Yargılamanın İadesi Dilekçesi Örneği

Kesinleşmiş bir mahkeme kararı kural olarak artık tartışılamaz. Hukuk güvenliği bunu gerektirir. Ancak bazı durumlarda kararın dayandığı temel o kadar ağır bir şekilde sarsılmıştır ki kararı ayakta tutmak adalet duygusunu zedeler: karar sahte bir senede dayanmıştır, tanık yalan söylemiştir, kazanan taraf hile yapmıştır veya karar verildikten sonra davayı değiştirecek bir belge ortaya çıkmıştır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK), bu sınırlı hâllerde kesin hükme karşı yargılamanın iadesi yolunu açar.

Bu yazıda HMK m. 374 ile 381 arasındaki hükümler çerçevesinde yargılamanın iadesi dilekçesi örneği, iade sebepleri ve süreler açıklanmaktadır. Kurumun genel anlatımı “Yargılamanın İadesi (HMK 374)” yazımızdadır. Ceza davalarında bunun karşılığı olan yargılamanın yenilenmesi için “Ceza Yargılamasının Yenilenmesi” yazısına bakılabilir.

Kanun metni

Yargılamanın iadesi sebepleri

HMK m. 375/1 iade sebeplerini sınırlı olarak sayar. Dilekçede bu sebeplerden hangisine dayanıldığı bent gösterilerek yazılmalıdır:

• (a) Mahkemenin kanuna uygun olarak teşekkül etmemiş olması.
• (b) Davaya bakması yasak olan veya hakkındaki ret talebi merciince kesin olarak kabul edilen hâkimin karar vermiş ya da karara katılmış olması.
• (c) Vekil veya temsilci olmayan kişilerin huzuruyla davanın görülüp karara bağlanmış olması.
• (ç) Yargılama sırasında aleyhine hüküm verilen tarafın elinde olmayan nedenlerle elde edilemeyen bir belgenin karardan sonra ele geçirilmiş olması.
• (d) Karara esas alınan senedin sahteliğine karar verilmiş veya sahteliğinin mahkeme ya da resmî makam önünde ikrar edilmiş olması.
• (e) İfadesi karara esas alınan tanığın yalan tanıklık yaptığının sabit olması.
• (f) Bilirkişi veya tercümanın hükme esas alınan husus hakkında kasten gerçeğe aykırı beyanda bulunduğunun sabit olması.
• (g) Lehine karar verilen tarafın karara esas alınan yemini yalan yere ettiğinin ikrar veya yazılı delille sabit olması.
• (ğ) Karara esas alınan bir hükmün kesinleşmiş başka bir hükümle ortadan kalkmış olması.
• (h) Lehine karar verilen tarafın karara tesir eden hileli bir davranışta bulunmuş olması.
• (ı) Tarafları, konusu ve sebebi aynı olan ikinci davada öncekine aykırı bir hükmün verilip kesinleşmiş olması.
• (i) Kararın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin ihlali suretiyle verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmesi veya dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi.

Uygulamada en sık başvurulan sebepler

Yeni belge sebebinde (ç bendi) üç şart birlikte aranır: belge karar verilmeden önce mevcut olmalı, yargılama sırasında aleyhine hüküm verilen tarafın elinde olmayan nedenlerle elde edilememiş olmalı ve belge karardan sonra ele geçirilmiş olmalıdır. Taraf belgenin varlığını bildiği hâlde yargılamada getirtilmesini istememişse veya özen göstermemişse bu sebebe dayanılamaz. Belgenin, elde edilseydi kararın farklı olacağı nitelikte olması da gerekir.

Hile sebebinde (h bendi) kazanan tarafın, karşı tarafın yargılamada hakkını savunmasını engelleyen veya mahkemeyi yanıltan bilinçli bir davranışı aranır. Karşı tarafın adresini bildiği hâlde adresi meçhul göstererek ilanen tebligat yaptırmak, bu sebebin uygulamada en çok görülen örneğidir.

Ceza mahkûmiyeti şartı

Yalan tanıklık (e), gerçeğe aykırı bilirkişilik veya tercümanlık (f) ve yalan yemin (g) sebeplerinde yargılamanın iadesi, bu sebeplerin kesinleşmiş bir ceza mahkûmiyet kararıyla belirlenmiş olması şartına bağlıdır. Delil yokluğu dışında bir sebeple ceza kovuşturmasına başlanamamış veya mahkûmiyet kararı verilememişse, örneğin fail ölmüş ya da dava zamanaşımı dolmuşsa, ceza kararı aranmaz. Bu durumda iade sebebinin iade davasında öncelikle ispat edilmesi gerekir (HMK m. 375/2). Bu nedenle tanığın yalan söylediği düşünülüyorsa önce Cumhuriyet başsavcılığına yalan tanıklık suçundan şikâyette bulunulmalıdır.

Süreler

HMK m. 377/1’e göre üç aylık süre sebebe göre farklı tarihlerden başlar:

• Mahkemenin kanuna uygun teşekkül etmediğinin öğrenildiği tarihten,
• Yasak veya reddedilmiş hâkim ile yetkisiz temsilci hâllerinde kararın davalıya veya gerçek vekil ya da temsilciye tebliğ edildiği tarihten,
• Yeni belgenin elde edildiği veya hilenin farkına varıldığı tarihten,
• Sahte senet, yalan tanıklık, gerçeğe aykırı bilirkişilik ve yalan yemin hâllerinde ceza mahkûmiyetinin kesinleştiği veya kovuşturmaya başlanamadığı ya da soruşturmanın sonuçsuz kaldığı tarihten,
• Karara esas alınan ilamın kesin olarak ortadan kalktığının öğrenildiği tarihten,
• AİHM kararı sebebinde AİHM’in kesinleşmiş kararının tebliğ edildiği tarihten.

Bu sürelerin yanında, iade talebine konu hükmün kesinleşmesinden itibaren on yıllık bir üst sınır vardır. Anayasa Mahkemesi 21/6/2022 tarihli ve E. 2022/7, K. 2022/79 sayılı kararıyla on yıllık üst sınırı, AİHM kararına dayanan iade talepleri (377/1-e) yönünden iptal etmiştir; bu sebepte yalnızca üç aylık süre uygulanır. Çelişkili hükümler sebebinde (ı bendi) süre, ilama ilişkin zamanaşımı süresi kadardır (HMK m. 377/2). Üç aylık süre hak düşürücü niteliktedir ve mahkemece kendiliğinden incelenir. Öğrenme tarihinin dilekçede belgeyle gösterilmesi bu nedenle önemlidir.

Yargılamanın iadesi dilekçesi örneği

⬇ Word olarak indir (.docx)

Bu örnek, yeni belge ve hile sebeplerine birlikte dayanan bir talep için hazırlanmıştır. Dayanılan bent, sürenin başladığı olay ve bunu gösteren belge somut olaya göre yeniden yazılmalıdır. Yalan tanıklık gibi ceza mahkûmiyeti gerektiren sebeplerde kesinleşmiş ceza kararı dilekçeye eklenmelidir.

Mahkemenin incelemesi

Yargılamanın iadesi talebini içeren dilekçe kararı veren mahkemece incelenir (HMK m. 378/1). Karar istinaf veya temyiz aşamasında bölge adliye mahkemesince düzelterek ya da yeniden esas hakkında verilmişse, iade talebi o kararı veren mahkemeye yöneltilir. Mahkeme, dayanılan sebebin niteliğine göre talepte bulunandan karşı tarafın zararını karşılayacak uygun bir teminat isteyebilir (HMK m. 378/2).

Mahkeme önce tarafları davet edip dinledikten sonra üç hususu kendiliğinden inceler: talebin kanuni süre içinde yapılıp yapılmadığı, kaldırılması istenen hükmün kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş olup olmadığı ve ileri sürülen sebebin kanunda sayılan sebeplerden olup olmadığı. Bu koşullardan biri eksikse talep esasa girilmeden reddedilir (HMK m. 379).

Ön inceleme aşılırsa mahkeme, dayanılan sebebin sabit olup olmadığını araştırır. Sebep sabit görülürse yeniden yargılama yapılır ve ortaya çıkan duruma göre önceki karar onanır ya da kısmen veya tamamen değiştirilir. Davacının açık veya zımni muvafakati olmadan yetkisiz temsilci huzurunda görülen davalarda ve çelişkili hükümler sebebinde ise başka inceleme yapılmadan hüküm iptal edilir (HMK m. 380/1).

İcranın durdurulması

Yargılamanın iadesi davası hükmün icrasını kendiliğinden durdurmaz. Dava veya hükmün niteliğine göre talep üzerine, iade talebinde bulunandan teminat alınarak icranın durdurulmasına karar verilebilir. İade sebebi bir mahkeme kararına dayanıyorsa teminat istenmez (HMK m. 381). Takip devam ediyorsa icranın durdurulması talebi dilekçeyle birlikte yapılmalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Kesinleşmemiş bir karara karşı yargılamanın iadesi istemek; bu kararlara karşı istinaf veya temyiz yolu kullanılır.
• HMK m. 375’te sayılmayan bir sebebe, örneğin hâkimin delilleri yanlış değerlendirdiğine dayanmak.
• Yeni belgenin yargılama sırasında elde edilemediğini ve kusursuzluğu göstermemek.
• Yalan tanıklık iddiasında ceza kararını beklemeden ve şikâyet yapmadan iade davası açmak.
• Üç aylık süreyi kaçırmak veya öğrenme tarihini belgelememek.
• İcranın durdurulmasını talep etmemek ve takibin devam etmesi.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Kesinleşmiş bir karara karşı iade düşünen kişi önce dayanacağı sebebin HMK m. 375’teki bentlerden hangisine girdiğini ve üç aylık sürenin hangi tarihte başladığını belirlemelidir. Sebep bir suç iddiasına dayanıyorsa ceza yolu işletilmeli; yeni belge veya hile sebebinde ise belge ve öğrenme tarihi kayıt altına alınarak yukarıdaki örneğe göre dilekçe kararı veren mahkemeye süresinde verilmelidir.

Mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 374, 375, 376, 377, 378, 379, 380, 381.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.