Yabancı Mahkeme Kararlarının Tenfizi ve Tanınması: Şartlar, Usul ve Belgeler

Yurt dışında verilen bir boşanma kararı, bir alacak hükmü veya bir velayet kararı, Türkiye’de kendiliğinden sonuç doğurmaz. Yabancı bir mahkemenin kararının Türkiye’de icra edilebilmesi için tenfiz kararı, kesin hüküm veya kesin delil olarak kabul edilebilmesi için ise tanıma kararı alınması gerekir. Yurt dışında yaşayan vatandaşların ve yabancı unsurlu ilişkilerin artmasıyla bu davalar uygulamada sıkça karşılaşılan davalar hâline gelmiştir. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK), tenfiz ve tanımanın şartlarını ve usulünü m.50-59 arasında düzenler. Bu yazıda tenfiz ile tanıma arasındaki fark, aranan şartlar, görevli ve yetkili mahkeme, gerekli belgeler, yargılama usulü ve yabancı boşanma kararlarının idari yoldan tanınması ele alınmaktadır.

Kanun metni

Tenfiz ile tanıma arasındaki fark

Tenfiz: Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de icra edilebilir hâle getirilmesidir. Tenfiz kararı verilen yabancı ilam, Türk mahkemelerinin ilamları gibi icra edilir. Örneğin yurt dışında alınan bir alacak hükmünün Türkiye’deki mallar üzerinden tahsil edilebilmesi veya nafaka hükmünün Türkiye’de icra takibine konu edilebilmesi için tenfiz gerekir.

Tanıma: Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil etkisine sahip olmasıdır. Tanıma, icra gerektirmeyen kararlar için yeterlidir. Örneğin yurt dışında verilen bir boşanma kararının Türkiye’deki nüfus kaydına işlenmesi veya kişinin Türkiye’de yeniden evlenebilmesi için tanıma yeterlidir. Tanıma kararı verilen yabancı ilam, Türkiye’de aynı konuda yeniden dava açılmasına engel olur.

Uygulamada boşanma kararları, hem boşanmanın tanınması hem de nafaka veya tazminat gibi icra gerektiren kısımlarının tenfizi amacıyla birlikte “tanıma ve tenfiz” davasına konu edilir.

Tenfizin şartları

Kesinleşmiş bir hukuk kararı: Tenfiz konusu kararın yabancı bir mahkemece hukuk davasına ilişkin olarak verilmiş ve o devletin kanunlarına göre kesinleşmiş olması gerekir. Geçici nitelikteki ihtiyati tedbir kararları tenfiz edilemez. Yabancı ceza mahkemesi kararlarının şahsi haklara ilişkin hükümleri de tenfiz konusu olabilir.

Karşılıklılık: Türkiye Cumhuriyeti ile ilamın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma veya o devlette Türk mahkemelerinden verilmiş ilamların tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmü ya da fiili uygulama bulunmalıdır (MÖHUK m.54/1-a). Karşılıklılık, Dışişleri Bakanlığı veya Adalet Bakanlığı aracılığıyla araştırılabilir.

Münhasır yetki ihlali bulunmaması: İlam, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olmalıdır. Örneğin Türkiye’deki taşınmazların aynına ilişkin davalarda Türk mahkemeleri münhasır yetkilidir. Ayrıca davalının itirazı üzerine, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendini yetkili gören bir devlet mahkemesince verilmiş ilamlar da tenfiz edilmez (MÖHUK m.54/1-b).

Kamu düzenine açıkça aykırı olmama: İlam, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır (MÖHUK m.54/1-c). Kamu düzeni denetimi, yabancı kararın esasının yeniden incelenmesi anlamına gelmez. Türk hukukunun temel değerlerine ve ahlak anlayışına açıkça aykırı sonuç doğuran kararlar tenfiz edilmez. Örneğin taraflardan birinin tek taraflı beyanıyla gerçekleşen ve diğer tarafa hiçbir hak tanımayan bir evlilik sona erdirme işlemi kamu düzenine aykırı bulunabilir.

Savunma hakkına riayet: Kendisine karşı tenfiz istenen kişi, o yer kanunlarına göre usulüne uygun olarak mahkemeye çağrılmamış veya o mahkemede temsil edilmemiş ya da kanunlara aykırı biçimde gıyabında karar verilmişse ve bu kişi Türk mahkemesinde bu esaslara dayanarak tenfize itiraz etmişse, tenfiz kararı verilmez (MÖHUK m.54/1-ç).

Tanımanın şartları

Yabancı ilamların kesin hüküm veya kesin delil olarak kabul edilmesi, ilamın tanınması şartlarının yetkili mahkemece tespit edilmesine bağlıdır (MÖHUK m.58/1). Tanıma için tenfizin şartları uygulanır; ancak karşılıklılık şartı aranmaz. Bu nedenle Türkiye ile karşılıklılık bulunmayan bir devletin mahkemesince verilen bir boşanma kararı da tanınabilir. Tanıma talebi, tenfiz davasının yanı sıra başka bir davada ön sorun olarak da ileri sürülebilir.

Görevli ve yetkili mahkeme

Tenfiz ve tanıma davalarında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (MÖHUK m.51/1). Aile hukukuna ilişkin kararların, örneğin boşanma, velayet ve nafaka kararlarının tanınması ve tenfizi ise aile mahkemesinin görevine girer.

Yetkili mahkeme, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesidir; Türkiye’de yerleşim yeri yoksa sakin olduğu yer mahkemesi, Türkiye’de yerleşim yeri veya sakin olduğu yer de yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir (MÖHUK m.51/2).

Gerekli belgeler

Tenfiz veya tanıma dilekçesine şu belgeler eklenir (MÖHUK m.53):

• Yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca usulen onaylanmış aslı veya onaylı örneği,
• İlamın kesinleştiğini gösteren ve yine usulen onaylanmış belge,
• Bu belgelerin onaylı Türkçe tercümeleri.

Belgelerin onaylanması bakımından, 1961 tarihli Lahey Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi’ne taraf ülkelerde apostil şerhi yeterlidir. Sözleşmeye taraf olmayan ülkelerde ise belgelerin o ülkedeki Türk dış temsilciliğince onaylanması gerekir. Tercümelerin yeminli tercüman tarafından yapılması ve noterce onaylanması uygulamada aranır.

Yargılama usulü ve itiraz

Tenfiz istemi, karşı tarafa dilekçe ve duruşma günü tebliğ edilerek basit yargılama usulüne göre incelenir (MÖHUK m.55). Karşı taraf yalnızca şu konularda itiraz edebilir: MÖHUK m.54’teki tenfiz şartlarının bulunmadığı, ilamın kesinleşmediği veya ilamın kısmen ya da tamamen yerine getirildiği ya da yerine getirilmesine engel bir sebebin bulunduğu. Türk mahkemesi, yabancı kararın esasını yeniden inceleyemez; yalnızca kanundaki şartların varlığını denetler. Buna “révision au fond yasağı” denir.

Mahkeme, yabancı ilamın tamamen veya kısmen tenfizine ya da talebin reddine karar verir (MÖHUK m.56). Tenfiz kararı verilen yabancı ilam, Türk mahkemelerinden verilmiş ilamlar gibi icra olunur (MÖHUK m.57/1).

Yargıtay kararlarında tenfiz şartları

Tenfiz ve tanıma davalarında en çok tartışılan iki şart, kamu düzenine açıkça aykırılık ile savunma hakkına riayettir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve özel daireleri bu şartların sınırlarını açık biçimde belirlemiştir.

Kamu düzeni hem yabancı hukuku hem yabancı kararı sınırlar

Hukuk Genel Kurulu, kamu düzeni kavramının MÖHUK’ta iki ayrı işlev gördüğünü belirtmiştir. Bu kavram, bir yandan Türk mahkemesinin yabancı hukuku uygulamasını, diğer yandan yabancı mahkeme kararının Türkiye’de tanınmasını veya tenfizini engelleyebilir.

Bu ilke Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin E. 2022/6087, K. 2023/1475 sayılı kararında da aynen tekrarlanmıştır. Uygulamada kamu düzeni itirazı, yabancı kararın Türk hukukundan farklı bir sonuca varmış olmasıyla karıştırılmamalıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2023/5961, K. 2023/6508 sayılı kararına konu dosyada bölge adliye mahkemesi, yabancı mahkemenin Türk hukukunun emredici hükümlerini dikkate almamasının veya yanlış uygulamasının tek başına tanıma ve tenfize engel olmayacağını, Türk mahkemesinin yabancı mahkemenin üst mercii gibi davranamayacağını belirtmiş ve istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Savunma hakkı ve kamu düzeni ilişkisi

MÖHUK m. 54/1-ç, savunma hakkının ihlalini ayrı bir tenfiz engeli olarak düzenler. Ancak Hukuk Genel Kurulu, bu bendin savunma hakkına ilişkin bütün ihlalleri kapsamadığını, kapsam dışında kalan ağır ihlallerin kamu düzeni engeli içinde değerlendirileceğini kabul etmiştir.

Aynı kararda, m. 54/1-ç’deki engelin ancak kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türk mahkemesinde itiraz etmesi üzerine uygulanacağı da vurgulanmıştır. Bu nedenle davalı, yabancı yargılamaya usulüne uygun çağrılmadığını cevap dilekçesinde açıkça ileri sürmelidir.

Tebligat belgeleri mahkemece araştırılmalıdır

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Gürcistan mahkemesince verilen bir kararın tanınması ve tenfizi istenen dosyada, davalının yabancı yargılamada kendisine tebligat yapılmadığını savunması üzerine ilk derece mahkemesinin eksik inceleme yaptığını belirlemiştir. Daire, tarafların bağlı olduğu sözleşmede tebligatın diplomatik yolla yapılmasının öngörüldüğünü dikkate alarak hükmü bozmuştur.

Dava hazırlığında dikkat edilecek noktalar

• Yabancı ilam ve kesinleşme belgesi apostilli veya konsolosluk onaylı olarak sunulmalı, kesinleşme şerhinin açık olmasına dikkat edilmelidir.
• Davalının yabancı yargılamaya nasıl çağrıldığını gösteren tebligat belgeleri, ilgili ülkeyle yapılan sözleşmeye uygun biçimde dosyaya eklenmelidir.
• Kamu düzeni itirazında yalnızca sonucun Türk hukukundan farklı olduğu değil, kararın Türkiye’deki sonuçlarının temel hukuk ilkeleriyle açıkça bağdaşmadığı gösterilmelidir.
• Boşanmanın mali sonuçlarına ilişkin ekler ve protokoller ayrıca tenfiz konusu yapılacaksa, dilekçede hangi bölümlerin istendiği tek tek belirtilmelidir.

Yabancı boşanma kararlarının idari tanınması

2017 yılında 7039 sayılı Kanunla 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’na eklenen düzenlemeyle, yabancı adli veya idari makamlarca verilen ve kesinleşmiş boşanma kararlarının, eşlerin birlikte başvurması hâlinde nüfus müdürlüklerinde veya dış temsilciliklerde idari yoldan tanınması ve nüfus kaydına işlenmesi mümkün hâle gelmiştir. Bu yol, mahkemeye gitmeden ve daha kısa sürede sonuç almayı sağlar. Ancak eşlerden biri başvuruya katılmıyorsa veya kararın nafaka, tazminat gibi icra gerektiren kısımları da Türkiye’de uygulanmak isteniyorsa, mahkemede tanıma ve tenfiz davası açılması gerekir. Yabancı uyruklu eşle boşanma için Yabancı Uyruklu Eşle Boşanma yazısına bakılabilir.

Tahkim kararları

Yabancı hakem kararlarının tenfizi, MÖHUK m.60 ve devamında ayrıca düzenlenmiştir. Türkiye’nin taraf olduğu 1958 tarihli New York Sözleşmesi kapsamındaki yabancı hakem kararları bakımından, sözleşmenin öngördüğü şartlar uygulanır. Hakem kararlarının tenfizinde ret sebepleri, mahkeme kararlarından farklılık gösterir.

Kısmi tenfiz, nafaka ve yargılama giderleri

Yabancı kararın tamamı değil, yalnızca bir bölümü tenfiz edilebilir. Örneğin bir boşanma kararında velayet ve nafaka hükümleri Türk kamu düzenine uygun bulunurken, aynı kararın bir başka bölümü kamu düzenine açıkça aykırı görülebilir. Bu hâlde mahkeme, m.56’daki yetkisine dayanarak yalnızca kamu düzenine uygun bölümün tenfizine karar verir; talep dilekçesinde hangi hükümlerin tenfizinin istendiğinin açıkça belirtilmesi, yargılamayı hızlandırır ve gereksiz itirazların önüne geçer. Yabancı mahkemece hükmedilen nafakanın Türkiye’de icra takibine konu edilebilmesi için kural olarak tenfiz gerekir; tenfizden sonra nafaka alacağı ilamlı icra yoluyla takip edilebilir. Yargılama giderleri bakımından, davacı yabancı ise teminat yükümlülüğü MÖHUK m.48 ve ilgili ikili ya da çok taraflı sözleşmeler çerçevesinde değerlendirilir. Dava, karşı tarafa tebligat yapılarak görülür; karşı tarafın yurt dışında bulunması hâlinde tebligat 7201 sayılı Tebligat Kanunu ve Lahey Tebligat Sözleşmesi hükümlerine göre yapılacağından süre uzayabilir.

Örnek olay

AB, Almanya’da yaşarken eşinden boşanmış; Alman mahkemesi boşanmaya, müşterek çocuğun velayetinin AB’ye verilmesine ve eşin aylık nafaka ödemesine karar vermiştir. Karar Almanya’da kesinleşmiştir. Eşi Türkiye’ye dönmüş ve İstanbul’da yaşamaktadır. AB, boşanmanın nüfus kaydına işlenmesi ve nafakanın Türkiye’de icra takibine konu edilebilmesi için, eşinin yerleşim yeri olan İstanbul’daki aile mahkemesinde tanıma ve tenfiz davası açmalıdır. Dava dilekçesine Alman mahkeme kararının apostil şerhli aslını, kesinleşme şerhini ve bunların onaylı Türkçe tercümelerini eklemelidir. Eşin, Alman yargılamasına usulüne uygun çağrıldığı ve temsil edildiği gösterilirse, savunma hakkına ilişkin bir itiraz sonuç doğurmaz.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de sonuç doğurabilmesi, tanıma veya tenfiz kararıyla mümkündür. Bu davalarda Türk mahkemesi kararın esasını yeniden incelemez; yalnızca MÖHUK’ta sayılan şartları denetler. Bu nedenle başarı, büyük ölçüde belgelerin eksiksiz hazırlanmasına, kesinleşme şerhinin ve apostilin bulunmasına ve karşı tarafın yabancı yargılamaya usulüne uygun katıldığının gösterilmesine bağlıdır. Yurt dışındaki mirasa ilişkin konular için Yurt Dışındaki Miras ve Yabancı Mirasçılar yazısına bakılabilir.

Mevzuat: 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.50-63; 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu (7039 sayılı Kanunla yapılan değişiklik); 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi; 1958 New York Sözleşmesi.

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata ve ulaşılabilen yargı kararlarına göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlar için hukuki destek alınması önerilir.