşınmazın çıplak mülkiyetini çocuğuna devrederken ölünceye kadar intifa hakkını kendi adına tapuya tescil ettirebilir. Böylece evde oturmaya veya kira gelirini almaya devam eder. Bu konu İntifa Hakkı Nedir? Tapuda Kurulması, Çıplak Mülkiyet, Sona Ermesi ve Terkin Davası yazımızda anlatılmıştır.
• Dönme koşulu. Bağışlayan, bağışlananın kendisinden önce ölmesi hâlinde malın kendisine dönmesi koşulunu koyabilir. Taşınmazlarda bu koşul tapu siciline şerh verilebilir (TBK m. 292).
• Yüklemeli bağış. Bağış, bağışlananın bağışlayana bakması gibi bir yüklemeye bağlanabilir. Yükleme yerine getirilmezse bağış geri alınabilir (TBK m. 295/3).
• Bağışın geri alınması. Bağışlanan, bağışlayana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işler ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranırsa, bağışlayan bağışı geri alabilir (TBK m. 295). Bu hak, sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılır; belirli koşullarda mirasçılara da geçer (TBK m. 297).

Bakım beklentisi ön plandaysa bağış yerine ölünceye kadar bakma sözleşmesi de düşünülebilir. Bu sözleşmenin şekli ve riskleri Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi: Şekil, Bakım Borcu, Fesih ve Muris Muvazaası yazımızda anlatılmıştır.

Kalıcı çözüm: mirastan feragat ve miras sözleşmesi

Sağlığında yapılan paylaşmanın ölümden sonra tartışılmasını önlemenin en etkili yolu, mirasçıların da bu paylaşmaya hukuken bağlanmasıdır. TMK m. 528’e göre mirasbırakan, bir mirasçısıyla karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir. Feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder. Karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur.

Örneğin bir baba, bir çocuğuna daire, diğerine dükkân verirken her iki çocukla resmî şekilde miras sözleşmesi yaparak her birinin aldığı mal karşılığında diğer mallar bakımından mirastan feragat ettiğini kayda geçirebilir. Bu durumda çocuklar ölümden sonra denkleştirme veya tenkis iddiasında bulunamaz. Mirastan feragat sözleşmesi resmî vasiyetname şeklinde yapılır. Ayrıntılar için “Mirastan Feragat Sözleşmesi: Şekli, Sonuçları ve İptali (TMK 528)” ve Miras Sözleşmesi Nedir? Şekli, Türleri, Ortadan Kaldırılması ve Vasiyetnameden Farkı yazılarımıza bakılabilir.

Sağ kalan eşin durumu

Sağlığında paylaşma planlanırken çoğu zaman eşin hakları göz ardı edilir. Evli bir kişinin malvarlığının bir kısmı, mal rejimi tasfiyesinde eşin katılma alacağına konu olabilir. TMK m. 229’a göre bir eşin, mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar ile mal rejimi süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler, edinilmiş mallara değer olarak eklenir. Ölüm de mal rejimini sona erdirdiğinden, ölümden kısa süre önce çocuklara yapılan büyük bağışlar sağ kalan eşin katılma alacağı hesabında dikkate alınabilir. Bu nedenle evli bir kişinin sağlığında mal paylaştırırken eşinin yazılı rızasını alması, ileride çıkabilecek uyuşmazlıkları azaltır. Ayrıca sağ kalan eşin saklı payı da vardır. Eşin ölümünden sonraki tasfiye için Eşin Ölümü Hâlinde Mal Rejiminin Tasfiyesi ve Katılma Alacağı yazımıza bakılabilir.

Yargıtay Kararlarında Sağlığında Paylaştırma

Yargıtay’ın güncel kararları, sağlığında yapılan devirlerin ölümden sonra hangi dava türüyle ve hangi ispat kurallarıyla incelendiğini açık biçimde ortaya koymaktadır.

Altsoya bağışta ispat yükü davalıdadır

Bu kararda Daire, çocuğa yapılan taşınmaz bağışının denkleştirmeden muaf tutulduğunu ispat yükünün bağışı alan çocukta olduğunu kabul etmiş ve ispat yükünü yanlış tarafa yükleyen kararı bozmuştur. Eşe veya kardeş gibi altsoy dışındaki yasal mirasçılara yapılan kazandırmalarda ise karine terstir: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2023/4552, K. 2024/4443, T. 10.10.2024 sayılı kararda belirtildiği gibi, bu kazandırmaların miras payına mahsup edilmek üzere yapıldığını davacı ispat etmelidir. Aynı kararda TMK m. 671 uyarınca denkleştirmeyle yükümlü mirasçının, aldığını aynen geri vermek ile değerini payına mahsup ettirmek arasında seçim hakkı bulunduğu hatırlatılmıştır.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2019/1789, K. 2021/3738, T. 03.06.2021 sayılı kararda ise denkleştirme talebi bakımından terekenin paylaşılmasına kadar paydaşlar arasında kural olarak zamanaşımı işlemediği vurgulanmıştır. Bu nedenle sağlığında yapılmış bir bağış, ölümden yıllar sonra yapılan paylaşmada da gündeme getirilebilir.

Açık bağışta muvazaa iddiası dinlenmez

Aynı kararda Daire, 1 Nisan 1974 tarihli içtihadı birleştirme kararının yalnızca tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle yapılan ve muvazaalı olduğu saptanan devirlere uygulanabileceğini, bağış yoluyla yapılan devirlerin ise koşulları varsa tenkis davasına konu olacağını belirtmiştir. Bu ayrım, yazının yukarıdaki önerisini doğrular: devir tapuda açıkça bağış olarak yapıldığında mirasçılar tapu iptali isteyemez, yalnızca saklı paylarını tenkis yoluyla koruyabilir.

“Hakkaniyete uygun paylaştırma” savunması

Muris muvazaası davalarında sık ileri sürülen savunma, mirasbırakanın mallarını çocukları arasında sağlığında dengeli biçimde paylaştırdığıdır. Yargıtay bu savunmayı, paylaştırmanın gerçekten hak dengesini gözeten ve kabul edilebilir ölçüde olması hâlinde dikkate almaktadır. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2023/5832, K. 2024/471, T. 18.01.2024 sayılı kararda, mirasbırakanın davacılara bir taşınmazı haricen bağışlamış olmasına karşın asıl taşınmazlarını erkek çocukları ve erkek torunlarına satış göstererek devretmesi kabul edilebilir bir paylaştırma sayılmamış, mal kaçırma amacının varlığı kabul edilmiştir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2025/1681, K. 2025/6255, T. 25.12.2025 sayılı kararda da tapudaki bedel ile gerçek değer arasındaki fahiş fark, ödeme belgesi bulunmaması ve davacı kıza hiç taşınmaz kalmaması mal kaçırma kastının göstergeleri olarak değerlendirilmiştir.

Bu kararların uygulamadaki sonucu şudur: sağlığında paylaştırma yapılacaksa her çocuğa verilen malın değeri belgelenmeli, paylaştırmanın dengeli olduğu yazılı bir paylaştırma tutanağı veya miras sözleşmesiyle gösterilmeli ve devirler tapuda gerçek niteliğine uygun olarak yapılmalıdır.

Süreler ve Görevli Mahkeme Özeti

• Tenkis davası: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde mirasın açılmasından itibaren on yıl (TMK m. 571).
• Muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil: Yargıtay uygulamasına göre hak düşürücü süreye veya zamanaşımına tabi değildir.
• Denkleştirme: terekenin paylaşılmasına kadar mirasçılar arasında kural olarak zamanaşımı işlemez; talep paylaşma veya ortaklığın giderilmesi aşamasında ileri sürülebilir.
• Bağışın geri alınması: sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl; bağışlayan bu süre dolmadan ölürse hak mirasçılarına geçer (TBK m. 297).
• Görevli mahkeme: tenkis, muris muvazaası ve denkleştirme davalarında asliye hukuk mahkemesi; ortaklığın giderilmesinde sulh hukuk mahkemesi.

Sık yapılan hatalar

• Satış göstererek bağış yapmak. Ölümden sonra muris muvazaası davasının en yaygın sebebidir.
• Bütün malları tek çocuğa devretmek. Diğer çocukların saklı payını zedeler ve tenkis davasına yol açar.
• Denkleştirme muafiyetini yazmamak. Bir çocuğa yapılan bağışın paylaşmada hesaba katılmaması isteniyorsa bunun açıkça belirtilmesi gerekir.
• Kendini güvenceye almamak. İntifa hakkı veya dönme koşulu konulmadan bütün malların devredilmesi, bağışlayanı yaşlılığında güvencesiz bırakabilir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Sağlığında mal paylaştırmak isteyen kişi, önce bütün malvarlığını ve mirasçılarını listelemeli, her mirasçının saklı payını hesaplamalıdır. Devir bağış olarak yapılmalı, gerekiyorsa intifa hakkı ve dönme koşulu tapuya şerh ettirilmelidir. Çocuklar arasında ileride uyuşmazlık çıkmasını önlemek için paylaşmayı mirastan feragat veya miras sözleşmesiyle desteklemek en güvenli yoldur.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 229, 506, 528, 565, 571, 669; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 288, 292, 295, 297..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.